به گزارش ایراف، ملا هبتالله آخوندزاده؛ رهبر طالبان هیأتی را برای ارزیابی و تغییر اصطلاحات خارجی «اجنبی» در ادارات دولتی تعیین کرده است.
وزارت عدلیه طالبان، امروز یکشنبه، ۱۶ فروردین، اعلام کرده که ملا هبتالله آخوندزاده؛ رهبر این گروه، طی یک فرمان، هیأتی را برای ارزیابی و تغییر اصطلاحات خارجی یا «اجنبی» در ادارات دولتی تعیین کرده است.
وزارت عدلیه طالبان گفته که این هیأت از وزارتهای عدلیه، تحصیلات عالی، آموزش، اطلاعات و فرهنگ و همچنین ریاست عمومی آکادمی علوم طالبان گماشته شده است.
در فرمان رهبر طالبان آمده است که تمام اصطلاحات خارجی که در ادارات دولتی استفاده میشوند، باید با ذکر دلایل جایگزین شوند.
رهبر طالبان تصریح کرده است که بهجای اصطلاحات خارجی، از اصطلاحات “اسلامی و افغانی” استفاده شود. طالبان درباره اصطلاحات «خارجی» توضیح بیشتری ندادهاند.
منتقدان میگویند که طالبان پس از تسلط دوباره بر افغانستان، سیاست گستردهای را برای پالایش زبانی و حذف میراث فارسی از فضای آموزشی و عمومی آغاز کرده است. از جمله این اقدامات، حذف واژه فارسی «دانشگاه» از سردر دانشگاههای سراسر کشور و جایگزینی آن با واژه پشتوی «پوهنتون» بوده است. این تغییر در دانشگاههایی مانند البیرونی، بلخ، سمنگان و تخار ثبت شده است.
علاوه بر این، طالبان نام بسیاری از اماکن عمومی و خیابانها را نیز تغییر دادهاند. در ولایتهای شمالی، افزون بر حذف زبان فارسی، زبان ازبکی نیز از تابلوهای دانشگاه جوزجان و سمنگان حذف شده و تنها به دو زبان پشتو و انگلیسی بسنده شده است. این اقدامات با واکنشهای گستردهای از سوی شهروندان، فعالان مدنی، احزاب سیاسی و نهادهای فرهنگی روبهرو شده است.
شهروندان این اقدامات را نادرست و بیاساس توصیف کردهاند. یکی از کاربران میگوید: «ترجمه نام مکانهای مشخص یک اشتباه بنیادین است. هیچ دستور زبانی در هیچ کجای جهان ترجمه نام یک مکان جغرافیایی را به زبانی دیگر جایز نمیداند.» او میافزاید که تابلوهای جدید نصبشده بهجای کمک به شهروندان، سردرگمی تازهای ایجاد کرده است.
یک شهروند کابل نیز این اقدامات را در ادامه تلاش طالبان برای هدف قرار دادن هویتهای زبانی و قومی مردم میداند و میگوید: «افراطگرایی طالبان هر دو چشم و ذهن آنها را بسته است. در هیچ جای جهان اسم خاص ترجمه نمیشود، ولی آنها بر ترجمه آن اصرار دارند.»
از سوی دیگر، شماری از فعالان حقوق بشر، معلمان و زنان معترض در نامهای سرگشاده به گزارشگران ویژه شورای حقوق بشر سازمان ملل، خواستار پایان دادن به تبعیض سیستماتیک علیه زبان فارسی شدهاند. در این نامه آمده است که طالبان با سیاستهای خود، استفاده از زبان فارسی را در جلسات رسمی، اسناد دولتی، تابلوهای عمومی و رسانههای دولتی به شدت محدود کردهاند. فعالان خواستار تحقیق بینالمللی مستقل درباره تبعیض زبانی علیه فارسیزبانان و پاسخگو کردن رهبران طالبان شدهاند.
واکنشها به حذف زبان ازبکی از دانشگاهها نیز شدید بوده است. مطیعالله تورال، فعال جوان ازبک، در واکنش به حذف زبان ازبکی از تابلوی دانشگاه سمنگان نوشت: «نمیدانم چرا بارها با احساسات مردم بومی این کشور بازی میشود. زبان ازبکی ریشه در تاریخ، فرهنگ و ادبیات این سرزمین دارد. حذف نام آن از روی دیوارها هیچگاه ارزش واقعی آن را کاهش نمیدهد.»
همچنین حزب جنبش ملی اسلامی افغانستان به رهبری مارشال عبدالرشید دوستم، حذف زبان ازبکی از تابلوی دانشگاه جوزجان را به شدت محکوم کرده و آن را اقدامی نژادپرستانه و تبعیضآمیز خوانده بود. این حزب تأکید کرده که چنین اقداماتی تنها به نفرتهای قومی و تبعیض در جامعه دامن میزند.
به گزارش رسانهها، پس از اعتراضات گسترده مردمی در جوزجان، طالبان واژه ازبکی «دانشگاه» را بر روی تابلوی رسمی دانشگاه جوزجان بازگرداندند. هفته گذشته تابلو جدیدی نصب شد که شامل هر دو زبان ازبکی و پشتو بود. ندا محمد ندیم، وزیر تحصیلات عالی طالبان، دستور بازگرداندن این واژه را صادر کرده بود.
با این حال، تحلیلگران بر این باورند که این عقبنشینیها تغییری در سیاست کلی طالبان ایجاد نمیکند. از نگاه تحلیلگران، طالبان به دنبال تثبیت هژمونی زبانی پشتو و حذف تدریجی فارسی از فضای عمومی هستند. با این حال، آنان تأکید میکنند که فارسی به دلیل ریشههای عمیق فرهنگی و اجتماعی خود، با فرمان دولتی از میان نمیرود و آنچه آسیب میبیند، اعتبار سیاستهایی است که به جای ساختن آیندهای مشترک، بر محو نمادهای هویت جمعی متمرکز شده است.
این در حالی است که وزارت اطلاعات و فرهنگ طالبان پیشتر در نشستی که به نام شورای عالی زبانها برگزار شد بر اهمیت و جایگاه تمامی زبانها تأکید کرد و خواستار تلاش برای تقویت و توسعه زبان ملی شد.
همچنین، هبتالله آخوندزاده، رهبر طالبان، بهمن ماه سال گذشته به والیهای این گروه در شمال افغانستان دستور داد که برای «حفظ اتحاد» در تغییر تابلوهای چندزبانه احتیاط کرده و از هرگونه تغییر در تابلوهایی که پیشتر به زبانهای پشتو، فارسی، ازبکی و دیگر زبانها نوشته شدهاند، خودداری کنند.
دفتر والی طالبان در بلخ با نشر خبرنامهای اعلام کرد که این موضوع در نشست هماهنگی والیهای منطقه شمالغرب در شهر میمنه مطرح شده است.
بر اساس این خبرنامه، این دستور در پی تغییراتی صادر شده که پیشتر در برخی ولایتهای شمالی در تابلوها اعمال شده بود.
