به گزارش ایراف، امان فصیحی در یادداشتی با عنوان «تأملی بر هراس مهاجران» به یکی از نگرانیهای رایج در میان مهاجران کشورهای غربی اشاره کرد و گفت که در فضای مجازی بارها توصیههایی خطاب به مهاجران منتشر میشود که از آنان میخواهد مراسم، مناسک و عزاداریهای خود را در خیابانها و فضاهای عمومی برگزار نکنند تا موجب بدبینی جوامع میزبان نشوند و بر روند مهاجرتهای بعدی تأثیر منفی نگذارند.
وی افزود که با وجود موافقت با این احتیاط، همین نگرانی نشاندهنده واقعیتی است که کمتر درباره آن سخن گفته میشود؛ اینکه مهاجران در کشورهای غربی آنگونه که تصور میشود از آزادی مطلق برخوردار نیستند و آزادی آنان در چارچوب گفتمانها و ارزشهای مسلط جامعه میزبان تعریف میشود.
فصیحی با اشاره به دیدگاههای میشل فوکو درباره قدرت گفت که در جوامع مدرن، قدرت صرفاً از طریق زور و محدودیتهای آشکار اعمال نمیشود، بلکه بخش مهمی از آن در پنهانسازی سازوکارهای خود نهفته است. به گفته وی، هرچند در غرب از آزادی و حقوق بشر سخن گفته میشود، اما این آزادی تا زمانی پذیرفته میشود که با هژمونی فرهنگی و ارزشهای مسلط جامعه در تعارض قرار نگیرد.
این استاد دانشگاه در ادامه اظهار داشت که در بسیاری از کشورهای غربی ممکن است قوانین رسمی برگزاری مراسم مذهبی یا فرهنگی در فضاهای عمومی را ممنوع نکرده باشند، اما جوامع غربی به واسطه نظام هنجارسازی اجتماعی عمل میکنند. وی گفت که افراد از نظر حقوقی آزاد هستند، اما ممکن است در سطح اجتماعی با نگاههای منفی، طردشدگی، برچسبزنی رسانهای یا دشواریهای اداری مواجه شوند.
وی افزود که در این جوامع، مجازات لزوماً به شکل زندان یا برخورد مستقیم حکومتی ظاهر نمیشود، بلکه از طریق سازوکارهای اجتماعی و ارزشگذاریهای فرهنگی اعمال میشود و افراد را در موقعیتهای مختلف مورد ارزیابی و قضاوت قرار میدهد.
فصیحی همچنین با تشریح مفهوم قدرت شبکهای گفت که در جوامع غربی نیازی نیست نهادهای رسمی مستقیماً به مهاجران دستور دهند که برخی رفتارها را انجام ندهند. به گفته او، قدرت از طریق مجموعهای از روابط اجتماعی، نگاه همسایگان، عملکرد نهادهای اداری و فضای رسانهای و مجازی اعمال میشود و همین امر سبب میشود مهاجران برای پذیرفته شدن در جامعه میزبان، بخشی از هویت و رفتارهای خود را به صورت داوطلبانه در فضای عمومی پنهان کنند.
وی در بخش دیگری از یادداشت خود اظهار داشت که حتی اگر ساختارهای رسمی کشورهای غربی از نمایش علنی مناسک و آیینهای مهاجران حمایت کنند، این رواداری لزوماً به معنای پذیرش یا ترویج آن فرهنگها نیست، بلکه میتواند در چارچوب سازوکارهای شناخت، طبقهبندی و مدیریت گروههای اجتماعی تفسیر شود.
فصیحی افزود که قدرت مدرن به جای سرکوب مستقیم، افراد را به بیان و آشکارسازی هویتهای خود ترغیب میکند تا از طریق مرئیسازی و شناخت دقیقتر، امکان مدیریت و کنترل اجتماعی آنها فراهم شود.
این استاد دانشگاه در جمعبندی دیدگاه خود گفت که نگرانی مهاجران درباره نحوه حضور در فضای عمومی نشان میدهد که فضای عمومی در کشورهای غربی فضایی کاملاً خنثی و بیطرف نیست، بلکه بر اساس مجموعهای از کدهای فرهنگی و هنجارهای اجتماعی شکل گرفته است و حضور کامل در آن معمولاً مستلزم سازگاری با گفتمان مسلط جامعه میزبان است.
موضوع ادغام اجتماعی مهاجران در کشورهای غربی طی دهههای اخیر یکی از مباحث مهم سیاستگذاری مهاجرتی بوده است. دولتهای اروپایی و آمریکای شمالی از یک سو بر حفظ حقوق فردی و آزادیهای مدنی تأکید دارند و از سوی دیگر از مهاجران انتظار دارند با ارزشها، هنجارها و قواعد اجتماعی جوامع میزبان سازگار شوند. این مسئله همواره محل بحث میان طرفداران چندفرهنگگرایی و حامیان الگوهای یکپارچهسازی فرهنگی بوده و چالشهایی را درباره حفظ هویت فرهنگی مهاجران و حدود حضور آنان در عرصه عمومی ایجاد کرده است.
