به گزارش ایراف، نشست «از نیروی نیابتی تا جانفدای ایران؛ تحلیل حضور مهاجرین افغانستانی در جنگ رمضان» روز دوشنبه در خانه اندیشهورزان تهران برگزار شد.
در این برنامه محمدرضا زهرایی، حسین کاظمی و علیرضا بلیغ به عنوان سخنران حضور داشتند و هر یک از زاویهای متفاوت به مسئله مهاجرین افغانستانی در ایران پرداختند. در این نشست، موضوعاتی مانند شکلگیری چارچوبهای رسانهای درباره مهاجرین، روایتهای تاریخی از ارتباط دو ملت، و تحلیل نقش آنان در رخدادهای اخیر مورد بررسی قرار گرفت.
روایت جامع مهاجر باید شنیده شود
محمدرضا زهرایی، عضو کارگروه مسائل اجتماعی مرکز تحقیقات اسلام مجلس و دبیر ستاد راهبردی مهاجرین حوزه علمیه قم، سخنان خود را با اشاره به پدیده «اهریمنسازی» و «بیگانهسازی» درباره مهاجرین آغاز کرد.
او گفت: برخی ادعاها و اتهامها، مانند نسبتدادن اقدامات خشونتآمیز به مهاجرین یا حمله به مراکزی چون جامعهالمصطفی، دارای تناقضهایی است که ریشه آن را باید در انگیزههای رسانهای و سیاسی جستوجو کرد.
به گفته زهرایی، در دورههایی که شرایط عادی و بدون تنش است، برخی جریانها تلاش میکنند با چارچوببندی رسانهای خاص، تصویری نادرست از مهاجرین افغانستانی بسازند. او افزود با آغاز جنگ ۱۲ روزه و افزایش حجم اطلاعات و تحلیلها در فضای رسانهای، حیرت نخستینِ جامعه به سرعت تبدیل به بازسازی همان روایتهای قبلی از مهاجرین شد.
زهرایی تأکید کرد که اگر برخی مسئولان نسبت به این وضعیت واکنش نشان نمیدادند، ممکن بود این نوع برچسبزنیها بار دیگر غالب شود.
او یادآور شد که تجربه ماههای گذشته نشان میدهد چگونه در بازهای کوتاه، برخی مهاجرین «نیروی سرکوبگر» معرفی شدند، در حالی که به باور او نقشهای مثبت و سازنده آنان کمتر برجسته میشود.
این پژوهشگر بر ضرورت تدوین و انتشار «روایت جامع مهاجر» تأکید کرد و گفت تنها با شنیدن روایتهای کاملتر و دقیقتر میتوان تصویری واقعیتر از جامعه افغانستانی ارائه کرد.
همراهی تاریخی مهاجرین از نجف تا جنگ رمضان
حسین کاظمی، فعال رسانهای و پژوهشگر حوزه افغانستان، در بخش دوم نشست به بیان نمونههایی از همراهی مهاجرین با تحولات معاصر ایران پرداخت.
او با اشاره به علاقه عمیق طلاب افغانستانی به شخصیتهای اثرگذار انقلاب، نمونههایی تاریخی از دوره نجف را ذکر کرد و از نقش طلاب افغانستانی در حمایتهای آن دوره سخن گفت.
او همچنین به روایتهایی از دوران جنگ تحمیلی اشاره کرد و گفت بنا بر گزارشها، حدود سه هزار مهاجر افغانستانی در آن دوره جان خود را از دست دادند.
کاظمی افزود که در دیدارهای رسمی نیز به نقش آنان اشاره شده و همراهی ایشان در سالهای پس از جنگ، از جمله در دوره دفاع از حرم، ادامه داشته است.
وی سپس به تحولات جنگ رمضان پرداخت و گفت در این دوره، واکنش مردم افغانستان بسیار گسترده بوده است.
او به گزارشهایی اشاره کرد که در روزهای ابتدایی، فضای شهرهای مختلف افغانستان را «غمبار و سوگوار» توصیف میکرد.
کاظمی از نمونههایی همچون گریه استادان حوزوی در کابل و تشکیل حلقات مرثیهخوانی یاد کرد و گفت این بخش از همدلی کمتر در رسانههای فارسیزبان بازتاب یافته است.
در ادامه، او از کنشهای مهاجرین در ایران، از جمله تجمعات شبانه، تولید آثار هنری و حضور کاروانهای خودرویی سخن گفت و اظهار داشت حجم این فعالیتها به حدی بود که برخی رسانههای فارسیزبان خارج از کشور نیز به آن اشاره کردند.
با این حال، به باور او، پوشش رسانهای در داخل کشور درباره حضور مهاجرین در این رویدادها کمتر از حد انتظار بوده است.
کاظمی همچنین به واکنشهای مهاجرین در اروپا و استرالیا اشاره کرد و گفت اجتماعات چند هزارنفری در شهرهایی مانند برلین، فرانکفورت و دیگر مراکز اروپایی نشاندهنده شکلگیری نوعی همگرایی جدید در میان مهاجرین است که به گفته او، از پیامدهای دوره جنگ رمضان بوده است.
پیوندهای فرهنگی ایران و افغانستان در بستر تاریخ
علیرضا بلیغ، عضو هیئت علمی پژوهشکده فرهنگ و هنر اسلامی، سخنان خود را با نگاهی تاریخی به روابط ایران و افغانستان آغاز کرد. او گفت نقطه آغاز فاصلهگرفتن دو سرزمین را باید در دوره افول صفویه و گسترش نفوذ بریتانیا در منطقه جستوجو کرد.
به گفته او، ضعف حکومت مرکزی در ایران و تحولاتی که همزمان در هند رخ داد، باعث شد ساختارهای پیشین فروبپاشد و بخشهایی از پیکره فرهنگی ایران، از جمله افغانستان، جدا شود.
بلیغ توضیح داد که گستره جغرافیای فرهنگی ایران در گذشته از آسیای میانه تا هند و حتی بخشهایی از چین امتداد داشته است و نشانههای آن در زبان، ادبیات و اصطلاحات مشترک دیده میشود.
او معتقد بود؛ سیاستهای استعماری، بهویژه رقابت بریتانیا برای ایجاد «دیوار جغرافیایی» میان هند و روسیه، در شکلگیری مرزهای جدید نقش مهمی داشته است.
این پژوهشگر گفت: پس از انقلاب اسلامی، ظرفیتهایی به وجود آمد که امکان بازتعریف هویت مشترک فرهنگی در منطقه را فراهم میکند. او پیشنهاد کرد برای درک بهتر رخدادهای امروز، باید آنها را در چارچوبی بزرگتر، یعنی رقابتهای ژئوپلیتیک و اقتصادی در قاره آسیا، بررسی کرد.
در سالهای اخیر موضوع وضعیت مهاجرین افغانستانی در ایران به یکی از مباحث مهم اجتماعی و رسانهای تبدیل شده است. حضور چند دههای این جامعه در ایران، در کنار تحولات سیاسی و امنیتی منطقه و همچنین رویدادهای اخیر، باعث شده بحثهایی درباره نقش اجتماعی، بازنمایی رسانهای و نحوه تعامل دو جامعه بیش از گذشته مطرح شود.
در همین چارچوب، برخی مراکز پژوهشی و نهادهای فرهنگی با برگزاری نشستها و گفتوگوهای تخصصی تلاش میکنند ابعاد مختلف این موضوع را بررسی کرده و دیدگاههای پژوهشگران و فعالان حوزه مهاجرت را به بحث بگذارند.
