به گزارش ایراف، محمد محقق، رهبر حزب وحدت اسلامی مردم افغانستان، در بیانیهای از توافق میان ایران و آمریکا استقبال کرد و آن را «خبری امیدبخش و خرسندکننده» خواند. وی گفت جنگ صدروزه میان دو کشور علاوه بر تهدیدهای امنیتی، فشارهای سنگینی بر اقتصاد جهان وارد کرده بود و این توافق میتواند در راستای تأمین صلح و ثبات جهانی مؤثر باشد. محقق همچنین از نقش پاکستان، ترکیه و قطر در فراهمسازی زمینه این توافق قدردانی کرد و ابراز امیدواری نمود که این تفاهم مقدماتی به صلحی پایدار و روابطی مبتنی بر احترام متقابل منجر شود.
از سوی دیگر دکتر محمدامین احمدی، استاد دانشگاه و رئیس پیشین دانشگاه ابنسینا، نیز با اشاره به پیامدهای توافق گفت امیدوار است ایران این دستاورد سیاسی را با اصلاحات داخلی، تقویت وفاق ملی و گسترش همکاریهای منطقهای همراه سازد. وی افزود که تبدیل این موفقیت به یک سرمایه پایدار میتواند زمینه هرگونه رویارویی آینده را از میان بردارد و ایران قدرتمند، خردگرا و صلحطلب نه تنها برای منطقه بلکه برای افغانستان نیز فرصتهای جدیدی ایجاد خواهد کرد.
شاه حسین مرتضوی، مشاور رئیسجمهور پیشین افغانستان، امضای تفاهمنامه را پایان ۴۸ سال تنش و تقابل میان دو کشور توصیف کرد و گفت این تصمیم با «شجاعت، دوراندیشی و پذیرش هزینههای سیاسی» همراه بوده است. وی افزود که اگر این تفاهمنامه وارد مرحله اجرا شود، میتواند فصل تازهای در روابط ایران و آمریکا بگشاید و بر معادلات سیاسی، امنیتی و اقتصادی منطقه تأثیر عمیقی بر جای بگذارد.
از سوی دیگر، عباس فراسو، پژوهشگر روابط بینالملل، توافق اخیر را از منظر نظم منطقهای و جهانی دارای اهمیت ویژه دانست و گفت مهمترین پیام این تفاهمنامه آن است که آمریکا عملاً ایران را به عنوان یک قدرت منطقهای به رسمیت شناخته است. وی افزود که تقابل اخیر نمونهای برجسته از رویارویی یک قدرت جهانی با یک قدرت منطقهای بود؛ رویاروییای که در نهایت نشان داد قدرتهای منطقهای در محیط پیرامونی خود از مزیتهای راهبردی بیشتری برخوردار هستند.
فراسو با اشاره به پژوهشهای خود درباره روابط آمریکا و پاکستان گفت تجربه ایران نیز نشان داد که قدرتهای جهانی در برابر بازیگران منطقهای با محدودیتهای جدی روبهرو هستند. وی افزود که ایران نه تنها از تکانههای نخستین جنگ عبور کرد، بلکه با دستیابی به تفاهمنامه کنونی موقعیت منطقهای برتری به دست آورد.
وی همچنین نقش کشورهای منطقه و قدرتهای بینالمللی را در این روند مهم دانست و گفت ترکیه، پاکستان، روسیه و چین با جنگ مخالف بودند و مجموعه این عوامل در شکلگیری شرایط جدید منطقهای تأثیرگذار بوده است. فراسو افزود که منطقه اکنون وارد مرحلهای متفاوت شده و ایران از جایگاه قویتری در معادلات آینده برخوردار است.
در همین حال کریم پاکزاد، پژوهشگر بنیاد مطالعات استراتژیک فرانسه، نیز این توافق را رویدادی تاریخی توصیف کرد و افزود که این توافق میتواند چهره خاورمیانه را تغییر دهد و زمینه بازگشت ایران به جایگاه یک قدرت بزرگ منطقهای را فراهم سازد.
پاکزاد با اشاره به جنگ اخیر گفت با وجود برتری نظامی آمریکا و اسرائیل، «پیروزی سیاسی و استراتژیک» نصیب ایران شده است. وی توسعه توان موشکی، نقش راهبردی تنگه هرمز و توانایی ایران در تحمیل هزینه به طرف مقابل را از عوامل اصلی این موفقیت دانست.
به گفته وی، آمریکا نتوانست به اهداف اصلی خود از جمله تغییر نظام سیاسی ایران دست یابد و در نهایت ناچار شد مسیر مذاکره و تفاهم را انتخاب کند. پاکزاد همچنین معتقد است که این توافق ضربه سیاسی مهمی به اسرائیل وارد کرده و پیامدهای آن در آینده منطقه آشکارتر خواهد شد.
سیدآقاحسین سنچارکی، معاون پیشین وزیر اطلاعات و فرهنگ، نیز گفت جنگ آمریکا و اسرائیل علیه جمهوری اسلامی نه تنها باعث تضعیف ایران نشد، بلکه به تحکیم قدرت و افزایش اعتبار آن در سطح منطقه و جهان انجامید. وی افزود که توان نظامی و دیپلماتیک ایران طرف مقابل را به عقبنشینی و پذیرش توافق وادار کرد و اکنون شرایط برای بهرهبرداری تهران از دستاوردهای جدید فراهم شده است.
همچنین، محمد طنین، تحلیلگر سیاسی، توافق را زمینهساز تثبیت جایگاه منطقهای ایران دانست و گفت این کشور اکنون بیش از هر زمان دیگری توجه آمریکا و اروپا را برای همکاریهای اقتصادی و عادیسازی روابط به خود جلب کرده است.
وی افزود که انعطاف آمریکا در روند پایان جنگ نشان میدهد غرب در پی تعریف معادلات تازهای در خاورمیانه است که در آن ایران نقش پررنگتری خواهد داشت.
عارف یعقوبی، پژوهشگر مسائل سیاسی، نیز تفاهمنامه اخیر را «عقبنشینی یا حتی شکست استراتژیک آمریکا» توصیف کرد و گفت در صورت نهایی شدن توافق، اقتصاد ایران با فرصتهای تازهای روبهرو خواهد شد. وی افزود که تقویت ارزش پول ملی، افزایش سرمایهگذاری خارجی و گسترش روابط اقتصادی از جمله پیامدهای احتمالی این توافق خواهد بود.
سیدجمیل کاظمی نیز با اشاره به نتایج جنگ گفت جمهوری اسلامی ایران نه تنها از اصول راهبردی خود عقبنشینی نکرد، بلکه ساختار سیاسی و ظرفیتهای راهبردی خود را حفظ کرد و در نهایت این آمریکا بود که مسیر مذاکره و صلح را برگزید. به گفته وی، این روند تثبیتکننده یک واقعیت مهم در موازنه قدرت منطقهای است.
از سوی دیگر، حجتالاسلام قربانعلی فصیحی غزنوی، استاد حوزه و دانشگاه نیز با مقایسه رویدادهای اخیر با فرهنگ عاشورا، توافق پایان جنگ را نمادی از «پیروزی خون بر شمشیر» دانست و گفت ایستادگی جمهوری اسلامی در برابر فشارهای خارجی سرانجام طرف مقابل را به پذیرش تفاهم وادار کرد. وی افزود: امروز حقیقت آشکار شد و یزید زمانه، دونالد ترامپ، حقیر و ذلیل، تفاهمنامه پایان جنگ را امضا کرد، به راستی که حق بر باطل پیروز شد.
خداداد فقیهی نیز پایان جنگ و تخاصم میان ایران و آمریکا را خبری مثبت برای منطقه و جهان خواند و گفت با پایان درگیریها، ایران میتواند به یکی از مهمترین کریدورهای اقتصادی منطقه تبدیل شود. وی افزود که ظرفیتهای ژئوپلیتیکی و منابع گسترده این کشور زمینه تبدیل شدن ایران به یک قدرت اقتصادی رقابتی را فراهم میکند.
میرویس قیاسی نیز توافق اخیر را نتیجه مقاومت و استقلال ایران دانست و گفت ایستادگی تهران در برابر فشارها و تحریمها سرانجام آمریکا را به پای میز مذاکره کشاند.
