به گزارش ایراف، اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، با انتشار پیامی در شبکه اجتماعی ایکس به مناسبت سالگرد تجاوز نظامی مشترک رژیم صهیونیستی و ایالات متحده آمریکا علیه ایران در خرداد ۱۴۰۴، یادآور شد که دشمنان با «خیال خام پیروزی، بدعهدی را دروازه شبیخون کردند» اما با عزم پولادین کشور به هزیمت کشیده شدند.
این موضعگیری دیپلماتیک در شرایطی اتخاذ میشود که بررسی مستندات رسانههای معتبر بینالمللی نظیر والاستریت ژورنال، آکسیوس و واشنگتنپست، لایههای پیچیدهای از ناکامی دکترین «فشار فرساینده» واشنگتن و تلآویو را آشکار میسازد.
ریشههای بحران؛ دکترین محاصره دریایی و پاسخ متقابل تهران
پایگاه خبری-تحلیلی فارنپالیسی در ارزیابی جامع خود از تحولات بهار ۱۴۰۴ گزارش داد که ریشه اصلی درگیری نظامی مستقیم، به تلاش سیستماتیک واشنگتن برای تحمیل یک «محاصره دریایی همهجانبه» علیه بنادر تجاری و نفتی ایران بازمیگشت. در آن مقطع، ایالات متحده با همراهی استراتژیک برخی کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس که پایگاههای خود را در اختیار فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) قرار داده بودند، درصدد انسداد شریانهای اقتصادی ایران برآمد.
روزنامه والاستریت ژورنال در ژانویه ۲۰۲۶ با انتشار گزارشی تحقیقی فاش کرد که ائتلاف امارات و عربستان سعودی با رژیم صهیونیستی و آمریکا، پیش از خرداد ۱۴۰۴ به یک توافق عملیاتی دست یافته بود تا موازنه قوا در حوزه ژئوپلیتیک انرژی را تغییر دهد.
با این حال، پاسخ متقابل ایران در فعالسازی «دکترین بازدارندگی متکثر» و به مخاطره افتادن امنیت ناوبری در تنگه هرمز، محاسبات کاخ سفید را با چالش ساختاری مواجه کرد. به گزارش بلومبرگ در ژوئن ۲۰۲۵، نوسانات شدید در بازار جهانی انرژی و افزایش بیسابقه قیمت سوخت، نخستین پیامد پافشاری آمریکا بر دکترین محاصره دریایی بود.
شبیخون خرداد ۱۴۰۴؛ فکتهای میدانی از ناکامی پدافندی دشمن
تجاوز نظامی مشترک در خرداد ۱۴۰۴ که بقائی از آن به عنوان «شبیخون بدعهدی» یاد میکند، نقطه اوج تلاش محور غربی-عبری برای ضربه زدن به زیرساختهای حیاتی ایران بود. شبکه خبری فاکسنیوز در گزارش مورخ ۱۵ ژوئن ۲۰۲۵ (یک روز پس از درگیری) به نقل از مقامات ارشد پنتاگون اذعان کرد که حجم و پایداری شبکه پدافند غیرعامل و موشکی ایران بسیار فراتر از برآوردهای اولیه اطلاعاتی بود.
تارنمای آمریکایی آکسیوس بعدها در سپتامبر ۲۰۲۵ فاش کرد که بخش عمدهای از پرتابههای شلیکشده به سمت زیرساختهای ایران توسط سامانههای پدافند بومی رهگیری شدند و صنایع موشکی کشور دستنخورده باقی ماندند. واشنگتنپست نیز در تحلیلی نگاشت که فرسایش لجستیکی نیروهای آمریکایی در خلیج فارس پس از این درگیری، توازن قوا را عملاً به سود تهران سنگینتر کرد و پروژه منزویسازی ایران شکست خورد.
تغییر موازنه در شبهقاره؛ نقشآفرینی اسلامآباد در پسابحران
یکی از مهمترین پیامدهای فرامتنی این رویارویی نظامی، بازتعریف نقش بازیگران پیرامونی بهویژه در شبهقاره بود. روزنامه پستیونیون پاکستان در گزارشهای تحلیلی خود آورده است که ارتش پاکستان به رهبری ژنرال عاصم منیر، پس از درگیری خرداد ۱۴۰۴، فعالانه نقش میانجیگری میان تهران و واشنگتن را بر عهده گرفت. اسلامآباد که خود با بحرانهای اقتصادی و امنیتی شدید در مرزهای غربی و خط دیورند با طالبان دستوپنجه نرم میکند، پایداری خلیج فارس را پیششرط بقای اقتصادی خود میدانست.
تحلیلگران انستیتو مطالعات راهبردی اسلامآباد (ISSI) معتقدند نفع پنهان پاکستان در این میانجیگری، دریافت امتیازات تسلیحاتی و اقتصادی از واشنگتن و در عین حال، تضمین امنیت خطوط مواصلاتی خود با ایران بود. این تحرکات دیپلماتیک بعدها به شکلگیری زمینههای اولیه برای تفاهمنامههای موقت رفع تحریم موسوم به «پروژه آزادی» منجر شد که فرآیند پیچیده اجرای گامبهگام آن تا سال ۱۴۰۶ نیز کماکان ادامه دارد.
انزوای استراتژیک تلآویو و گذار به دیپلماسی اجبار
بررسی روند کنونی تحولات نشان میدهد که ناکامی رویارویی نظامی خرداد ۱۴۰۴، عملاً ایالات متحده را به سمت فاز جدیدی از «دیپلماسی اجبار» سوق داده است. به گزارش رویترز، همزمانی لفاظیهای سیاسی دونالد ترامپ با فرآیند مذاکرات جاری، صرفاً تلاشی برای حفظ پرستیژ بینالمللی واشنگتن پس از عقبنشینیهای میدانی است.
در همین حال، رسانههای صهیونیستی از جمله کانال ۱۲ این رژیم صراحتاً انزوای استراتژیک تلآویو را تایید کرده و یادآور شدهاند که واشنگتن تحت فشار بحرانهای انرژی و لجستیکی، ناچار به پذیرش بخشی از شروط کلان ایران در موازنه دریایی و رفع تحریمها شده است. بیانیه امروز وزارت امور خارجه ایران نشان میدهد که دکترین بازدارندگی کشور، عملاً هژمونی نظامی تحمیلی بر خلیج فارس را به سود امنیت درونزا و بومی منطقه تغییر داده است.
