دکتر طاهره نظافتی در گفتوگو با ایراف، تنشهای فعلی را محصول عوامل پیچیده و درهمتنیدهای دانست که یک «چرخهٔ معیوب» از درگیری را ایجاد کردهاند.
به باور این پژوهشگر، مسئلهٔ مرزی و اختلاف بر سر «خط دیورند» (تعیینشده در سال ۱۹۰۹ توسط بریتانیا) همچنان منبع اصلی اصطکاک است؛ چرا که افغانستان با عدم به رسمیتشناختن این مرز، مناطق پشتوننشین را متعلق به خاک خود میداند.
دکتر نظافتی همچنین از «رقابت بر سر منابع آب» بهویژه رودخانهٔ کابل و سدسازیهای افغانستان به عنوان جرقهای جدید برای نگرانیهای پاکستان یاد کرد که در کنار اتهامات متقابل مبنی بر دخالت در امور داخلی، روابط دو همسایه را به پایینترین سطح خود رسانده است.
اهداف نظامی و استراتژیهای کلان پاکستان
این کارشناس روابط بینالملل، اهداف پاکستان از حملات نظامی به خاک افغانستان را در پنج محور اصلی طبقهبندی کرد:
۱. دکترین عمق استراتژیک (Strategic Depth): نظافتی تأکید کرد هدف اصلی اسلامآباد، داشتن یک افغانستان دوستانه است که به عنوان «پشتصحنهٔ امنیتی» برای پاکستان عمل کند.
۲. مقابله با گروههای مسلح: هدف نظامی مستقیم، از بین بردن پایگاههای تالبان-اناسآی (شاخهٔ انشعابی شبکهٔ حقانی) و داعش است تا از نفوذ آنها به خاک پاکستان جلوگیری شود.
۳. سد نفوذ هند: پاکستان هرگونه حضور دیپلماتیک یا اقتصادی هند در کابل را تهدیدی برای برتری ژئوپلیتیک خود میبیند و سعی در محدود کردن آن دارد.
۴. حفاظت از کریدور اقتصادی (CPEC): امنیت مسیرهای تجاری مرتبط با پروژههای عظیم چین-پاکستان، محرکی کلیدی برای عملیاتهای نظامی جهت تثبیت راههای ترانزیتی است.
۵. مدیریت بحران مهاجران: کنترل مرزهای پشتوننشین برای جلوگیری از موج جدید مهاجران افغانی که به گفتهٔ نظافتی، اکنون نیز میلیونها نفر از آنها در شرایط نامناسب و تحت تبعیض در پاکستان زندگی میکنند.
رویکرد انتخابی طالبان؛ مبارزه یا مدارا با تروریسم؟
نظافتی رویکرد طالبان در قبال گروههای تروریستی را «پیچیده و متناقض» ارزیابی کرد. وی خاطرنشان کرد که طالبان در سطح رسمی مدعی مبارزه با بیثباتی هستند و در عمل نیز با داعش درگیریهای جدی داشتهاند، اما در قبال گروههایی مانند شبکهٔ حقانی (طالبان-اناسآی) رویکردی مبهم دارند.
به باور این پژوهشگر «رویکرد طالبان، انتخابی و مبتنی بر منافع ملی است. آنها با گروههایی که تهدید مستقیم علیه امنیتشان باشند مبارزه میکنند، اما در مورد سایر گروهها، شواهدی از حمایتهای تسلیحاتی و آموزشی دیده میشود که این عدم شفافیت، باعث تشدید بیثباتی منطقهای شده است.»
سکوت معنادار هبتالله آخوندزاده و خلأ رهبری
یکی از نکات کلیدی تحلیل دکتر نظافتی، بررسی پیامدهای سکوت رهبر طالبان در برابر درگیریهای جاری پاکستان و حملات جنایتکارانهٔ آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران است.
وی هشدار داد که این سکوت میتواند به «تضعیف مشروعیت» حکومت در نزد مردم، «افزایش بیاعتمادی» و «گسترش شایعات» منجر شود.
به گفتهٔ این پژوهشگر، نبود رهبری قاطع و شفاف در زمان بحران، یک «خلأ رهبری» ایجاد میکند که نتیجهٔ آن تصمیمگیریهای غیرموثر و تشدید ناآرامیهای خودسرانه در مناطق مختلف افغانستان خواهد بود.
نظافتی با تبیین نقش ایالات متحده، از نگرانی واشنگتن نسبت به نفوذ پاکستان و در عین حال استفاده از توافقنامهٔ دوحه برای مدیریت خروج نیروها سخن گفت. وی واکنشهای بینالمللی به حملات پاکستان را به سه دسته تقسیم کرد:
• انتقاد: سازمان ملل و بسیاری از کشورها با تأکید بر حاکمیت افغانستان، خواستار توقف حملات شدهاند.
• حمایت: روسیه و چین بر لزوم مبارزهٔ پاکستان با تروریسم در مرزها تأکید کردهاند.
• بیطرفی: اتحادیهٔ اروپا با اتخاذ موضعی میانه، تنها بر خویشتنداری طرفین تأکید دارد.
فرجام بحران در بنبست سیاسی
طاهره نظافتی چشمانداز آینده را «نگرانکننده» توصیف کرد. وی معتقد است با شکست میانجیگریهای منطقهای، احتمال ادامهٔ درگیریها میان طالبان و جبههٔ مقاومت ملی از یک سو و داعش از سوی دیگر بسیار بالاست.
این پژوهشگر روابط بینالملل عواقب تداوم این وضعیت را شامل «قحطی و فروپاشی نظام بهداشتی»، «مهاجرت گسترده به کشورهای همسایه» و «تبدیل شدن افغانستان به پناهگاه امن تروریسم» دانست که امنیت کل منطقه را با تهدیدی وجودی مواجه خواهد کرد.
دکتر نظافتی در پایان مصاحبه با ایراف به معرفی این گروه کمترشناختهشدهٔ Taleban-NSAI پرداخت و گفت: این گروه در واقع شاخهٔ انشعابی از شبکهٔ حقانی است. در حالی که شبکهٔ حقانی (تأسیسشده در دههٔ ۹۰ توسط مولوی عبدالواحد حقانی) همواره به عنوان ستون فقرات طالبان و نزدیک به پاکستان شناخته میشد، شاخهٔ انشعابی (NSAI) با استقلال عملیاتی بیشتر در ولایتهای شرقی و جنوبی فعالیت میکند. وجود این لایههای پیچیده در ساختار شبهنظامیان، حل بحران سیاسی را برای بازیگران منطقهای دشوارتر از پیش کرده است
بیشتر بخوانید:
سخنگوی طالبان: موضع ما دفاعی است | پاکستان آغازگر جنگ بوده پس باید درخواست آتش بس را مطرح کند
عضو ارشد حزب حاکم پاکستان خواستار تمدید آتشبس با افغانستان شد
پاکستان خودکار آمریکا صهیونیستی هست هرطرف بکشند خط میکنه جنگ خونه خودش میندازه گردن کس دیگه اگر خودت ناتوانی هستید درقبال امنيت پاکس..بده دست همون طالب که بهترین امنيت برات بگیره خط دیورند مال علان نیست مال ۱۰۰سال پیش هست ۴۸ کشور در افغانستان در جنگ ۲۰ ساله زانو زد تو هم یک ازینهاحساب کن ببینم چی میشه