به گزارش ایراف، گزارشهای تازه از هرات نشان میدهد طالبان، که از سوی سازمانهای بینالمللی به نقض گسترده حقوق بشر متهم هستند، بار دیگر سیاستهای محدودکننده خود را به محیطهای دانشگاهی گسترش دادهاند.
در یکی از دانشگاههای خصوصی این ولایت، تعهدنامهای ۱۴ مادهای میان دانشجویان توزیع شده که امضای آن اجباری اعلام شده و در یکی از بندهای اصلی آن دانشجو باید تأیید کند که «همانند مردم افغانستان از مذهب امام ابوحنیفه پیروی میکند».
دانشجویان شیعه این اقدام را فشار مستقیم برای تغییر مذهب و نقض آشکار آزادیهای دینی توصیف کردهاند.
به گفته دانشجویانی که روز دوشنبه ۲۱ اردیبهشت با رسانهها گفتوگو کردهاند، مسئولان دانشگاه تحت مدیریت طالبان هشدار دادهاند که عدم امضا بهعنوان تخلف ثبت میشود و هیچ دانشجویی حق اعتراض ندارد.
یکی از دانشجویان شیعه با ابراز نگرانی گفته است این تعهدنامه «در عمل به معنای پذیرش اجباری مذهب حنفی» است و فضای آموزشی را به محیطی ایدئولوژیک تبدیل میکند.
مفاد تعهدنامه؛ از کنترل مذهبی تا محدودیتهای اجتماعی
بر اساس نسخهای از این سند که در اختیار رسانهها قرار گرفته، طالبان دانشجویان را موظف کردهاند که رعایت احکام مذهبی مورد نظر طالبان، حضور اجباری در نماز جماعت، پوشش اجباری «اسلامی و افغانی»، ممنوعیت موسیقی، ممنوعیت استفاده از تصاویر جانداران و اجبار گذاشتن ریش برای دانشجویان پسر را رعایت کنند.
همچنین هرگونه ارتباط سیاسی خارج از چارچوب طالبان ممنوع اعلام شده است.
در برخی بندها نیز تصریح شده که دانشجو در صورت نقض هر ماده «حق هیچگونه شکایت» نسبت به مجازات تعیینشده را ندارد.
سیاست فراگیر طالبان برای حذف تنوع مذهبی
این اقدام محدود به یک دانشگاه نیست. منابع محلی میگویند طالبان طی ماههای اخیر در چندین دانشگاه دولتی و خصوصی در هرات و دیگر ولایتها تعهدنامههای مشابهی توزیع کردهاند.
طالبان پس از بازگشت به قدرت، مذهب حنفی را «تنها مذهب رسمی» اعلام کرده و عملاً جایگاه حقوقی مذهب شیعه را حذف کردهاند.
در همین راستا، طالبان در اصولنامه جزایی جدید خود نیز تصریح کردهاند که تمامی احکام کیفری صرفاً بر پایه فقه حنفی تدوین و اجرا میشود؛ موضوعی که به باور ناظران، بخشی از روند ساختاری این گروه برای حذف تنوع مذهبی در نظام حقوقی و آموزشی افغانستان است.
در برخی ولایتها از جمله بامیان، مدارس نیز موظف شدهاند تنها فقه حنفی تدریس کنند؛ اقدامی که به گفته استادان، آزادی مذهبی را بهشدت محدود کرده است.
واکنشها؛ هشدار درباره پیامدهای امنیتی برای شیعیان
چهرههای سیاسی شیعه از جمله کریم خلیلی و محمد محقق پیشتر نسبت به این روند هشدار دادهاند و آن را بخشی از یک سیاست سازمانیافته برای تضعیف جوامع شیعه و هزاره توصیف کردهاند.
آنان تأکید کردهاند که دانشگاهها نباید به ابزار فشار ایدئولوژیک تبدیل شوند و این روند میتواند زمینهساز خشونتهای بیشتر علیه اقلیتها شود.
افزایش نگرانیها در سایه حملات هدفمند
همزمان با این فشارهای مذهبی، هرات در ماههای اخیر شاهد حملات هدفمند علیه شهروندان شیعه بوده است.
در یکی از این حملات، دستکم ۱۱ نفر از جمله زنان و کودکان جان باختند.
تحلیلگران میگویند همزمانی این حملات با سیاستهای سختگیرانه مذهبی طالبان، نگرانیها درباره امنیت اقلیتهای مذهبی را افزایش داده است.
گزارش تازه یوناما: محدودیتهای مذهبی افزایش یافته است
هیأت معاونت سازمان ملل در افغانستان (یوناما) در گزارش سهماهه ۲۰۲۶ خود تأکید کرده است که محدودیتهای مذهبی، مدنی و اجتماعی علیه جوامع شیعه بهطور قابل توجهی افزایش یافته است.
این گزارش بخشی از روندی گستردهتر را نشان میدهد که سیاستهای طالبان در دانشگاهها نیز در همان چارچوب قابل تحلیل است.
