به گزارش ایراف، این تحلیلگر با اشاره به توقف تمامی کمکهای بشردوستانه جاری و برنامهریزیشده آمریکا به افغانستان به ارزش ۵۶۲ میلیون دلار در فروردین ۱۴۰۴ (آوریل ۲۰۲۵)، نوشت که این اقدام ناگهانی دسترسی میلیونها شهروند افغان به کمکهای حیاتی را قطع کرد و بحران انسانی در این کشور را در مسیر سقوط آزاد قرار داد؛ بهطوری که اکنون بیش از ۱۵ میلیون نفر در افغانستان با ناامنی حاد غذایی روبهرو هستند و از این میان، ۳ میلیون و ۴۰۰ هزار نفر در آستانه قحطی قرار دارند.
پیامدهای همزمانی قطع کمکها و محدودیتهای داخلی
در این یادداشت آمده است که کاهش شدید کمکهای خارجی همزمان با اعمال سیاستهای سختگیرانه حکومت طالبان در قبال زنان و دختران رخ داده است.
به نوشته لیا خان، از مرداد ۱۴۰۰ تاکنون، حکومت طالبان ۲۶۴ فرمان و دستورالعمل درباره حقوق شهروندی صادر کرده که ۱۶۶ مورد آن بهطور مشخص محدودیتهایی را بر آموزش، اشتغال و حضور اجتماعی زنان و دختران اعمال میکند. در چنین شرایطی، توقف بدون هشدار خدمات و برنامههای حمایتی که به عنوان شریان حیاتی برای زنان و دختران عمل میکردند، میلیونها نفر را از دسترسی به مراقبتهای بهداشتی، شبکههای حمایتی و منابع اولیه محروم کرده است.نویسنده این گزارش با استناد به دیدگاههای پژوهشگران حوزه امنیت و سیاست، استدلال میکند که اعمال محدودیتهای شدید بر زنان، بخشی از راهبرد حکومت طالبان برای تحکیم سلطه بر جامعه، مهندسی دوباره فضای عمومی و افزایش هزینه هرگونه مخالفت در برابر گروههای رقیب همچون جبهه مقاومت ملی و شاخه خراسان گروه داعش است. از سوی دیگر، اخراج زنان از بازار کار سالانه حدود ۸۴ میلیون دلار به اقتصاد افغانستان زیان وارد کرده و چرخه فقر و وابستگی را تشدید کرده است.
آمارهای نگرانکننده در بخش سلامت و حمایت از زنان
بر اساس دادههای مطرحشده در این تحلیل، ایالات متحده بین سالهای ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۴ (۲۰۲۱ تا ۲۰۲۵) در مجموع ۳ میلیارد و ۸۳۰ میلیون دلار کمک بشردوستانه به افغانستان ارائه کرده بود که ۳۶ درصد از کل کمکهای بینالمللی در این دوره را شامل میشد. با این حال، قطع ناگهانی این بودجهها پیش از پایان روند بازبینی کمکهای خارجی دولت آمریکا، ۸۸ درصد از بودجه مراقبتهای بهداشتی مادران و کودکان در سراسر افغانستان را از بین برده است. این تصمیم به تعطیلی بیش از ۴۰۰ مرکز درمانی و حذف بیش از ۱۵۰ خانه سلامت خانواده در مناطق دورافتاده منجر شده است. به نوشته این مقام پیشین آمریکایی، پس از توقف کمکهای بهداشتی واشنگتن، نرخ مرگومیر مادران در ولایت هرات ۱۰۹ درصد افزایش یافته و بیمارستانهای ولایتهای ننگرهار و فراه نیز به ترتیب افزایش ۶۰ درصدی و ۱۳۳ درصدی مرگومیر نوزادان را ثبت کردهاند. همچنین نزدیک به ۴۰ درصد از سازمانهای تحت مدیریت زنان بودجه خود را از دست داده یا در آستانه انحلال قرار گرفتهاند و حمایت از نزدیک به نیمی از خانههای امن زنان متوقف شده است؛ امری که به افزایش خشونتهای خانگی، ازدواجهای زودهنگام و تشدید بحران سلامت روان در میان زنان و دختران انجامیده است. لیا خان در پایان تأکید میکند که در شرایطی که سیاست وزارت خارجه آمریکا در قبال افغانستان همچنان «در دست بازبینی» قرار دارد، واشنگتن باید بپذیرد که کمکهای بشردوستانه، میزان کنترل طالبان و سرنوشت زنان و کودکان افغان عمیقاً به یکدیگر گره خوردهاند و ازسرگیری کمکهای بشردوستانه هدفمند برای زنان و دختران میتواند نخستین گام مؤثر برای جلوگیری از فاجعهای جبرانناپذیر در افغانستان باشد.
سیاست کمکهای بشردوستانه آمریکا پس از مرداد ۱۴۰۰ و بحران اقتصادی و انسانی در افغانستان
تغییر رویکرد واشنگتن در قبال کمکهای خارجی و چالشهای مدیریتی: پس از خروج نیروهای آمریکایی از افغانستان در مرداد ۱۴۰۰ و بازگشت طالبان به قدرت، واشنگتن با وجود قطع کمکهای توسعهای و مسدود کردن ذخایر ارزی بانک مرکزی افغانستان، بزرگترین تأمینکننده کمکهای بشردوستانه از طریق نهادهای سازمان ملل و سازمانهای غیردولتی باقی ماند. با این حال، با روی کار آمدن دولت دونالد ترامپ در آمریکا و صدور فرمان اجرایی بازبینی کمکهای خارجی، بخش عمده بودجههای بشردوستانه و برنامههای آژانس توسعه بینالمللی آمریکا (USAID) متوقف شد؛ تصمیمی که مقامهای آمریکایی آن را با استناد به گزارشهای دفتر بازرس ویژه آمریکا در امور بازسازی افغانستان (سیگار) درباره احتمال بهرهبرداری یا دخالت حکومت طالبان در روند توزیع کمکها توجیه کردهاند.
شکنندگی اقتصاد افغانستان و آسیبپذیری بخش سلامت و آموزش: اقتصاد افغانستان طی دهههای گذشته وابستگی شدیدی به کمکهای مالی بینالمللی داشته و پس از تحولات مرداد ۱۴۰۰ با انقباض شدید اقتصادی، بیکاری گسترده و بحران بانکی مواجه شده است. در این میان، بخشهای بهداشت، درمان و امنیت غذایی بیشترین آسیب را از کاهش کمکهای خارجی متحمل شدهاند و نهادهای بینالمللی بارها هشدار دادهاند که تداوم شکاف بودجهای در برنامههای بشردوستانه، بهویژه در مناطق روستایی و محروم، پیامدهای بلندمدت و جبرانناپذیری برای نسل آینده افغانستان خواهد داشت.