دکتر حسین حاجی، استاد دانشگاه و کارشناس ارشد مسائل خاورمیانه در گفتوگوی اختصاصی با ایراف، ایالات متحده را «مادر فتنه» در تحولات اخیر نامید. وی با اشاره به پیشینه اختلافات ارضی میان پاکستان و افغانستان خاطرنشان کرد که اگرچه این دو کشور پیش از حاکمیت دوباره طالبان نیز درگیریهایی داشتند، اما تفاوت بنیادین امروز در «عدم مقبولیت جهانی طالبان» نهفته است.
حاجی تأکید کرد: «ایران از همان روزهای نخست با مدیریت هوشمندانه و خویشتنداری دیپلماتیک، مانع از فروپاشی روابط با کابل شد؛ چرا که افغانستان هممرز ما و منطقهای آبستن حادثه است.»
وی این رویکرد تهران را خنثیکننده راهبرد عربستان دانست که به دنبال انتقامگیری از تفاهمات امنیتی و روابط استراتژیک ایران با حاکمان فعلی کابل است؛ روابطی که به گفته او، علیرغم عدم اعلام حمایت رسمی در روزهای اول، به مرور زمان به سمت همکاریهای جدی پیشرفت کرد.
دکترین «دندان فاسد»
این تحلیلگر ارشد با بازخوانی پروندههای امنیتی نئوکانها (جمهوریخواهان افراطی مسیحی جنگطلب) گفت: «ریشه این بحران به نشست سال ۲۰۰۱ آتلانتیک شمالی بازمیگردد؛ جایی که برژینسکی تئوریای را مطرح کرد که باید تا سال ۲۰۲۵ عملیاتی شود.»
حاجی در تشریح این تئوری افزود: «نئوکانها معتقد بودند جهان اسلام دچار یک سردرد عصبی شده که منشأ آن دندان فاسدی در کام سیاست منطقه است؛ دندانی که کسی جز ایران نیست. در آن زمان جان بولتون، از واقعگرایان تهاجمی (Offensive Realists) که بر ابزارهای قدرت سخت تکیه دارند، معتقد بود این دندان باید با بمب اتم جراحی و محو شود. اما برژینسکی نگاه عاقلانهتری داشت؛ او پیشنهاد داد که به جای درگیری مستقیم، باید اطراف این دندان را خالی کرد. اشغال افغانستان در شرق و عراق در غرب، دقیقاً اجرای همین استراتژی برای منزوی کردن ایران بود تا این دندان در نهایت خودبهخود ساقط شود.»
عربستان؛ متغیر مداخلهگر و پیمانکار پترودلار
دکتر حاجی در ادامه، از عربستان سعودی به عنوان «متغیر میانجی» و واسطه اصلی آمریکا در فشار بر پاکستان نام برد. وی با اشاره به سابقه ۸۰ ساله نفوذ ایدئولوژیک ریاض در اسلامآباد و آموزش طلبهها در پاکستان با تفکر سلفیگری افراطی، تصریح کرد: «پاکستان کشوری در حال توسعه با قدرت اتمی است، اما از نظر اقتصادی همیشه با تورم بالا دستبهگریبان بوده و به پترودلارهای سعودی نیاز مبرم دارد. آمریکا با فشار بر عربستان و عربستان با تکیه بر ثروت خود، پاکستان را وادار کرده است تا وارد جنگ با افغانستان شود.»
به باور دکتر حاجی، هدف از این تحریکات، ایجاد بینظمی در مرزهای شرقی ایران است تا تروریستها راحتتر بتوانند از مسیر سیستان و بلوچستان وارد کشور شده و ایران را تهدید کنند؛ چرا که پاکستان یا توان کنترل این تروریستها را ندارد و یا آگاهانه از انجام آن سر باز میزند.
طالبان؛ سدی در برابر تکفیریهای صادرشده
این استاد دانشگاه با کالبدشکافی تفکر طالبان و مقایسه آن با وهابیت تکفیری گفت: «خاستگاه تفکر سلفیگری تکفیری که در سوریه جنایت کردند و جریاناتی مانند جولانی، همگی از عربستان صادر شدند. اما طالبانِ افغانستان امروز لزوماً سرسپرده آمریکا نیستند.» او به موضعگیری قاطع رهبر طالبان در قبال حملات آمریکا و اسرائیل به ایران اشاره کرد و آن را نشانهای از وجود علایق استراتژیک و دینی دانست که فراتر از بازیهای سیاسی است.
حاجی تأکید کرد که همکاریهای امنیتی «خفته و آشکار» میان ایران و افغانستان در حال حاضر مانع اصلی ورود تروریستهاست، در حالی که مرزهای پاکستان به دلیل سیاستهای دوگانه، به پناهگاهی برای تهدید ایران تبدیل شده است.
اقتصاد جنگ؛ بدهی ۳۹ تریلیون دلاری واشنگتن
دکتر حسین حاجی ابعاد مالی این بحران را تکاندهنده توصیف کرد: «آمریکا امروز با ۳۹ تریلیون دلار بدهی خارجی روبروست و روزانه ۷ میلیارد دلار به هزینههای جنگیاش افزوده میشود. آنها دقیقاً به دنبال تکرار سناریوی سال ۱۹۱۹ و جنگ جهانی دوم هستند؛ یعنی ایجاد درگیری جهانی، فروش تسلیحات و وامهای سنگین با بهرههای کلان به متحدین و متفقین، تا ثروت جهان را به سمت خود بکشند.»
وی معتقد است طمع اصلی آمریکا به خاک پاکستان نیست، بلکه به معادن عظیم و ارزشمند افغانستان و همچنین تسلط بر خلیج فارس به عنوان قلب تپنده انرژی زمین است. حاجی خاطرنشان کرد: «آمریکا در افغانستان باتلاق ایجاد کرد، اما خودش در آن گیر نکرد، چون هزینهها را از جیب ناتو و دیگر سازمانها تأمین کرد و اکنون به دنبال تجزیه ایران برای تسلط کامل بر منطقه است.»
نفوذ اجتماعی و مواد افیونی؛ بازوی پنهان آمریکا
این تحلیلگر ارشد مسایل خاورمیانه در ادامه به ابعاد کمتردیدهشده نفوذ آمریکا اشاره کرد و گفت: «پس از حمله به افغانستان، آمریکاییها آگاهانه ایران را با مواد افیونی هدف قرار دادند تا قدرت جامعه را صفر کنند. آنها با وام دادن و تشویق به کاشت خشخاش و سوق دادن دو میلیون مهاجر به سمت ایران، بحرانهای اجتماعی امروز ما را پایهگذاری کردند.» به گفته او، بخش بزرگی از بحرانهای اجتماعی فعلی ایران، ناشی از همان مهندسی اجتماعی است که آمریکا در زمان حضورش در افغانستان انجام داد.
۷۲ ساعت آینده، سرنوشتساز است
او همچنین وضعیت فعلی منطقه را مهآلود اما در مسیر شکست نهایی آمریکا توصیف کرد. وی با اشاره به رفتارهای اخیر نخستوزیر پاکستان در قبال ترامپ و سرسپردگی او، هشدار داد: «تحلیل من این است که در ۷۲ ساعت آینده ممکن است اتفاقاتی در مرزهای شمالی و شرقی ما رخ دهد که اگر چنین شود، صحت این ادعا که پشت تمام این حوادث آمریکا و عربستان هستند، ثابت میشود؛ چرا که آنها از ضرباتی که در دریای سرخ و ریاض خوردهاند، دلخونی دارند و به دنبال تلافی هستند.»
حاجی در پایان گفت: «آمریکا به دنبال یک نظم نوین منطقهای با ژاندارمی عربستان است تا بر جهان اسلام، پاکستان و ایران استیلا یابد. پاکستان امروز تنها مجری سیاستهای دیکتهشده واشینگتن است، اما قدرت ۸۰ میلیونی ایران و اشراف بر پازلهای امنیتی، مانع از تحقق این رویای زشت خواهد شد.»
گفتنی است که به باور کارشناسان حمله سال ۲۰۰۱ آمریکا به افغانستان، فراتر از یک جنگ نظامی، یک پروژه بلندمدت برای مهار ایران بود. خروج فیزیکی آنها به معنای پایان سلطه نیست، بلکه آنها اکنون با تغییر تاکتیک، همان اهداف را از طریق تحریک پاکستان و ایجاد بینظمی در مرزهای مشترک دنبال میکنند تا با تجزیه ایران، راه برای غارت نهایی منطقه هموار گردد.
بیشتر بخوانید:
برکناری سفیر افغانستان در آلمان به دستور طالبان
شاخص جهانی تروریسم ۲۰۲۶؛ پاکستان در صدر آمار تلفات
تعامل با همسایگان، تقابل با متجاوزان؛ بازتاب گسترده پیام رهبر انقلاب در رسانههای آسیایی
