به گزارش ایراف، این تندیس هشتمتری نه فقط یک اثر هنری، بلکه فریادی برای حافظه تاریخی افغانستان است. «توان اندرو نگوین»، هنرمند ویتنامی‑آمریکایی، بازآفرینی کوچکی از بت عظیم بامیان را ساخته؛ همان بت عظیمالجثهای که روزگاری در دل کوه تراشیده شده بود.
پس از رونمایی، شبکههای اجتماعی به سرعت از عکسهای این مجسمه با دستهایی برنجی پر شد. بسیاری از افغانستانیهای مقیم نیویورک به دیدن آن رفته و عکس یادگاری گرفتهاند.
ترکیبی از شن و خمپاره؛ روایتی از تخریب و بازسازی
نگوین درباره متریال استفادهشده در ساخت این مجسمه به خبرگزاری رویترز گفت: «بدنه این اثر از سنگریزههای ساحلی ویتنام ساخته شده، اما دستان آن از پوکههای خمپارههای برنجی است که در جنگ افغانستان استفاده شده است.» ترکیبی از شنهای آرام و فلز خشن جنگ؛ نمادی از تخریب و بازسازی. به گفته او، این ترکیب میخواهد بیان کند که اشیا میتوانند کاربردهای متفاوتی داشته باشند: یک روز گلوله توپ جنگی، یک روز دستان یک مجسمه.
نگوین که خود تجربه جنگ ویتنام را در آثارش بازتاب میدهد، با انتخاب عمدی خمپارههای افغانستان برای «دستانی که برکت میدهند» میگوید: «جنگ میتواند فلز را باریک کند، اما نمیتواند خاطره جمعی را ذوب کند.»
ادای دین به شگفتیهای بامیان
به گفته این هنرمند، ساختن این مجسمه ادای دینی است به مجسمههای بودای بامیان در مرکز افغانستان؛ شگفتیهایی که هنرمندانه در دل کوه تراشیده شده بودند. برای هزار و چهارصد سال، این مجسمهها همچنان ایستاده و دره بامیان را نظارهگر بودند؛ شاهد رفتوآمدها، بهتختنشستن و از تخت افتادن سلسلهها و امپراتوریها.
نگوین در گفتوگو با رسانهها تأکید کرده است: «نمیخواهم چیزی را که از دست رفته جایگزین کنم، بلکه میخواهم یادآوری کنم که زیبایی و تاریخ حتی پس از نابودی هم میتوانند بازتابی تازه پیدا کنند.»
مجسمههای بودا در بامیان؛ یادگاری از دل تاریخ
تندیسهای ایستاده بودا به ارتفاع ۳۵ و ۵۳ متر که در نوع خود بینظیر هستند، از مهمترین و شگفتانگیزترین آثار باستانی و جاذبههای گردشگری بامیان در قلب کوههای هندوکش افغانستان به شمار میرفتند. این دو شاهکار تاریخی «صلصال» و «شهمامه» نام دارند؛ یکی مرد و دیگری زن. دو تندیس غولپیکر که در دل کوه و توسط مجسمهسازان بودایی ساخته شده بودند.
پیش از آنکه طالبان در سال ۲۰۰۱ آنها را بمباران کنند، بخشهای اصلی پیکرها سالم بود و با وجود عمر ۱۴۰۰ ساله، همچنان استوار و باشکوه در قلب کوههای بامیان ایستاده بودند. جرم این مجسمهها از نظر طالبان این بود که روزگاری معبد غیرمسلمانان بوده و این یعنی شرک و کفر.
واکنشهای جهانی به این تخریب گسترده بود. دو سال پس از آن، یونسکو بامیان را در فهرست میراث فرهنگی در معرض خطر ثبت کرد.
مجسمه «نوری که در جهان میتابد» از ۲۵ آوریل (۵ اردیبهشت) به مدت ۱۸ ماه در پارک هایلاین نیویورک در معرض دید عموم باقی میماند. نگوین امیدوار است این اثر نه تنها یادبودی برای آنچه از دست رفته، بلکه پلی باشد میان گذشته و آینده؛ پیامی که خرد و زیبایی میتوانند حتی از دل فلز جنگ و خاکستر تخریب، بار دیگر بدرخشند. باشد که این نور، هرچند نمادین، جهانیان را به حفاظت از میراث مشترک انسانی فراخواند.
