به گزارش ایراف، سید باقر محسنی، کارشناس سیاسی افغان، در نخستین تحلیل خود با تأکید بر اینکه جنگ آمریکا علیه ایران فراتر از نبرد دو کشور است، تصریح کرده است: «این جنگ بر نظم بینالمللی تأثیر قابل توجهی خواهد داشت. ترامپ روایت برتری نظامی آمریکا را بشدت خدشهدار نمود. اگر تحولات میدانی جنگ به همین سطح پیش برود، تمایل چین، روسیه و حتی اروپا برای ادامه جنگ تا شکلدادنِ نظمِ جهانی مبتنی بر چندجانبهگرایی بیشتر میشود.»
وی با اشاره به غیاب تحرک دیپلماتیک جدی از سوی این قدرتها برای میانجیگری و پایان جنگ، افزوده است: «همسویی فرانسه در شورای امنیت سازمان ملل با روسیه و چین و منع استفادهٔ آمریکا از فضای برخی کشورهای اروپایی -ولو اعلامی و نمادین- معنادار است. خروج آمریکا از جنگ حتی با توافق ایران، آمریکا را به قبل از جنگ برنمیگرداند.»
ناکامی اطلاعاتی آمریکا و اسرائیل
محسنی در پست جداگانهای به مؤلفهٔ «فریب» در هنر جنگ پرداخته و نوشته است: «هنر جنگ در کنار استفاده بهتر و مؤثر از داشتههای نظامی، فریب دشمن است. دشمن حتی با برتری فناوری، نتواند توان طرف را ارزیابی دقیق نماید. گاهی ترفندِ “فریب جاسوس” سودمندتر از دستگیری آن است.»
وی تصریح کرده است: «بخش قابل توجهی از بانک اطلاعاتی آمریکا و اسرائیل، اطلاعات دستکاریشده و فریبنده به نظر میرسید و اکنون تهی و سفید معلوم میشود. نتیجهٔ ادعای نابودی کامل و ۹۰ درصدی نیروی دریایی و توان موشکی ایران، بسته ماندنِ تنگه هرمز و حملات پیهم موشکی ایران است. گزارش اینکه این شدیدترین حمله ایران از آغاز جنگ بوده است، هر روز در اسرائیل تکرار میشود.»
«عشق و جنون»؛ وضعیت روانی رئیسجمهور آمریکا
دکتر علی فایق، نویسنده و فعال رسانهای افغان، در مطلبی با عنوان «عشق و جنون ترامپ: I Won!» به تحلیل اظهارات مکرر دونالد ترامپ درباره پیروزی بر ایران پرداخته است و نوشته: «دونالد ترامپ، مردی که بعضی روزها چندین بار زنگ میزند به هر رسانهای که گیر بیاورد و تکرار میکند: “من برندهام! من نیروی هوایی، دریایی و زمینی ایران را نابود کردهام!” در حالی که همزمان با تکرار همین سخنان او، طیارههایش در آسمان نابود میشود، موشکهای ایران به اسرائیل میریزد و تنگۀ هرمز (تنگۀ ترامپ!) همچنان بسته است.»
فایق با لحنی طنزآمیز و در عین حال تلخ افزوده است: «بدون شک ترامپ عاشق “بردن” است؛ عشقی که خیلی زود به جنون رسید و الان از جنون هم عبور کرده است. با این وصف، از یک طرف، دل آدم به این بیچاره میسوزد؛ از طرف دیگر به آمریکاییهایی که دارند برای این دیوانگی هزینه میکنند و همچنین کسانی که مجبورند این کارناوال را تماشا کنند. خدا لعنت کند چند تا شارلاتانی را که نشستهاند و بادِ این جنون را با بادبزن زرنگی تندتر میکنند.»
پرده آخر بازی تمدن
دکتر علی امیری، نویسنده و استاد دانشگاه افغان، با رویکردی فلسفی و اخلاقی به مقوله جنگ پرداخته و در متنی با عنوان «تنگهٔ طبیعت همیشه باز است» آورده است: «عناصر طبیعت با هم در آشتی هستند: ابر دریا را تهدید نمیکند، بلکه بدان شکوه و جلال میبخشد، خورشید با هر دو مهربان است و آسمان سخاوتمندانه همه را در بر میگیرد. از این روست که میبینیم تنگهٔ ابر باز شده و نور طلایی خورشید بدون اخذ حقالعبور و عوارضی بر بستر دریا میتابد.»
وی در ادامه با مقايسه طبیعت و رفتار انسانها تصریح کرده است: «آدمیان اما از همدیگر میترسند و از سر ترس و نفرت است که زندگی را به دوزخ تبدیل میکنند. جنگ و تجاوز هیچگاه نشان عظمت بشر نبوده است، بلکه نشان ترس یا هوس بوده است. به حکم تاریخ پردهٔ آخر بازی هر تمدن بزرگ نمایش قهر است. این بازی قهرآمیز در عین حال بازی روزگار نیز میباشد که باعث ویرانی دیگران است، اما ضامن بقای خودش نیست. بادا که خداوند مردم ما و همهٔ بیگناهان را از مکر لیل و نهار و قهر اخرالزّمان در امان خویش نگهدارد.»
ایران مانع سلطه اسرائیل بر خاورمیانه
عبدالقدوس یاسینزاده، فعال فرهنگی و آموزشی مقیم هرات، با انتشار نقل قولی از نیک فوئنتس، تحلیلگر سیاسی آمریکایی و از چهرههای تأثیرگذار جنبش «اول آمریکا»، فضای متفاوتی را در شبکههای اجتماعی افغانستان بازتاب داده است. به نوشته یاسینزاده، فوئنتس گفته است: «برای ایران دعا کنید… ایران در حال حاضر برای تمام بشریت میجنگد. واقعاً همینطور است. به نوعی، آنها دارند برای ما میجنگند، چون اگر ایران سقوط کند، به این معناست که اسرائیل کل خاورمیانه را کنترل خواهد کرد… آنها به دنبال ایران نیستند. اسرائیل به دنبال شماست، ایران فقط سر راه آنها قرار گرفته است.»
رخشانه علیزاده، دانشآموخته حقوق و علوم سیاسی نیز در کوتاهترین واکنش خود، وضعیت اتاق جنگ آمریکا را بحرانی توصیف کرده و نوشته است: «سقوط پشت سقوط، اتاق جنگ آمریکا در شوک و بحران فرو رفته و نمیداند چگونه از این روسیاهی تاریخی پا پس بکشد.»
گاوهای شیرده ترامپ؛ مقایسه رهبران عرب و افغانستان
حسن مسیح، کنشگر اجتماعی افغان، در انتقادی تند از سران کشورهای عربی، به مقایسهٔ موضع رهبران عرب و مقامات پیشین افغانستان پرداخته و نوشته است: «سران کشورهای عرب؛ در بیغیرتی کمتر از سران افغانستان نیستند. نگاهی به سران کشورهای عربی بیندازید، انگار در یک نمایشگاه سیاست ایستادهایم: تنها چیزی که میبینیم گاوهایی وفادار و ساکتاند که منتظرند ترامپ با چنگکِ نَفتی یک جرعه انرژی بکشد.»
او افزوده است: «این بزرگان سالهاست در تمرین حرفهای خنثیبودناند و حتی برای یک حرکت کوچک هم حاضر نیستند از نقش گاو شیرده خارج شوند. سکوت تاریخیشان نه تصادفی، بلکه استراتژیک است؛ طلای سیاه مهمتر از هر صدای انسانی است. نسلها از کشتار در غزه گذشته و این سران همچنان آرام و مطیع کنار دولتمردان آمریکا نشستهاند، گویی اعتراض لکهای روی فرش کاخ سفید میگذارد.
عربها برای ترامپ میمون نیستند، اما در سیاست استادان شیرینکاریِ ساکت و گاو شیردهاند که هرگز از نقششان بیرون نمیآیند.»
نتیجه
بررسی شبکههای اجتماعی افغانستان نشان میدهد که جنگ ایران و آمریکا به یکی از مهمترین موضوعات روز تبدیل شده و طیف گستردهای از چهرههای صاحبنظر با رویکردهای مختلف سیاسی، فلسفی، اخلاقی و روانشناختی به تحلیل ابعاد آن پرداختهاند. محورهای اصلی این تحلیلها عبارتاند از: تغییر نظم بینالمللی به نفع چندجانبهگرایی، افشای ناکارآمدی بانکهای اطلاعاتی متجاوزان، نقد رویکرد روانی و جنونآسای ترامپ، دفاع اخلاقی از ماهیت جنگ، همبستگی جهانی با ایران به عنوان سدّی در برابر توسعهطلبی رژیم صهیونیستی، و نقد تند مواضع انفعالی کشورهای عربی در قبال این درگیری.
