به گزارش ایراف، منابع خبری گزارش داده‌اند که نیروهای استخبارات طالبان روز جمعه دین‌محمد جاوید، استاد دانشگاه و نویسنده افغانستانی را به همراه فرزندانش از خانه‌اش در کابل بازداشت و به مکان نامعلومی منتقل کرده‌اند. گفته می‌شود که طالبان فرزندان او را آزاد کرده‌اند اما خود او همچنان در بازداشت طالبان به سر می‌برد. تاکنون اطلاعات روشنی درباره علت بازداشت و محل نگهداری او منتشر نشده و طالبان نیز در این زمینه اظهارنظری نکرده‌اند.
بازداشت این استاد دانشگاه با واکنش‌های متعددی در میان نویسندگان، پژوهشگران و فعالان فرهنگی، اجتماعی افغانستان همراه شده است. بسیاری از کاربران با ایجاد هشتگ‌هایی، خواستار آزادی فوری او شده‌اند.
واکنش چهره‌های فرهنگی و علمی به بازداشت جاوید
سیدآقاحسین فاضل سانچارکی، معاون پیشین وزارت اطلاعات و فرهنگ افغانستان، نیز با اشاره به سابقه علمی و فرهنگی جاوید گفت که جاوید دهه‌هاست با کتاب، قلم، اندیشه و فرهنگ سروکار دارد و زندگی‌اش را وقف خواندن، نوشتن و تفکر کرده است.
سانچارکی با اشاره به آشنایی خود با جاوید در دوران تحصیل در مقطع کارشناسی ارشد علوم سیاسی افزود که ذهن کنجکاو و پرسشگر او همواره مورد تحسین استادان بود و از جمله ویژگی‌های برجسته‌اش، دوری از هیاهو و رفتارهای نفرت‌پراکنانه است.
معاون پیشین وزارت اطلاعات و فرهنگ افغانستان، بازداشت جاوید را فاقد توجیه منطقی دانست و اظهار کرد که به باور او، علاقه این استاد دانشگاه به فرهنگ، روحیه آرام و نگاه عاری از خشونت و نفرت، از دلایل اصلی برخورد با اوست.
سید زکریا راحل موسوی، نویسنده و شاعر، با ابراز تأسف از بازداشت دین‌محمد جاوید نوشته است که این خبر برای هر انسان آگاه و اندیشه‌ورزی بسیار تلخ و نگران‌کننده است. به گفته او، جاوید هیچ‌گاه فردی دردسرساز نبوده و همواره با اندیشه، ایمان و آگاهی عمیق خود در مسیر پرورش انسان و گسترش دانایی تلاش کرده است.
وی با اشاره به تربیت ده‌ها دانشجو و خدمات علمی و معنوی این استاد دانشگاه افزود که مهم‌ترین ویژگی شخصیتی جاوید، خدمت بی‌دریغ به جامعه و ایستادگی در سنگر دانایی و خردورزی بوده است.
راحل موسوی همچنین با اشاره به رابطه دوستانه خود با این استاد دانشگاه، ابراز امیدواری کرد که او هرچه زودتر از زندان آزاد شود و به دانشگاه بازگردد تا بار دیگر در مسیر گسترش خرد، خودشناسی و خودسازی در جامعه فعالیت کند.
در همین حال، نادر محسنی، فعال سیاسی نیز این رویداد را تأسف‌بار خواند و گفت که بر اساس اطلاعات او، جاوید بدون ارائه هیچ توضیح و دلیلی، از مقابل خانه‌اش توسط نیروهای طالبان بازداشت و به مکان نامعلومی منتقل شده است.
محسنی همچنین با انتقاد از آنچه بازداشت‌های خودسرانه و فراقانونی، برخوردهای تبعیض‌آمیز و تحقیرآمیز، حذف افراد از ادارات، غصب هدفمند املاک و دارایی‌های مردم و کوچ اجباری توصیف کرد، گفت که تداوم این اقدامات در سال‌های اخیر، فشارها بر مردم افغانستان را به اوج رسانده است.
مشاور رئیس‌جمهور پیشین افغانستان در پایان ابراز امیدواری کرد که این دوره تاریک نیز مانند گذشته سپری شود و تأکید کرد که آنچه او بی‌منطقی و رفتارهای جاهلانه حاکمان کنونی می‌خواند، در حافظه تاریخی مردم افغانستان، به‌ویژه جامعه هزاره، باقی خواهد ماند.
از سوی دیگر، بتول سیدحیدری، روان‌شناس و استاد دانشگاه، نیز بازداشت جاوید را زندان شدن یکی از سرمایه‌های انسانی افغانستان توصیف کرد و گفت که این استاد دانشگاه در شرایطی بازداشت شده که هنوز در سوگ درگذشت مادرش به سر می‌برد.
وی با اشاره به جایگاه فرهنگی و ادبی دین‌محمد جاوید افزود که او پس از تحولات سیاسی افغانستان، با وجود امکان ترک کشور، تصمیم گرفت در کنار مردم خود بماند و در روزهای دشوار همراه و همدل آنان باشد.
سیدحیدری با تأکید بر خدمات این چهره علمی و فرهنگی، خواستار پایان یافتن بازداشت او شد و ابراز امیدواری کرد که جاوید هرچه سریع‌تر از این وضعیت رهایی یابد.
همچنین علی‌رضا حکیمی، فعال فرهنگی، نیز بازداشت دین‌محمد جاوید را مورد انتقاد قرار داد و گفت که این پژوهشگر فرصت مهاجرت را نپذیرفت تا در کابل بماند و به ثبت و نگهداری تاریخ و فرهنگ افغانستان بپردازد.
وی افزود که بازداشت یک پژوهشگر و چهره فرهنگی، نگرانی‌ها درباره وضعیت دانش و آزادی اندیشه در افغانستان را افزایش می‌دهد. حکیمی با تأکید بر اینکه حیات فرهنگی بدون آزادی اندیشه امکان‌پذیر نیست، خواستار آزادی فوری و بدون قیدوشرط این استاد دانشگاه شد.
در همین حال، سخی احسان، فعال اجتماعی، نیز در واکنش به این رویداد، نسبت به نقش گزارش‌های مغرضانه و خبرچینی در بازداشت چهره‌های علمی و فرهنگی هشدار داد و گفت که توطئه، تهمت و گزارش‌های نادرست علیه اهل علم و قلم، به آزادی اندیشه و اعتماد اجتماعی آسیب می‌زند.
وی افزود که هیچ جامعه‌ای با ترس، خبرچینی و سرکوب اندیشمندان به سوی پیشرفت حرکت نمی‌کند و تأکید کرد که بازداشت دین‌محمد جاوید باید پایان یابد؛ زیرا به گفته او، نمی‌توان اندیشه را با زندانی کردن صاحبان قلم خاموش کرد.
عوض‌علی مهدوی، فعال فرهنگی، نیز با اشاره به پیشینه دانشگاهی و فرهنگی جاوید گفت که او از چهره‌های علمی و آکادمیک افغانستان است که سال‌ها از طریق تدریس و آموزش برای روشن نگه داشتن چراغ علم و دانش در کشور تلاش کرده است.
از سوی دیگر، عزیز جاوید، کاربر شبکه اجتماعی فیسبوک، نیز با انتقاد از بازداشت فعالان اجتماعی و چهره‌های فرهنگی و علمی، از طالبان خواست به آزار و اذیت مردم پایان دهند. وی تأکید کرد که شخصیت‌های علمی و فرهنگی سرمایه‌های انسانی جامعه هستند و نباید تحت فشار و بازداشت و شکنجه قرار بگیرند.
حسین رحمتی، دیگر کاربر فیسبوک، نیز با اشاره به فعالیت‌های علمی و پژوهشی این استاد دانشگاه نوشت که زندان جای فردی نیست که تمام زندگی خود را با کتاب، کتابخانه، نوشتن و آموختن سپری کرده است.
خلیل هاشم، کاربر دیگر این شبکه اجتماعی، نیز با ابراز نگرانی از بازداشت جاوید گفت که او از نویسندگان شناخته‌شده افغانستان و شخصیتی خوش‌نام، جوانمرد و مهمان‌نواز است. وی با اشاره به اینکه این استاد دانشگاه در روزهای اخیر مادر خود را از دست داده بود، بازداشت او را موجب اندوه بیشتر خانواده، دوستان و علاقه‌مندانش دانست و خواستار آزادی هرچه سریع‌تر او شد.
روایت‌های منتشرشده درباره علت بازداشت
بازداشت دین محمد جاوید در حالی صورت می‌گیرد که برخی منابع می‌گویند وی طعمه دسیسه و خبرچینی شده است. در همین راستا، شریف وطندوست، فعال فرهنگی، مدعی شد که جاوید پس از بیان دیدگاه‌هایی درباره فشار بر شیعیان و محدودیت فعالیت مکان‌های مذهبی در یک محفل خصوصی، هدف گزارش یکی از حاضران قرار گرفته است.
وی به نقل از یک منبع آگاه ادعا کرد که فرد حاضر در این محفل، صدای جاوید را ضبط و در اختیار استخبارات طالبان قرار داده است. به گفته وطندوست، نیروهای طالبان پس از بازداشت این استاد دانشگاه، او را ابتدا به مرکز استخبارات و سپس به زندان پل‌چرخی منتقل کرده‌اند.
وطندوست با اشاره به احتمال ارتباط بازداشت این استاد دانشگاه با انتقادهای او از عملکرد طالبان، از شهروندان افغانستان خواست در گفتگوهای خصوصی و محافل اجتماعی احتیاط کنند. این روایت درباره چگونگی بازداشت و انتقال جاوید تاکنون به‌صورت مستقل تأیید نشده است.
حسن‌علی عدالت، نویسنده و پژوهشگر، نیز بازداشت دین‌محمد جاوید را در چارچوب آنچه افزایش فشارها بر جامعه هزاره در افغانستان می‌خواند، ارزیابی کرده است.
عدالت با اشاره به مواردی مانند منازعات ملکی، کوچ اجباری، محدودیت‌های اجتماعی و بازداشت چهره‌های شناخته‌شده شیعه و هزاره، نسبت به وضعیت این جامعه ابراز نگرانی کرد. وی همچنین نقش برخی خبرچینان در ارائه گزارش‌های مغرضانه علیه شهروندان و بازداشت چهره‌های فرهنگی را مورد انتقاد قرار داد.
این پژوهشگر با تکرار روایت مربوط به ضبط سخنان جاوید در یک محفل خصوصی، احتمال داد که انتقادهای او از محدودیت‌های اعمال‌شده بر شیعیان و مکان‌های مذهبی، در بازداشتش نقش داشته باشد.
دین‌محمد جاوید کیست؟
دین‌محمد جاوید، متولد سال ۱۳۴۳ در ولسوالی دره‌صوف ولایت سمنگان، از نویسندگان، پژوهشگران و استادان دانشگاه افغانستان است که در حوزه‌های علوم سیاسی، تاریخ، فرهنگ و مطالعات اجتماعی فعالیت می‌کند.
او دارای دو مدرک کارشناسی ارشد در رشته‌های علوم سیاسی و علوم دینی است و بیش از ۱۲ سال سابقه تدریس در دانشگاه‌های افغانستان دارد. جاوید در دانشگاه‌های کاتب، گوهرشاد، غرجستان و ابن‌سینا به تدریس پرداخته و در کنار فعالیت دانشگاهی، در حوزه پژوهش‌های تاریخی و فرهنگی نیز آثار متعددی منتشر کرده است.از جمله آثار چاپ‌شده او می‌توان به کتاب‌های «زن در تاریخ»، «فرآیند شکل‌گیری قانون اساسی جدید»، «بامیان در آینه تاریخ»، «لویه جرگه اضطراری»، «لویه جرگه قانون اساسی»، «پهلوانان» و «عقاب هزارستان؛ زندگی‌نامه عبدالخالق» اشاره کرد.
کتاب «پهلوانان» که با همکاری انجمن اجتماعی و تحقیقاتی آفاق نگاشته شده، به معرفی ۱۱۵ تن از پهلوانان برجسته افغانستان می‌پردازد و از جمله آثار او در حوزه ثبت و معرفی چهره‌های فرهنگی و ورزشی کشور به شمار می‌رود.
جاوید همچنین ده‌ها مقاله علمی و پژوهشی در نشریاتی مانند حبل‌الله، سراج، دُردری، نگاه معاصر، ادبیات معاصر، اندیشه و بامیان منتشر کرده است.
این استاد دانشگاه علاوه بر فعالیت‌های علمی و پژوهشی، مسئولیت‌های فرهنگی و اجرایی متعددی نیز بر عهده داشته است. عضویت در مرکز نویسندگان افغانستان، سردبیری ماهنامه بامیان، مدیریت مسئول هفته‌نامه‌های انسجام و تفاهم از جمله سوابق او در عرصه مطبوعات است.
جاوید در سال‌های فعالیت خود در حوزه‌های دانشگاهی، مطبوعاتی و پژوهشی، به‌ویژه در زمینه تاریخ، فرهنگ عامه و تحولات سیاسی افغانستان، به ثبت و مستندسازی بخشی از میراث فرهنگی و اجتماعی این کشور پرداخته است.
در حالی که علت دقیق بازداشت و محل نگهداری دین‌محمد جاوید مشخص نیست، برخی منابع احتمال می‌دهند که این بازداشت ناشی از گزارش‌دهی و ضبط سخنان او در یک محفل خصوصی باشد. این روایت‌ها تاکنون به‌طور مستقل تأیید نشده‌اند. جاوید از چهره‌های شناخته‌شده علمی و فرهنگی افغانستان است که سال‌ها در حوزه تدریس و پژوهش فعالیت کرده و آثار متعددی از خود به جای گذاشته است.
