به گزارش ایراف، نشست رهبران گروه چهارجانبه کواد (QUAD) روز سهشنبه ۲۶ آبان، با حضور دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، نارندرا مودی، نخستوزیر هند، آنتونی آلبانیزی، نخستوزیر استرالیا و سانائه تاکایچی، نخستوزیر ژاپن در شهر مانیل فیلیپین برگزار شد.
این نشست در حاشیه اجلاسهای منطقهای آسهآن برگزار شده و نخستین گردهمایی سران چهار کشور عضو کواد در سطح رهبران طی بیش از دو سال گذشته به شمار میرود.
آخرین نشست سران این گروه در سپتامبر ۲۰۲۴ به میزبانی جو بایدن، رئیسجمهور وقت آمریکا، در شهر ویلمینگتن ایالت دلاور برگزار شده بود.
برگزاری نشست مانیل همچنین نخستین حضور دونالد ترامپ در اجلاس سران کواد در دوره دوم ریاستجمهوری وی محسوب میشود؛ موضوعی که از منظر تداوم سیاست خارجی آمریکا در منطقه هند و اقیانوس آرام اهمیت دارد.
امنیت دریایی و رقابتهای منطقهای در دستور کار
یکی از مهمترین محورهای مورد توجه در نشست مانیل، امنیت دریایی و تضمین تردد آزاد کشتیهای تجاری در مسیرهای راهبردی منطقه هند و اقیانوس آرام عنوان شده است.
بر اساس گزارشهای منتشرشده درباره دستور کار این نشست، حفاظت از خطوط کشتیرانی، امنیت انتقال انرژی و مقابله با تهدیدهای متوجه کشتیهای تجاری از جمله موضوعاتی است که رهبران چهار کشور درباره آن تبادل نظر میکنند.
اهمیت این موضوع بهویژه با توجه به جایگاه آبراههای منطقه، از جمله دریای چین جنوبی، در تجارت بینالمللی و انتقال انرژی افزایش یافته است.
این منطقه یکی از مسیرهای مهم حملونقل دریایی جهان محسوب میشود و اختلافات ارضی و دریایی میان چین و برخی کشورهای منطقه، آن را به یکی از کانونهای حساس رقابتهای ژئوپلیتیکی تبدیل کرده است.
واشنگتن و شرکای آن در کواد بر ضرورت آزادی کشتیرانی و تقویت امنیت دریایی تأکید دارند؛ در مقابل، چین نسبت به گسترش همکاریهای امنیتی این گروه و پیامدهای آن برای موازنه قدرت در منطقه ابراز نگرانی کرده است.
زنجیره تأمین و مواد معدنی راهبردی؛ محور همکاری اقتصادی
بخش دیگری از مذاکرات به امنیت اقتصادی، تنوعبخشی به زنجیرههای تأمین و دسترسی به مواد معدنی حیاتی اختصاص دارد.
مواد معدنی راهبردی، از جمله عناصر مورد استفاده در صنایع الکترونیک، باتری، خودروهای برقی و تجهیزات پیشرفته، طی سالهای اخیر به یکی از موضوعات مهم رقابت اقتصادی و فناورانه قدرتهای بزرگ تبدیل شدهاند.
بر اساس گزارش رویترز، موضوع تأمین مواد معدنی حیاتی و حفظ مسیرهای تجاری و انرژی از جمله محورهای مورد انتظار در گفتوگوهای رهبران کواد بوده است.
چهار کشور در تلاش هستند با توسعه همکاریهای اقتصادی و صنعتی، وابستگی زنجیرههای تأمین خود به منابع محدود و مسیرهای آسیبپذیر را کاهش دهند.
این رویکرد در شرایطی دنبال میشود که محدودیتهای تجاری و فناورانه میان آمریکا و چین، بر بازار جهانی فناوری و مواد اولیه تأثیر گذاشته است.
هوش مصنوعی؛ فناوری در مرکز رقابت قدرتها
هوش مصنوعی و فناوریهای پیشرفته نیز از دیگر موضوعات مورد توجه در نشست مانیل است.
گزارش رویترز حاکی است که همکاری در زمینه هوش مصنوعی و طرح ایجاد یک شتابدهنده جدید در این حوزه، از موضوعات مطرحشده در چارچوب نشست کواد بوده است.
همکاری فناورانه میان چهار کشور میتواند حوزههایی مانند توسعه زیرساختهای دیجیتال، امنیت سایبری، دسترسی به فناوریهای پیشرفته و تقویت ظرفیتهای صنعتی را دربر بگیرد.
در این میان، رقابت بر سر تراشههای پیشرفته، زیرساختهای پردازش داده و دسترسی به فناوریهای حساس، یکی از زمینههای اصلی اختلاف میان واشنگتن و پکن به شمار میرود.
از این رو، همکاری اعضای کواد در حوزه هوش مصنوعی را باید در چارچوب گستردهتر رقابت فناوری و تلاش برای ایجاد زنجیرههای تأمین مستقلتر بررسی کرد.
جایگاه هند در همکاریهای چهارجانبه
حضور نارندرا مودی در این نشست از اهمیت ویژهای برخوردار است؛ زیرا هند در سالهای اخیر تلاش کرده است ضمن گسترش همکاریهای راهبردی با آمریکا، ژاپن و استرالیا، سیاست خارجی مستقل خود را نیز حفظ کند.
دهلینو از یک سو به دنبال افزایش نقش خود در معادلات امنیتی و اقتصادی منطقه هند و اقیانوس آرام است و از سوی دیگر، روابط اقتصادی و سیاسی گستردهای با کشورهای مختلف، از جمله چین و روسیه، دارد.
هند همچنین با تأکید بر سیاست موسوم به «نگاه به شرق» و ابتکارهای مرتبط با همکاری دریایی، در پی گسترش مناسبات خود با کشورهای جنوب شرق آسیا است.
نشست مانیل فرصتی برای دهلینو فراهم میکند تا ضمن پیگیری منافع اقتصادی و امنیتی خود، جایگاهش را در سازوکارهای همکاری منطقهای تقویت کند.
کواد؛ همکاری منطقهای یا سازوکار موازنهسازی در برابر چین؟
گروه کواد متشکل از آمریکا، هند، ژاپن و استرالیاست و همکاریهای آن در حوزههای امنیت دریایی، اقتصاد، فناوری، زیرساخت و مقابله با بحرانهای منطقهای دنبال میشود.
این سازوکار در سال ۲۰۰۷ شکل گرفت و پس از وقفهای چندساله، در سال ۲۰۱۷ احیا شد. از سال ۲۰۲۱ نیز نشستهای سران آن در سطح رهبران کشورها برگزار شده است.
اگرچه اعضای کواد در مواضع رسمی خود این گروه را مبتنی بر همکاری برای ایجاد منطقهای آزاد، باز و باثبات معرفی میکنند، اما گسترش هماهنگیهای امنیتی و اقتصادی آن در شرایط افزایش نفوذ چین در منطقه، از سوی تحلیلگران در چارچوب رقابت راهبردی واشنگتن و پکن نیز بررسی میشود.
چین نیز بارها نسبت به شکلگیری ترتیبات امنیتی منطقهای با محوریت آمریکا و مشارکت متحدانش ابراز نگرانی کرده است.
نشست مانیل در شرایطی برگزار میشود که دونالد ترامپ قرار است در ادامه سفر آسیایی خود با شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، دیدار کند. همزمانی این تحولات، اهمیت دیپلماسی منطقهای و تلاش قدرتهای بزرگ برای مدیریت رقابتهای اقتصادی و امنیتی در آسیا را برجسته کرده است.
نشست سران کواد در مانیل را میتوان بخشی از تلاش چهار کشور عضو برای حفظ هماهنگیهای سیاسی، اقتصادی و امنیتی در منطقه هند و اقیانوس آرام ارزیابی کرد.
با این حال، میزان موفقیت این همکاریها به چگونگی مدیریت اختلافات داخلی اعضا، روابط اقتصادی آنها با چین و تحولات آتی در معادلات امنیتی و تجاری منطقه بستگی خواهد داشت.





