به گزارش ایراف، احمد سعید مرادزاده، معاون دبیرکل سازمان همکاری شانگهای در جریان یک گفتگوی رسانهای در حاشیه مجمع بینالمللی اقتصادی سنپترزبورگ روسیه اعلام کرد که کشور افغانستان به لحاظ موقعیت راهبردی تقریباً در مرکز جغرافیایی نقشه این سازمان قرار گرفته است. این مقام ارشد سازمان شانگهای همچنین تایید کرد که در جریان نشستهای تخصصی این مجمع اقتصادی، وضعیت کنونی و آینده «مکانیزم تماس» میان سازمان همکاری شانگهای و حکومت طالبان به طور تفصیلی مورد بحث و بررسی قرار گرفته است.
پیشینه گروه تماس شانگهای و افغانستان و تعلیق جایگاه ناظر
گروه تماس سازمان همکاری شانگهای و افغانستان در سال ۲۰۰۵ به عنوان کانال رسمی ارتباطی میان اعضای این سازمان و کابل پایهگذاری شد. هدف از ایجاد این مکانیزم، هماهنگی در حوزههای امنیتی، مبارزه با تروریسم، مهار قاچاق مواد مخدر و توسعه همکاریهای اقتصادی بود. افغانستان در سال ۲۰۱۲ توانست جایگاه عضو ناظر را در این سازمان بزرگ منطقهای کسب کند و تا پیش از تحولات اوت ۲۰۲۱، به طور منظم در نشستهای سران شرکت میکرد.
با این وجود، پس از خروج نیروهای غربی و روی کار آمدن حکومت طالبان در کابل، حضور افغانستان در نشستهای رسمی سازمان همکاری شانگهای به دلیل چالشهای مربوط به عدم شناسایی رسمی بینالمللی با تعلیق مواجه شد. در دو سال گذشته، کشورهای عضو شانگهای تلاش کردهاند تا از طریق احیای مجدد این گروه تماس، تعاملات فنی و امنیتی خود را با کابل بدون ورود به فرآیند شناسایی رسمی دیپلماتیک حفظ کنند.
مجمع سنپترزبورگ و دکترین نگاه به شرق روسیه
مطرح شدن پرونده افغانستان در مجمع بینالمللی اقتصادی سنپترزبورگ که به عنوان نماد دیپلماسی اقتصادی فدراسیون روسیه در مواجهه با تحریمهای غربی شناخته میشود، نشاندهنده اولویتهای راهبردی مسکو و پکن در مدیریت پدافند امنیتی مرزهای جنوبی آسیای مرکزی است. روسیه و چین همواره تأکید کردهاند که انزوای کامل اقتصادی و سیاسی کابل میتواند به بازسازی هستههای تروریستی و ناامنی در کل منطقه منجر شود.
رویکرد استراتژیک جمهوری اسلامی ایران نیز بر این اصل استوار است که سازمان همکاری شانگهای بهترین بستر منطقهای برای تحمیل شروط امنیتی و اقتصادی به حکومت طالبان افغانستان است. از نظر تهران، حل بحرانهای مرتبط با انسداد مرزها، تروریسم و مدیریت شریانهای ترانزیتی همسایه شرقی، تنها از طریق یک مکانیسم چندجانبه منطقهای و با مشارکت فعال اعضای اصلی شانگهای میسر خواهد بود.
چالشهای پیشروی سازمان شانگهای در مواجهه با کابل
اگرچه مقامات ارشد سازمان شانگهای بر موقعیت مرکزی افغانستان به عنوان پل ارتباطی میان آسیای مرکزی و جنوبی تأکید دارند، اما عملیاتی شدن کامل مکانیزمهای توافق مشروط به ایفای تعهدات کابل است. بیانیههای قبلی نشستهای سران شانگهای نشان میدهد که اعضای این سازمان همچنان بر سه شرط اصلی یعنی تشکیل دولت فراگیر با حضور تمامی اقوام، مبارزه واقعی با گروههای تروریستی فراملی و صیانت از حقوق شهروندی پافشاری میکنند.
بررسی روند تحولات جاری نشان میدهد که رایزنیهای صورت گرفته در سنپترزبورگ پیرامون گروه تماس، گامی برای سنجش میزان آمادگی کابل جهت همگرایی با ساختارهای امنیتی منطقه است؛ فرآیندی که در صورت موفقیت، میتواند جایگاه ژئوپلیتیک افغانستان را از یک کانون بالقوه بحران به یک شاهراه امن ترانزیتی در قلب آسیا تغییر دهد.
