به گزارش ایراف، به نقل از یونسکو، این گزارش که چهارشنبه ۴ نوامبر ۲۰۲۶ (۱۳ آبان ۱۴۰۵) منتشر شده، نشان می‌دهد ۵۳ درصد کودکان در سن دبستان در افغانستان به آموزش رسمی عمومی دسترسی ندارند.
در همین حال، بیش از ۲.۶ میلیون دختر نوجوان نیز از سال ۲۰۲۱ تاکنون از حق تحصیل در مقطع متوسطه محروم شده‌اند.
بر اساس گزارش مشترک یونسکو و یونیسف، محدودیت‌های اعمال‌شده بر آموزش دختران و زنان، کاهش سرمایه‌گذاری در بخش آموزش و رشد جمعیت در کنار بحران‌های انسانی و بازگشت گسترده مهاجران، فشار مضاعفی بر نظام آموزشی افغانستان وارد کرده است.
این گزارش می‌افزاید که جمعیت کودکان و نوجوانان در سن تحصیل افغانستان از حدود ۱۰.۴ میلیون نفر در سال ۲۰۱۹ به ۱۱.۵ میلیون نفر در سال ۲۰۲۴ افزایش یافته است؛ با این حال، ظرفیت مدارس و خدمات آموزشی متناسب با این رشد گسترش نیافته است.
بر اساس آمار ارائه‌شده در این گزارش، حدود ۶.۶ میلیون کودک در سال ۲۰۲۵ در مدارس ابتدایی دولتی افغانستان ثبت‌نام کرده بودند که حدود ۵۶۰ هزار نفر بیشتر از سال ۲۰۲۲ است.
با این وجود، روند ثبت‌نام دانش‌آموزان دیگر با سرعت رشد جمعیت در سن تحصیل همگام نیست.
یونسکو و یونیسف همچنین نسبت به افت کیفیت آموزش در مدارس افغانستان هشدار داده‌اند.
ارزیابی ملی از بیش از ۵۵ هزار دانش‌آموز پایه چهارم در ۳۴ ولایت این کشور نشان می‌دهد کمتر از نیمی از دانش‌آموزان به حداقل مهارت مورد انتظار در درس زبان برای پایه سوم دست یافته‌اند و تنها یک‌چهارم آنان در ریاضی به این سطح از توانایی رسیده‌اند.
این دو نهاد بین‌المللی همچنین اعلام کرده‌اند که کمتر از یک درصد کودکان سه تا چهار ساله در افغانستان در برنامه‌های آموزش پیش‌دبستانی شرکت می‌کنند؛ موضوعی که فرصت یادگیری مهارت‌های پایه را پیش از ورود به مدرسه از شمار زیادی از کودکان می‌گیرد.
محدودیت آموزش دختران و فشار بازگشت مهاجران
بخش دیگری از گزارش به پیامدهای محرومیت دختران از تحصیل اختصاص دارد.
به گفته یونسکو و یونیسف، بیش از ۲.۶ میلیون دختر نوجوان از سال ۲۰۲۱ تاکنون از دسترسی به آموزش متوسطه محروم شده‌اند و در شرایط کنونی، آموزش‌های مبتنی بر جامعه، برنامه‌های سوادآموزی و مهارت‌آموزی، آموزش از راه دور و کلاس‌های آنلاین از معدود مسیرهای باقی‌مانده برای ادامه یادگیری آنان است.
تا اکتبر ۲۰۲۶ حدود پنج هزار و ۳۰۰ کلاس آموزشی مبتنی بر جامعه در افغانستان فعال بوده که نزدیک به ۱۶۲ هزار دانش‌آموز را پوشش می‌دهد.
۶۴ درصد شرکت‌کنندگان این کلاس‌ها دختر هستند.
با این حال، دو نهاد تأکید کرده‌اند که این برنامه‌ها نمی‌توانند جایگزین آموزش حضوری و حق دسترسی به تحصیل رسمی شوند.
بازگشت مهاجران افغان از کشورهای همسایه نیز از دیگر عوامل افزایش فشار بر نظام آموزشی این کشور عنوان شده است.
بر اساس گزارش، حدود یک میلیون و ۲۳۰ هزار شهروند افغانستان تا سپتامبر ۲۰۲۶ به کشور بازگشته‌اند که بیش از ۲۴۵ هزار نفر از آنان را کودکان نیازمند حمایت آموزشی تشکیل می‌دهند.
کاهش شمار دانشجویان دانشگاه‌ها
در بخش آموزش عالی نیز گزارش مشترک یونسکو و یونیسف از کاهش چشمگیر شمار دانشجویان در مقایسه با سال‌های پیش از بازگشت طالبان به قدرت خبر می‌دهد.
بر اساس این گزارش، شمار دانشجویان دانشگاه‌های افغانستان در سال ۲۰۲۶ به حدود ۲۰۸ هزار نفر رسیده است؛ در حالی که این رقم در سال ۲۰۲۰ حدود ۴۳۰ هزار نفر بود.
هرچند شمار دانشجویان از سال ۲۰۲۴ اندکی افزایش یافته، اما همچنان فاصله زیادی با سطح پیش از سال ۲۰۲۱ دارد.
یونسکو و یونیسف در پایان گزارش خود خواستار بازگرداندن کامل حق آموزش به دختران و زنان افغان و رفع موانعی شده‌اند که دسترسی به آموزش باکیفیت را محدود می‌کند.
این دو نهاد هشدار داده‌اند که ادامه وضعیت کنونی می‌تواند دستاوردهای دو دهه گذشته در گسترش آموزش در افغانستان را تضعیف کند و آینده یک نسل کامل را تحت تأثیر قرار دهد.
