به گزارش ایراف، به نقل از های‌تایمز، بر اساس نتایج تازه‌ترین بررسی دفتر مقابله با مواد مخدر و جرم سازمان ملل متحد، سطح زیر کشت خشخاش در افغانستان طی یک سال گذشته ۳۳۰ درصد افزایش یافته و از حدود ۱۰ هزار هکتار در سال ۲۰۲۵ به بیش از ۴۳ هزار هکتار در سال ۲۰۲۶ رسیده است.
هم‌زمان، میزان تولید تریاک نیز از حدود ۳۰۰ تن به نزدیک هزار و ۵۰۰ تن افزایش یافته است؛ آماری که از رشد پنج‌برابری تولید این ماده مخدر در یک سال حکایت دارد.
این افزایش در حالی ثبت شده که طالبان در آوریل ۲۰۲۲ فرمان ممنوعیت کشت خشخاش و تولید و تجارت مواد مخدر را صادر کرد. اجرای این ممنوعیت در سال نخست، کاهش چشمگیر تولید تریاک افغانستان را به دنبال داشت، اما آمارهای جدید نشان می‌دهد این سیاست نتوانسته است روند کشت غیرقانونی را به‌طور پایدار متوقف کند.
بازگشت اقتصاد تریاک در سایه فقر کشاورزان
یکی از مهم‌ترین عوامل بازگشت کشت خشخاش، مشکلات اقتصادی و نبود منابع درآمدی جایگزین برای کشاورزان افغانستان عنوان شده است.
بسیاری از خانوارهای روستایی که پیش از ممنوعیت به درآمد حاصل از کشت خشخاش وابسته بودند، همچنان با فقر، بیکاری و محدودیت دسترسی به بازارهای فروش محصولات کشاورزی مواجه‌اند.
ماریان ونینی، نویسنده گزارش های‌تایمز، با استناد به اظهارات مقام‌های سازمان ملل، تأکید می‌کند که نبود گزینه‌های اقتصادی جایگزین، انگیزه کشاورزان برای بازگشت به کشت خشخاش را تقویت کرده است.
مونیکا جوما، مدیر اجرایی دفتر مقابله با مواد مخدر و جرم سازمان ملل متحد، در واکنش به این آمار اعلام کرد: «افزایش چهاربرابری کشت خشخاش نشان می‌دهد که حفظ کاهش کشت غیرقانونی تریاک تا چه اندازه دشوار است؛ به‌ویژه زمانی که کشاورزان فقیر هیچ جایگزینی برای تأمین غذای خانواده‌های خود ندارند.»
او همچنین خواستار همکاری مقام‌های طالبان و جامعه جهانی برای حمایت از جوامع کشاورزی شد و سرمایه‌گذاری در معیشت روستایی، زیرساخت‌های کشاورزی و دسترسی به بازارها را ضروری دانست.
درآمد ۵۲۵ میلیون دلاری تجارت غیرقانونی تریاک
افزایش تولید تریاک تنها یک مسئله کشاورزی یا امنیتی نیست، بلکه پیامدهای اقتصادی قابل توجهی نیز دارد.
برآوردهای مطرح‌شده در گزارش های‌تایمز نشان می‌دهد تجارت غیرقانونی تریاک افغانستان در سال ۲۰۲۶ حدود ۵۲۵ میلیون دلار درآمد برای فعالان این بازار ایجاد کرده است.
در همین حال، قیمت هر کیلوگرم تریاک خشک در بازار افغانستان از حدود ۵۷۰ دلار در سال ۲۰۲۵ به نزدیک ۵۰۰ دلار در سال جاری کاهش یافته است. با وجود این افت، قیمت کنونی همچنان فاصله قابل توجهی با سطح پیش از ممنوعیت دارد؛ زمانی که هر کیلوگرم تریاک با قیمتی کمتر از ۱۰۰ دلار معامله می‌شد.
این اختلاف قیمت نشان می‌دهد که حتی با وجود کاهش نسبی قیمت در مقایسه با سال گذشته، تولید و عرضه تریاک همچنان از جذابیت اقتصادی قابل توجهی برای فعالان بازار غیرقانونی برخوردار است.
تغییر جغرافیای کشت خشخاش در افغانستان
بر اساس داده‌های سازمان ملل، کشت خشخاش در سال ۲۰۲۶ در ۱۶ استان از مجموع ۳۴ استان افغانستان شناسایی شده است؛ در حالی که این رقم در سال گذشته ۱۱ استان بود.
همچنین حدود سه‌چهارم سطح زیر کشت خشخاش در مناطق شمال‌شرقی افغانستان متمرکز شده است؛ موضوعی که از تغییر جغرافیای تولید تریاک در این کشور حکایت دارد.
در کنار این تغییرات، کشاورزان برای دور زدن محدودیت‌ها به روش‌هایی مانند پنهان کردن مزارع کوچک خشخاش در میان زمین‌های غلات، کشت در محوطه‌های محصور و تغییر زمان کاشت و برداشت روی آورده‌اند.
مقام‌های طالبان مدعی شده‌اند که در سال جاری حدود ۲۲ هزار هکتار از مزارع خشخاش را نابود کرده‌اند؛ با این حال، سازمان ملل اعلام کرده است که امکان تأیید مستقل این آمار را نداشته است.
کاهش ذخایر تریاک و نگرانی از احیای بازار هروئین
یکی دیگر از موضوعات مهم در گزارش سازمان ملل، احتمال کاهش ذخایر انباشته تریاک در افغانستان است.
به نظر می‌رسد ذخایر باقی‌مانده از سال‌های گذشته، در دوره پس از ممنوعیت طالبان، بخشی از نیاز بازارهای غیرقانونی را تأمین کرده‌اند. با این حال، داده‌های مربوط به کشفیات مواد مخدر و نشانه‌های اولیه کاهش دسترسی به هروئین در اروپا حاکی از آن است که این ذخایر ممکن است رو به کاهش باشند.
در چنین شرایطی، تداوم تقاضا و بالا ماندن قیمت‌ها می‌تواند انگیزه بیشتری برای افزایش دوباره تولید و گسترش شبکه‌های قاچاق ایجاد کند.
اقتصاد جایگزین؛ حلقه مفقوده سیاست ممنوعیت
با وجود افزایش چشمگیر تولید در سال جاری، سطح کشت و تولید تریاک افغانستان همچنان با شرایط پیش از ممنوعیت فاصله زیادی دارد. بر اساس داده‌های سازمان ملل، در سال ۲۰۲۲ حدود ۲۳۲ هزار هکتار از زمین‌های افغانستان زیر کشت خشخاش قرار داشت.
همچنین پس از اجرای ممنوعیت طالبان، تولید تریاک در سال نخست حدود ۹۵ درصد کاهش یافت؛ اما روند افزایشی جدید نشان می‌دهد که سیاست‌های محدودکننده، بدون ایجاد منابع درآمدی پایدار برای کشاورزان، با چالش جدی مواجه خواهند بود.
از منظر اقتصادی، تجربه افغانستان بار دیگر نشان می‌دهد که حذف یک محصول درآمدزا از چرخه کشاورزی، بدون توسعه محصولات جایگزین، تأمین زیرساخت‌های تولید، ایجاد بازار فروش و حمایت مالی از کشاورزان، می‌تواند زمینه بازگشت فعالیت‌های غیرقانونی را فراهم کند.
در حال حاضر، سازمان ملل برای ارزیابی ماهیت این افزایش و مشخص شدن اینکه آیا افغانستان با یک جهش موقت در تولید تریاک مواجه است یا روند احیای دوباره صنعت تریاک و هروئین آغاز شده، بر ادامه پایش وضعیت تأکید دارد.
آنچه روشن است، افزایش ۴۰۰ درصدی تولید تریاک در افغانستان، چهار سال پس از ممنوعیت طالبان، نشان می‌دهد که بحران معیشت روستایی و فقدان اقتصاد جایگزین همچنان از مهم‌ترین موانع مهار پایدار اقتصاد مواد مخدر در این کشور است.
