به گزارش ایراف، امیرخان متقی در سفر اخیر خود به هرات بر اهمیت این شهر بر گسترش فعالیتهای تجاری افغانستان با همسایگان تاکید کرد.
به همین بهانه در گزارشی آخرین وضعیت تجارت بین ایران و افغانستان را بررسی کردهایم.
آخرین آمارهای تجارت ایران و افغانستان
حجم کل تجارت
بر اساس آمارهای منتشر شده در مارس ۲۰۲۶، تجارت بین ایران و افغانستان با رشد ۴۰ درصدی نسبت به سال قبل مواجه شده است . گزارشهای رسمی نشان میدهد که حجم مبادلات تجاری دو کشور در سال جاری خورشیدی به حدود ۵ میلیارد دلار رسیده است .
صادرات ایران به افغانستان
بر اساس آمار گمرک ایران، در هشت ماهه نخست سال جاری خورشیدی (از اسفند ۱۴۰۴ تا آبان ۱۴۰۵)، ایران ۱.۶۶ میلیارد دلار کالاهای غیرنفتی به افغانستان صادر کرده است . این رقم افغانستان را به پنجمین مقصد بزرگ صادرات غیرنفتی ایران تبدیل کرده است .
گزارش دیگری نیز حاکی از آن است که در هشت ماهه منتهی به نوامبر ۲۰۲۵، ایران ۱.۲ میلیارد دلار کالا به افغانستان صادر کرده است .
روند صعودی ماهانه
یکی از شاخصهای مهم رشد تجارت، افزایش چشمگیر حجم حمل ماهانه کالاهاست. مقامات محلی در هرات گزارش دادهاند که حجم حمل کالا از مرزها از ۵ هزار تن در ماه به بیش از ۹۰ هزار تن رسیده است.
انقلاب در حملونقل ریلی
بخش ریلی تجارت دو کشور رشد بیسابقهای داشته است. بر اساس گزارش شرکت راهآهن جمهوری اسلامی ایران، مبادلات ریلی بین دو کشور ۱۷ برابر افزایش یافته و از مرز ۶۵۰ هزار تن عبور کرده است . پیشبینی میشود این رقم تا پایان سال به ۷۵۰ هزار تن برسد و هدفگذاری برای سال آینده ۲ میلیون تن تعیین شده است .
تأثیر بر کاهش هزینهها
حمل ریلی باعث کاهش چشمگیر قیمت تمام شده کالاها شده است. به عنوان نمونه، قیمت فرآوردههای نفتی در داخل افغانستان از حدود ۱۴۰۰ دلار به ۹۳۵ دلار در هر تن کاهش یافته است .
وضعیت مرزها در بحران
یکی از نکات قابل توجه، تداوم تجارت علیرغم جنگ اخیر ایران با اسرائیل و آمریکاست. سرکنسول ایران در هرات تأکید کرده است که مرزهای دو کشور باز مانده و روزانه بیش از ۱,۳۰۰ کامیون بدون مشکل بین دو کشور تردد میکنند . این موضوع نشاندهنده عمق روابط اقتصادی و اولویتبندی منافع اقتصادی توسط دو طرف است.
اهمیت سخنان امیرخان متقی در هرات
سفر راهبردی به هرات
امیرخان متقی، وزیر خارجه حکومت طالبان، در تاریخ ۲۰ آوریل ۲۰۲۶ (۳۱ فروردین ۱۴۰۵) در سفری رسمی به ولایت هرات، بر اهمیت توسعه روابط تجاری با کشورهای همسایه تأکید کرد . این سفر از چند جهت حائز اهمیت است:
اولاً، انتخاب هرات به عنوان مقصد این سفر تصادفی نیست. هرات به دلیل همسایگی با ایران و وجود گذرگاههای مرزی مهمی مانند اسلامقلعه و راهآهن خواف-هرات، دروازه اصلی تجارت افغانستان با ایران محسوب میشود.
ثانیاً، متقی در این دیدار از پیشرفتهای صنعتی و تجاری هرات ابراز خرسندی کرد و از مقامات محلی به دلیل تلاشهایشان برای بهبود فضای سرمایهگذاری و رشد اقتصادی تمجید نمود .
تأکید بر تسهیلات مرزی
متقی به صراحت اعلام کرد که تقویت همکاری با کشورهای همسایه و تسهیل تجارت فرامرزی، اولویت اصلی وزارت خارجه طالبان است . این اظهارات نشان میدهد که سیاست خارجی طالبان به طور جدی بر محور اقتصادی متمرکز شده و تلاش دارد با ایجاد زیرساختهای مناسب، جایگاه افغانستان را به عنوان پل ارتباطی منطقه تقویت کند.
اهمیت ژئواکونومیک هرات
سخنان متقی در هرات را باید در چارچوب رقابت منطقهای برای نفوذ در افغانستان ارزیابی کرد. با توجه به تنشهای اخیر افغانستان با پاکستان و بسته شدن مرزهای شرقی، مسیر غربی (از طریق ایران) به شریان اصلی حیاتی اقتصاد افغانستان تبدیل شده است.
تحلیلگران محلی معتقدند که مرز مشترک با ایران “مستقلترین مرز اقتصادی” دو کشور است .
آخرین اظهارات مقامات ایرانی درباره تجارت با افغانستان
سفر عراقچی به کابل (آوریل ۲۰۲۶)
در تحولی مهم، سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در رأس یک هیئت سیاسی-اقتصادی در تاریخ ۱۳ آوریل ۲۰۲۶ (۲۴ فروردین ۱۴۰۵) وارد کابل شد . این اولین سفر یک مقام عالیرتبه ایرانی به افغانستان در دوران حکومت طالبان محسوب میشود و اهمیت ویژهای دارد.
عراقچی در دیدار با متقی و همچنین ملا حسن آخوند (نخستوزیر طالبان) از آمادگی ایران برای گسترش همکاریهای دوجانبه در زمینههای اقتصادی، تجاری و فرهنگی خبرداد.
پیش از سفر عراقچی، سید محمد اتابک، وزیر صنعت، معدن و تجارت ایران، در رأس یک هیئت بلندپایه اقتصادی عازم کابل شد . در این سفر، اسناد همکاری متعددی به امضا رسید از جمله:
قرارداد ۱۰۰ میلیون دلاری پنج ساله در بخش ساختوساز
قرارداد احداث نیروگاه خورشیدی ۱۰۰ مگاواتی به ارزش ۴۰ میلیون دلار
تفاهم برای ایجاد مرکز فرآوری مشترک مواد معدنی در مرز با استفاده از فناوری ایرانی
اظهارات بخش خصوصی
محمود سیادت، رئیس اتاق مشترک ایران و افغانستان، با اشاره به لزوم توسعه ترانزیت و روانسازی تشریفات گمرکی اعلام کرده است: “افغانستان آماده جهش است و ایران میتواند کمککننده خوبی باشد”
تحلیل و جمعبندی
همگرایی منافع اقتصادی
آنچه از مجموع اظهارات و دادهها برمیآید، همگرایی منافع اقتصادی دو کشور است. ایران به دنبال حفظ و گسترش بازار صادراتی خود در افغانستان است (افغانستان با ۳۴ درصد سهم، دومین مقصد صادراتی ایران پس از عراق)، در حالی که افغانستان به دنبال جایگزینی برای مسیرهای تجاری سنتی خود (به ویژه پس از تنش با پاکستان) و جذب سرمایهگذاری خارجی است.
نقش زیرساختها
پروژه راهآهن خواف-هرات به عنوان یک مورد موفق و نمونه در همکاریهای دو کشور مطرح است. رشد ۱۷ برابری ترانزیت ریلی و کاهش ۳۳ درصدی قیمت تمام شده کالاها (در مورد فرآوردههای نفتی) نشان میدهد که سرمایهگذاری در زیرساختهای حملونقل چه تأثیر شگرفی میتواند داشته باشد.
با توجه به برنامهریزیهای انجام شده (هدفگذاری ۲ میلیون تن ترانزیت ریلی برای سال آینده و هدف ۵ میلیارد دلار تجارت سالانه)، به نظر میرسد روابط تجاری ایران و افغانستان وارد فاز جدیدی از همکاریهای استراتژیک شده است. سفرهای متقابل مقامات عالیرتبه در ماههای اخیر و تأکید بر اجرایی شدن توافقات به جای بسنده کردن به تفاهمهای کلی، نشاندهنده عزم جدی دو طرف برای عبور از موانع موجود است.
بیشتر بخوانید:
همگرایی منطقهای | افغانستان، ازبکستان و قرقیزستان در مسیر توسعه همکاریهای تجاری و ترانزیتی
