به گزارش ایراف، قتل یک زن تاجیکستانی توسط یک جوان افغانستانی، بهانهای شده تا دولت تاجیکستان، صدها مهاجر بیگناه دیگر را از این کشور بیرون کند.
ماجرا از کجا شروع شد؟
۳۰ اپریل، یک زن تاجیکستانی در شهر خجند به قتل میرسد. مقامات یک جوان مهاجر افغانستانی را به اتهام این قتل بازداشت میکنند، اما این پایان ماجرا نیست.
تنها چند روز بعد، در چهارم می، ساکنان ناحیه جبار رسولاف در استان سغد صحنهای عجیب را روایت میکنند: افراد ناشناس در محله حاضر میشوند و همه مهاجران افغان را بدون تفکیک زن و مرد، پیر و جوان، بیمار و سالم، سوار خودروها کرده و از منطقه خارج میکنند. بعدتر مشخص میشود که این افراد بدون اینکه بتوانند وسایل خود را جمع کنند، از تاجیکستان اخراج شدهاند.
روزا حسنوا، ساکن محله رسولاف که شش سال همسایه یک خانواده افغان بوده، میگوید: «ما از افغانهای همسایهمان بدی ندیدیم. دعا میکنیم هرجا هستند در امن و امان باشند.
یکی دیگر از همسایهها از محمود یاد میکند؛ مهاجر افغانی که در شعبه فرهنگ ناحیه کار میکرد و همسر بیمار داشت، او هم روز چهارم می همراه همسر بیمار و خانوادهاش اخراج شد.
آن سوی مرز؛ تحویل بدون وسایل
مهاجرانی که به ولایت قندوز افغانستان بازگردانده شدهاند، میگویند که به آنها اجازه ندادند حتی وسایل شخصیشان را بردارند و بدون هیچ دلیل مشخصی اخراج شدند.
بخش عمده این مهاجرین که بهصورت اجباری اخراج شدهاند، با ویزای قانونی وارد تاجیکستان شده بودند و مدارک اقامتی معتبر داشتند، با اینحال دولت تاجیکستان آنها را به دلیل قتل یک زن توسط یک مهاجر اخراج کرده است. نمونهای از تنبیه عمومی به دلیل جرم شخصی.
وزارت خارجه تاجیکستان از یک سو میگوید اخراج شهروندان خارجی کار آنها نیست، اما از سوی دیگر در اعلامیهای از شهروندان افغان خواسته است که به قانون، رسم و آیین تاجیکستان احترام بگذارند.
کمیته دولتی امنیت ملی تاجیکستان نیز سال گذشته اخراج تعدادی از افغانها را تأیید کرده بود، بدون آنکه جزئیاتی از آن اخراجها را افشا کند.
چرا تنبیه جمعی محکوم است؟
این رویداد پرسشهای جدی را در میان حقوقدانان و حامیان حقوق مهاجران برانگیخته است: آیا میتوان یک جامعه را به جرم یک فرد مجازات کرد؟
اصول حقوقی بینالمللی صراحتاً تنبیه جمعی را محکوم میکنند. ماده ۳۳ کنوانسیون ژنو، مجازات دستهجمعی را ممنوع اعلام کرده است. ماده ۹ اعلامیه جهانی حقوق بشر میگوید که هیچ کس را نمیتوان خودسرانه تبعید کرد و ماده ۲۶ میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی نیز تبعیض بر اساس ملیت را ممنوع میداند.
پرسش اینجاست که چگونه میتوان افرادی را که هیچ جرمی مرتکب نشدهاند، بدون هیچ دادگاهی متهم و سپس مجازات کرد؟
سال گذشته نیز تصاویری از اخراج مهاجران افغان از شهر وحدت در نزدیکی دوشنبه در شبکههای اجتماعی منتشر شده بود. شهروندان افغان سوار بر کامیونهای نظامی از مرز خارج میشدند؛ بدون وسایل شخصی، بدون تفهیم اتهام، تنها با برچسب «اتباع خارجی».
افغانستان و تاجیکستان؛ همسایگانی با روابط مبهم
تاجیکستان و افغانستان حدود ۱۴۰۰ کیلومتر مرز مشترک دارند. تاجیکستان حکومت طالبان را به رسمیت نمیشناسد، اما اخیراً روابط دو طرف رو به گرمی بوده است. در چنین فضای سیاسی مبهمی، مهاجران افغان در تاجیکستان همواره در معرض خطر اخراجهای خودسرانه قرار دارند.
