به گزارش ایراف، پایگاه تحلیلی اوراسیا ریویو در گزارشی به قلم عایشه رفیق، تحلیلگر مسائل سیاسی و امنیتی، با بررسی وضعیت داخلی افغانستان نوشت که این کشور در شرایطی با یکی از پیچیده‌ترین بحران‌های انسانی منطقه مواجه است که تشدید اختلافات سیاسی و برجسته شدن تقابل با طرف‌های خارجی، خطر به حاشیه رفتن مطالبات و نیازهای فوری مردم افغانستان را افزایش داده است.
به گزارش اوراسیا ریویو، افغانستان با مجموعه‌ای از مشکلات هم‌زمان از جمله گسترش ناامنی غذایی، افزایش سوءتغذیه، ضعف زیرساخت‌های درمانی، کاهش فرصت‌های اقتصادی و افت محسوس حمایت‌های بشردوستانه روبه‌رو است؛ شرایطی که میلیون‌ها شهروند این کشور را در معرض فقر و محرومیت بیشتر قرار داده است.
رفیق در این تحلیل تأکید می‌کند که مسئله اصلی افغانستان صرفاً بقای اقتصادی نیست، بلکه موضوعاتی همچون کیفیت حکمرانی، مسئولیت‌پذیری نهادهای حاکم و آینده جمعیتی است که بخش قابل توجهی از آن با مشکلات اولیه زندگی دست‌وپنجه نرم می‌کند.
افزایش شمار گرسنگان در آستانه زمستان
بر اساس ارزیابی اکتبر ۲۰۲۶ سازمان طبقه‌بندی یکپارچه مراحل امنیت غذایی (IPC)، حدود ۱۵.۹ میلیون نفر، معادل ۳۲ درصد جمعیت افغانستان، در ماه‌های سپتامبر و اکتبر با ناامنی غذایی حاد مواجه بوده‌اند.
این ارزیابی پیش‌بینی می‌کند که با آغاز فصل زمستان و دوره کمبود مواد غذایی، شمار افراد گرفتار ناامنی غذایی در فاصله نوامبر ۲۰۲۶ تا آوریل ۲۰۲۷ به حدود ۱۹.۲ میلیون نفر، معادل ۳۸ درصد جمعیت کشور، افزایش یابد.
از این تعداد، حدود پنج میلیون نفر در وضعیت اضطراری گرسنگی قرار خواهند گرفت.
بر اساس این گزارش، افزایش قیمت مواد غذایی و هزینه حمل‌ونقل، بیکاری، کاهش قدرت خرید خانوارها و افت کمک‌های بشردوستانه از مهم‌ترین عوامل تشدید این وضعیت هستند.
همچنین فشارهای ناشی از بازگشت گسترده مهاجران افغان از کشورهای همسایه و اختلال در مبادلات تجاری و مسیرهای تأمین کالا، توان اقتصادی خانواده‌ها را بیش از گذشته کاهش داده است.
سوءتغذیه میلیون‌ها کودک؛ تهدیدی برای نسل آینده
اوراسیا ریویو در بخش دیگری از تحلیل خود به وضعیت تغذیه کودکان افغانستان پرداخته و با استناد به ارزیابی‌های نهادهای بین‌المللی هشدار داده است که دامنه سوءتغذیه در این کشور همچنان رو به گسترش است.
بر اساس برآورد مشترک یونیسف و سازمان اقدام علیه گرسنگی، حدود چهار میلیون و ۴۰ هزار کودک شش تا ۵۹ ماهه در سال ۲۰۲۷ به درمان سوءتغذیه حاد نیاز خواهند داشت که از این میان، حدود یک میلیون و ۹۰ هزار کودک با سوءتغذیه حاد شدید مواجه خواهند بود.
این وضعیت در شرایطی تشدید می‌شود که دسترسی خانواده‌های کم‌درآمد به مواد غذایی مغذی محدود شده و خدمات پیشگیری و درمان سوءتغذیه نیز با کمبود منابع مالی و امکانات مواجه است.
این تحلیل تأکید می‌کند که پیامدهای سوءتغذیه تنها به مشکلات جسمی و درمانی محدود نمی‌شود، بلکه رشد و سلامت نسل آینده افغانستان را نیز تهدید می‌کند.
کاهش خدمات درمانی و گسترش آسیب‌های اجتماعی
در بخش دیگری از این گزارش، وضعیت نظام سلامت افغانستان مورد توجه قرار گرفته است.
بر اساس برآورد سازمان جهانی بهداشت، حدود ۱۴.۴ میلیون نفر در افغانستان طی سال ۲۰۲۶ به کمک‌های بهداشتی و درمانی نیاز خواهند داشت.
همچنین کاهش منابع مالی در سال ۲۰۲۵ به تعطیلی بیش از ۴۲۲ مرکز درمانی منجر شد و دسترسی حدود سه میلیون نفر به خدمات پزشکی را تحت تأثیر قرار داد.
رفیق همچنین به گسترش مشکلات مرتبط با مصرف مواد مخدر و داروهای اعتیادآور اشاره کرده و با استناد به ارزیابی برنامه توسعه سازمان ملل متحد و دفتر مقابله با مواد مخدر و جرم این سازمان در فوریه ۲۰۲۶، نسبت به افزایش نگرانی‌ها درباره مصرف مواد صنعتی و سوءمصرف داروهای دارویی هشدار داده است.
در این تحلیل، فقر، بیکاری، فشارهای روانی و مشکلات اقتصادی خانوارها از جمله عواملی معرفی شده‌اند که می‌توانند زمینه‌ساز گسترش این آسیب اجتماعی باشند؛ موضوعی که به گفته نویسنده، نیازمند تقویت خدمات بهداشت عمومی، پیشگیری و دسترسی گسترده‌تر به مراکز درمانی است.
محدودیت‌های آموزشی و اقتصادی زنان و دختران
اوراسیا ریویو در ادامه، محدودیت‌های اعمال‌شده بر آموزش و اشتغال زنان و دختران را از دیگر عوامل مؤثر بر تشدید بحران افغانستان دانسته است.
بر اساس آمار یونیسف، از سال ۲۰۲۱ تاکنون بیش از ۲.۶ میلیون دختر افغان از ادامه تحصیل در مقطع متوسطه محروم شده‌اند.
همچنین برآوردهای این نهاد نشان می‌دهد محدودیت‌های اعمال‌شده بر آموزش و اشتغال زنان، سالانه حدود ۸۴ میلیون دلار از تولید اقتصادی افغانستان می‌کاهد.
به نوشته رفیق، این سیاست‌ها در شرایطی ظرفیت انسانی و اقتصادی افغانستان را تضعیف می‌کند که این کشور برای عبور از بحران و بازسازی اقتصاد خود به مشارکت همه بخش‌های جامعه نیاز دارد.
انتقاد از برجسته‌سازی تقابل‌های خارجی به جای حل مشکلات داخلی
نویسنده اوراسیا ریویو در بخش محوری تحلیل خود، به نحوه مواجهه حکومت طالبان با مشکلات داخلی و برجسته شدن موضوعات مربوط به تقابل‌های خارجی در گفتمان سیاسی این حکومت پرداخته است.
رفیق با اشاره به اینکه اختلافات مرزی و مسائل امنیتی منطقه‌ای از موضوعات واقعی و مهم افغانستان هستند، تأکید می‌کند که این مسائل نمی‌توانند به‌تنهایی توضیح‌دهنده مشکلاتی مانند ناامنی غذایی، ضعف نهادهای اقتصادی، کمبود خدمات درمانی و محدودیت‌های آموزشی باشند.
به نوشته وی، نسبت دادن بخش عمده مشکلات داخلی به دشمنان خارجی و برجسته کردن تنش‌های بیرونی، در صورت تداوم، می‌تواند توجه افکار عمومی را از مسئولیت‌های حکمرانی و ضرورت پاسخ‌گویی درباره وضعیت معیشتی مردم منحرف کند.
این تحلیل در واقع میان ضرورت مدیریت اختلافات منطقه‌ای و مسئولیت حکومت در قبال مشکلات داخلی تمایز قائل می‌شود و هشدار می‌دهد که مسائل خارجی نباید به عاملی برای نادیده گرفتن بحران‌های ریشه‌دار اقتصادی و اجتماعی تبدیل شوند.
ضرورت عبور از منازعات سیاسی و تمرکز بر نیازهای مردم
در جمع‌بندی این گزارش، عایشه رفیق تأکید می‌کند که افغانستان برای عبور از وضعیت کنونی بیش از هر چیز به نهادهای کارآمد، فرصت‌های اقتصادی، خدمات درمانی در دسترس، آموزش فراگیر و سازوکارهای پاسخ‌گو در ساختار حکمرانی نیاز دارد.
این تحلیل همچنین خاطرنشان می‌کند که ثبات سیاسی و امنیتی، بدون توجه به نیازهای اساسی جامعه و فراهم کردن زمینه مشارکت اقشار مختلف در زندگی اقتصادی و اجتماعی، نمی‌تواند به بهبود پایدار شرایط کشور منجر شود.
در همین زمینه، گزارش‌های سازمان ملل نیز از محدودیت شدید منابع مالی برای کمک‌رسانی به افغانستان حکایت دارد.
دفتر هماهنگی امور بشردوستانه سازمان ملل اعلام کرده است که تا پایان اوت ۲۰۲۶، تنها حدود ۳۰ درصد از بودجه مورد نیاز برنامه بشردوستانه این کشور تأمین شده بود. این کمبود منابع، فعالیت مراکز درمانی و برنامه‌های حمایتی را با دشواری مواجه کرده است.
بر اساس گزارش اوراسیا ریویو، افغانستان در شرایطی قرار دارد که میلیون‌ها نفر برای تأمین غذا، درمان، آموزش و برخورداری از حداقل امکانات زندگی به حمایت فوری نیاز دارند و تداوم تمرکز بر منازعات سیاسی، بدون ارائه راهکارهای عملی برای حل مشکلات داخلی، نمی‌تواند پاسخگوی مطالبات جامعه باشد.
