به گزارش ایراف، در حالی که دولت تاجیکستان گامهای تازهای برای احیای «خط نیاکان» یا رسمالخط فارسی برداشته است، منتقدان طالبان میگویند این گروه در افغانستان سیاستهایی را دنبال میکند که به تضعیف جایگاه زبان فارسی و حذف نشانههای آن از عرصه عمومی منجر شده است، پروسهای که به آن «فارسیستیزی» میگویند.
امامعلی رحمان، رئیسجمهور تاجیکستان، اخیراً به وزارت آموزش و نهادهای مسئول این کشور دستور داده است که آموزش «الفبای نیاکان» یا رسمالخط فارسی را در مدارس و مراکز آموزشی تقویت کنند. براساس این دستور، کیفیت و گستره آموزش خواندن و نوشتن خط فارسی در نظام آموزشی تاجیکستان افزایش خواهد یافت و کتابهای آموزشی ویژهای نیز برای این منظور تهیه میشود.
زبان تاجیکی، که یکی از شاخههای زبان فارسی به شمار میرود، تا اوایل قرن بیستم با خط فارسی نوشته میشد. اما پس از تسلط اتحاد جماهیر شوروی بر آسیای مرکزی، ابتدا در سال ۱۹۲۸ خط لاتین جایگزین خط فارسی شد و سپس در سال ۱۹۴۰ حکومت شوروی الفبای سیریلیک را بر تاجیکستان تحمیل کرد. پژوهشگران این اقدام را بخشی از سیاست شوروی برای دور کردن تاجیکان از حوزه فرهنگی و ادبی مشترک فارسیزبانان میدانند.
با فروپاشی اتحاد شوروی، گرایش به احیای هویت فارسی در تاجیکستان افزایش یافت. قانون زبان این کشور در سال ۱۹۸۹ زبان تاجیکی را با فارسی همریشه دانست و آموزش خط فارسی نیز به تدریج وارد نظام آموزشی شد. هرچند الفبای رسمی تاجیکستان همچنان سیریلیک باقی مانده است، اما موضوع بازگشت به میراث نوشتاری فارسی در دهههای اخیر همواره در محافل فرهنگی و دانشگاهی این کشور مطرح بوده است.
اکنون امام علی رحمان دستور داده تا رسم الخط زبان فارسی که به آن خط نیاکان میگویند، در تمامی مدارس آموزش داده شود.
در نقطه مقابل، حاکمیت طالبان در تلاش است تا زبان فارسی را از نامههای رسمی، مدارس، تابلوها و اسامی خیابانها بزداید، پروسهای که نگرانیهای جدی فارسیزبانان را برانگیخته است.
گزارشهای منتشرشده نشان میدهد که در برخی نهادهای دولتی تحت اداره طالبان، استفاده از زبان فارسی در اسناد رسمی، تابلوها و مکاتبات اداری کاهش یافته یا به کلی حذف شده است. وزارت تحصیلات عالی طالبان در مواردی اسناد رسمی را تنها به زبان پشتو و انگلیسی منتشر کرده و نشانههای فارسی از برخی ادارات و مراکز دولتی حذف شدهاند.
فارسی یا دری یکی از دو زبان رسمی افغانستان و زبان تاریخی بخش بزرگی از تولیدات علمی، ادبی و فرهنگی این کشور به شمار میرود. از آثار کلاسیک شاعرانی چون مولانا، سنایی، جامی، بیدل و ناصرخسرو گرفته تا بخش عمده مطبوعات، دانشگاهها و مکاتبات اداری معاصر افغانستان، همگی بر پایه این زبان شکل گرفتهاند.
چندی پیش حذف عناوین فارسی از سر در دانشگاهها و تابلوی خیابانها که توسط نیروهای طالبان انجام شد، واکنشهای گستردهای را در پی داشت. همچنین ممنوع شدن کتابهای نویسندگان فارسی و منع چاپ برخی آثار برجسته، پروسه فارسیستیزی را برجستهتر کرد.
فعالان فرهنگی و شماری از دانشگاهیان افغان میگویند سیاستهای زبانی طالبان نه تنها تنوع زبانی افغانستان را تهدید میکند، بلکه میتواند به شکافهای قومی و فرهنگی نیز دامن بزند.
آنان در حالی نسبت به آینده زبان فارسی در افغانستان ابراز نگرانی میکنند که تاجیکستان پس از دههها فاصله گرفتن از خط فارسی، اکنون در تلاش است نسل جوان را دوباره با میراث نوشتاری مشترک فارسیزبانان آشنا کند.
در حالی که دوشنبه از «خط نیاکان» به عنوان بخشی از هویت تاریخی و فرهنگی خود یاد میکند، بسیاری از صاحبنظران معتقدند افغانستان تحت حاکمیت طالبان شاهد محدود شدن حضور یکی از مهمترین مؤلفههای هویت فرهنگی خود، یعنی زبان فارسی، در عرصه عمومی است.
