به گزارش ایراف، تنشها بین کشور پاکستانِ مسلح به سلاح هستهای و حکومت طالبان افغانستان از اواخر فوریه به شدت افزایش یافته و بیثباتی منطقهای را تشدید کرده و نگرانیهایی را در مورد خطر یک درگیری طولانیمدت ایجاد کرده است. در ۱۶ مارس، تنشها بین افغانستان و پاکستان پس از حملهٔ هوایی پاکستان به یک مرکز ترک اعتیاد در کابل، پایتخت افغانستان، دوباره اوج گرفت. دو روز پس از این حمله و با کشته شدن صدها نفر، پاکستان به درخواست عربستان سعودی، ترکیه و قطر پیش از عید فطر، آتشبس موقت در جنگ اعلام کرد.
تا ۱۳ مارس، هیئت کمکرسانی سازمان ملل در افغانستان، اعلام کرد که کشته شدن حداقل ۷۵ غیرنظامی و زخمی شدن ۱۹۳ نفر را از زمان آغاز این درگیری در ۲۶ فوریه ثبت کرده است.
طالبان افغانستان میگویند که مایل به مذاکره با پاکستان هستند، اما نگرانیهای فزایندهای وجود دارد مبنی بر اینکه این درگیری میتواند همچنان تشدید شود و منطقهای را که در حال حاضر با پیامدهای فاجعهبار تجاوز مشترک آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران دستوپنجه نرم میکند، بیثباتتر کند.
در هستهٔ اصلی درگیری میان پاکستان و طالبان افغانستان، اتهام مکرر پاکستان مبنی بر اینکه طالبان افغانستان پناهگاه امنی برای گروه شبهنظامی تحریک طالبان پاکستان فراهم میکند، قرار دارد. پاکستان میگوید که این گروه از داخل افغانستان فعالیت میکند ـ ادعایی که طالبان افغانستان بارها آن را رد کرده است.
در اکتبر ۲۰۲۵، پاکستان یک حملهٔ هوایی به افغانستان انجام داد و مقامات نظامی پاکستان در این ارتباط گفتند هدف، حمله به پایگاه عملیات تروریسم در پاکستان بوده است. این حمله منجر به مرگبارترین درگیری بین دو کشور از زمان به قدرت رسیدن طالبان در افغانستان در سال ۲۰۲۱ شد. در اکتبر سال گذشته، قطر و ترکیه به میانجیگری برای برقراری صلح موقت بین طالبان افغانستان و دولت پاکستان کمک کردند، اما مذاکرات بعدی با میانجیگری عربستان سعودی در اواخر سال ۲۰۲۵ متوقف شد.
از آن زمان تاکنون، خشونتهایی در امتداد مرز دو کشور رخ داده است. طبق گزارشهای ارتش پاکستان در ۱۶ فوریه، یک بمبگذار انتحاری ۱۱ پرسنل امنیتی پاکستان و یک کودک را در یک ایستبازرسی مرزی کشت. در پی آن، اسلامآباد حملات هوایی را در شرق و جنوبشرقی افغانستان انجام داد و آنچه را که مقامات پاکستانی اردوگاههای شبهنظامیان میدانستند، هدف قرار داد. مقامات افغان گفتند که حداقل ۱۸ نفر از جمله غیرنظامیان در این حملات کشته شدهاند و قول انتقام دادند که منجر به جدیدترین دور درگیریهای مرزی شد.
چندین کشور همسایه ـ از جمله چین، هند و روسیه ـ روابط پیچیدهای با افغانستان و پاکستان دارند. در اینجا خواهیم دید این درگیری چه پیامدهایی برای ثبات منطقهای، تروریسم و توسعهٔ اقتصادی خواهد داشت.
اگرچه آمریکا درگیر این جنگ نخواهد شد، اما تشدید تنشها لحظهای مناسب برای اقدام غیرمنتظره است که واشنگتن از نزدیک آن را زیر نظر خواهد داشت. احساسات در واشنگتن پیرامون افراطگرایان، ایران و بیثباتی در منطقه به شدت بالا گرفته است و اگر ایالات متحده موضعی غیربیطرفانه اتخاذ کند، میتواند بر نحوهٔ واکنش سایر کشورها به ویژه چین و روسیه به این درگیری تأثیر گذارد.
تاریخ روابط طالبان افغانستان و پاکستان
در حالی که روابط دوجانبه در سالهای اخیر رو به وخامت گذاشته است، افغانستان و پاکستان در اوایل دههٔ ۱۹۹۰ متحد بودند. سرویسهای اطلاعاتی پاکستان به ایجاد طالبان افغانستان کمک کردند و پیش از سال ۲۰۰۱، پاکستان مشاوران و کارشناسانی را برای ادارهٔ تجهیزات نظامی و واحدهای پیادهنظام خود در اختیار طالبان قرار داد.
پس از پیوستن به نیروهای ایالات متحده و ناتو برای حمایت از جنگ جهانی علیه تروریسم در سال ۲۰۰۱، حمایت پاکستان از طالبان دیگر آشکار نبود. وقتی نیروهای آمریکایی در سال ۲۰۲۱ از افغانستان خارج شدند و طالبان قدرت را به دست گرفتند، اسلامآباد در ابتدا از حکومت جدید در کابل استقبال کرد. عمران خان، نخستوزیر سابق پاکستان، بازگشت طالبان را به شکستن زنجیرهای بردگی توسط افغانها تعبیر کرد.
با این حال از آن زمان، خشونتهای الهامگرفته از ایدئولوژی رادیکال در سراسر پاکستان افزایش یافته است. در اواخر سال ۲۰۲۲، تحریک طالبان پاکستان به آتشبس با دولت پاکستان پایان داد و حملات خود را در امتداد مرز ۱۶۲۲ مایلی به نام خط دیورند که افغانستان و پاکستان مدتهاست بر سر آن اختلاف دارند، افزایش داد. طبق گزارش منابع معتبر، بیش از ۱۲۰۰ نفر در سال ۲۰۲۵ در پاکستان کشته شدند که بیش از دوبرابر تعداد ثبتشده در سال ۲۰۲۱ است، زمانی که آمریکا به اشغال نظامی ۲۰ سالهٔ خود در افغانستان پایان داد.
در سال ۲۰۲۳، پاکستان کمپین اخراج گستردهٔ پناهندگان افغان را تحت عنوان آنچه دولتش مدعی اقدام ضدتروریستی بود، آغاز کرد. پاکستان در سال ۲۰۲۵ بیش از یک میلیون افغان را اخراج کرد و در اکتبر همان سال مرز مشترک خود را بست که تا امروز مرز همچنان بسته مانده و فقط اتباع اخراجشدهٔ افغان اجازهٔ عبور دارند.
از زمان تأسیس، تحریک طالبان پاکستان ادعا کرده است که امتداد طالبان افغانستان است. این گروه بزرگترین سازمان شبهنظامی در پاکستان است و توسط وزارت امور خارجهٔ این کشور به عنوان یک سازمان تروریستی خارجی معرفی شده است. تحریک طالبان پاکستان محصول جانبی حملهٔ آمریکا به افغانستان در سال ۲۰۰۱ بود. جهادیهای پاکستانی که در کنار نیروهای شبهنظامی افغان جنگیده بودند، پس از تصمیم اسلامآباد برای حمایت از تلاشهای ضدتروریسم واشنگتن، علیه دولت پاکستان قیام کردند. این شبهنظامیان به اعضای اولیهٔ تحریک طالبان پاکستان تبدیل شدند و به طالبان افغانستان، القاعده و سایر گروههای شبهنظامی فراری از افغانستان پناه دادند. دولت پاکستان در نهایت با تسلیم شدن در برابر فشار آمریکا، این پناهگاههای امن را سرکوب کرد و اتحاد میان جهادیهای پاکستانی، طالبان افغانستان و القاعده را تعمیق بخشید. گروه تحریک طالبان پاکستان رسماً در سال ۲۰۰۷ تأسیس شد.
تحریک طالبان پاکستان بسیار غیرمتمرکز است. جناحهای آن اهداف گستردهای برای مبارزه با نیروهای امنیتی پاکستان، مقاومت در برابر نفوذ غرب و اجرای قانون شریعت در مناطق تحت کنترل خود دارند، اما این استراتژی با گذشت زمان تغییر کرده است. از سال ۲۰۱۳ تحت رهبری ملا فضلالله، این گروه به القاعده نزدیکتر شد و حملات فرامرزی مرگبارتری انجام داد. تا سال ۲۰۲۰، دو سال پس از کشته شدن فضلالله در حملهٔ پهپادی آمریکا در افغانستان، تحریک طالبان پاکستان اعلام کرد که هیچ برنامهٔ منطقهای یا جهانی دیگری جز هدف قرار دادن نیروهای پاکستانی ندارد.
واکنشهای جهانی به جنگ پاکستان و طالبان
هند اقدامات نظامی اخیر پاکستان را به شدت محکوم کرده است، در حالی که چین به دنبال میانجیگری در این درگیری بوده و پیشنهاد ایفای نقش در تلاشهای کاهش تنش را داده است. در ۴ مارس، سرپرست وزارت خارجهٔ طالبان با سفیر چین در افغانستان برای گفتگو در مورد اوضاع دیدار کرد و وزرای امور خارجهٔ دو کشور بعداً تلفنی صحبت کردند.
چندین بازیگر منطقهای ـ مانند ایران، قطر، روسیه و عربستان سعودی ـ نیز پیشنهاد میانجیگری در تلاشهای دیپلماتیک بین دو کشور را دادهاند.
روسیه که در دههٔ گذشته با نزدیکتر شدن روابط آمریکا و هند، پیوندهای خود را با پاکستان تقویت کرده است، اولین دولتی بود که رسماً حکومت طالبان را در ژوئیهٔ ۲۰۲۵ به رسمیت شناخت ـ تنها کشوری که تاکنون این کار را انجام داده است.
باید گفت هیچ چارهٔ دیگری جز همکاری با این کشورها پس از خروج آمریکا از افغانستان وجود نداشت و استراتژی کلی این کشورها حداقل در ابتدا این بود که ببینند آیا میتوانند به طور جمعی مقداری فشار دیپلماتیک بر حکومت جدید طالبان اعمال کنند یا خیر.
در همین حال، آمریکا از پاکستان در جنگ با طالبان حمایت کرده است و یکی از مقامات دولت ترامپ گفته است که پاکستان حق دارد از خود در برابر حملات طالبان دفاع کند. دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در اکتبر ۲۰۲۵ پیشنهاد داد که میتواند به درگیری بین دو طرف پایان دهد ـ ادعایی که اوایل همان سال در مورد اختلاف هند و پاکستان بر سر کشمیر مطرح کرده بود و هر دو ناکام ماند.
در نهایت میتوان گفت حملات مداوم میتواند منجر به یک درگیری پایدار شود. نتیجهٔ احتمالی، کاهش تنش است، اما اعلام جنگ آشکار پاکستان علیه طالبان نشان میدهد که گزینهٔ اقدام نظامی به صورت پررنگ همچنان میتواند روی میز باشد.
طالبان افغانستان به دنبال خودمختاری از پاکستان است و انگیزهٔ کمی برای تسلط بر تحریک طالبان پاکستان که آن را شریک وفادار خود میداند، دارد. در همین حال پاکستان تحریک طالبان پاکستان را دشمنی وجودی میداند که نمیتوان با آن آشتی یا مذاکره کرد. این واقعیت میتواند به دیپلماسی قهری منجر شود، به این معنی که پس از شکست مذاکرات، طرفین به جنگ ادامه میدهند تا زمانی که کمتر ثمربخش شود.
بیشتر بخوانید:
فضل الرحمان: تا ذهنیت سلطه ما بر افغانستان تغییر نکند بحران ادامه دارد
همدردی تاجران افغانستانی با مردم ایران | جمعآوری کمک مالی برای جنگزدگان
