حسین کنعانی‌مقدم، رئیس حزب سبز ایران، در گفت‌وگو با ایراف با تأکید بر اینکه بدون مشارکت ایران نمی‌توان ساختار امنیتی مؤثری در منطقه ایجاد کرد، گفت جمهوری اسلامی ایران سال‌هاست از شکل‌گیری نظام امنیت جمعی در خلیج فارس حمایت می‌کند. وی با اشاره به ملاحظات ایران درباره پیمان مکه و سایر ابتکارهای امنیتی منطقه‌ای تأکید کرد که همکاری مشترک باید با پایان جنگ در جبهه‌های مقاومت، خروج نیروهای آمریکایی از منطقه و حمایت از مردم فلسطین همراه باشد و نباید در خدمت منافع آمریکا و رژیم صهیونیستی قرار گیرد.
ایران پیشگام ایجاد ساختار امنیت جمعی در منطقه
کنعانی‌مقدم در پاسخ به این پرسش که حضور هم‌زمان ایران، عربستان، پاکستان و ترکیه در رایزنی‌های امنیتی تهران چه پیام ژئوپلیتیکی دارد و آیا می‌توان آن را نشانه‌ای از شکل‌گیری آرایش امنیتی جدید در خاورمیانه دانست، گفت: جمهوری اسلامی ایران سال‌هاست که پیشتاز و پیشگام ایجاد یک ساختار امنیتی جمعی در منطقه، به‌ویژه در حوزه خلیج فارس، بوده است.
وی افزود: کشورهای منطقه تصور می‌کردند با واگذاری پایگاه به آمریکایی‌ها و فراهم‌کردن زمینه حضور نظامی این کشور در خاک خود، می‌توانند امنیتشان را تأمین کنند؛ اما نتیجه این رویکرد نشان داد که این حضور نه‌تنها امنیت پایداری برای آن‌ها ایجاد نکرد، بلکه به مانعی در مسیر تأمین امنیت پایدار تبدیل شد و زمینه‌های ناامنی را در منطقه تقویت کرد.
رئیس حزب سبز با اشاره به تغییر رویکرد کشورهای منطقه اظهار کرد: به نظر می‌رسد کشورهای منطقه در شرایط کنونی به این نتیجه رسیده‌اند که باید ایران را وارد مناسبات مشترک امنیتی کنند تا بتوانند مشکلات و اختلافات را به شیوه‌ای مناسب مدیریت کرده و به سمت حل‌وفصل آن‌ها حرکت کنند.
وی با اشاره به تلاش‌ها برای پیوستن ایران به پیمان مکه گفت: این ابتکار که با مشارکت سه کشور مطرح شده، به دنبال آن بوده است که ایران نیز به آن بپیوندد. جمهوری اسلامی ایران از هرگونه ابتکاری که به حفظ امنیت و تقویت همکاری‌های منطقه‌ای منجر شود، استقبال می‌کند؛ با این حال، پیمان مکه با ملاحظاتی از سوی ایران روبه‌رو است که باید در هرگونه همکاری مورد توجه قرار گیرد.
شروط ایران برای همکاری در ترتیبات امنیتی منطقه
کنعانی‌مقدم با تشریح ملاحظات ایران درباره پیمان مکه و سایر سازوکارهای امنیتی منطقه‌ای تصریح کرد: نخستین مسئله این است که جنگ باید در تمام جبهه‌های مقاومت در منطقه پایان پیدا کند و نیروهای آمریکایی از منطقه خارج شوند؛ چراکه آمریکا یکی از عوامل ناامنی در منطقه است.
وی افزود: موضع‌گیری و جهت‌گیری این پیمان نیز باید به سمت دفاع از مردم فلسطین و مقابله با رژیم صهیونیستی باشد. اگر این پیش‌شرط‌ها پذیرفته شوند، ایران نیز از همکاری در چنین چارچوبی استقبال خواهد کرد.
او با تأکید بر ضرورت شکل‌گیری ساختار مشترک برای تأمین امنیت جمعی در خلیج فارس اظهار کرد: ایران از ایجاد سازوکارهای مشترک امنیتی میان کشورهای منطقه حمایت می‌کند، اما این همکاری‌ها باید در راستای تأمین امنیت واقعی کشورهای منطقه باشد و نباید به حفظ منافع آمریکا و رژیم صهیونیستی منجر شود.
کنعانی‌مقدم با اشاره به اینکه رایزنی‌های امنیتی تهران می‌تواند زمینه عبور از گفت‌وگوهای سیاسی و حرکت به سمت همکاری‌های عملیاتی‌تر را فراهم کند، گفت: شکل‌گیری یک ساختار امنیتی مشترک در منطقه، به‌ویژه در خلیج فارس، موضوعی است که ایران از آن استقبال می‌کند؛ مشروط بر اینکه اصول و پیش‌شرط‌های مورد نظر جمهوری اسلامی ایران در آن رعایت شود.
تنگه هرمز و ضرورت حفظ حقوق ایران
کنعانی‌مقدم در بخش دیگری از این گفت‌وگو، با اشاره به اهمیت تنگه هرمز در ترتیبات امنیتی منطقه، بر ضرورت حفظ حقوق ایران در این آبراه راهبردی تأکید کرد.
وی گفت ایران می‌تواند در موضوع تنگه هرمز و در چارچوب رژیم حقوقی حاکم بر آن، با کشورهای منطقه همکاری داشته باشد؛ با این حال، چنین همکاری‌ای باید با حفظ حقوق ایران صورت گیرد و نباید به معنای نادیده‌گرفتن جایگاه و منافع این کشور در معادلات امنیتی خلیج فارس باشد.
رئیس حزب سبز در توضیح ملاحظات خود درباره مشارکت کشورهای منطقه در سازوکارهای امنیتی مرتبط با تنگه هرمز، نسبت به روندی که به گفته او می‌تواند به شریک‌کردن دیگران در حقوق مورد ادعای ایران منجر شود، هشدار داد.
وی با اشاره به برخی دیدگاه‌ها درباره ضرورت مشارکت کشورهای عربی در ترتیبات امنیتی منطقه اظهار کرد که همکاری مشترک نباید به این شکل پیش برود که ابتدا ایران وارد یک سازوکار جمعی شود و سپس از این مشارکت برای ایجاد ادعاهای مشترک درباره حقوق ایران در تنگه هرمز استفاده شود.
کنعانی‌مقدم در این چارچوب، بر حفظ جایگاه ایران در هرگونه توافق یا سازوکار امنیتی مربوط به خلیج فارس تأکید کرد و همکاری منطقه‌ای را در صورتی قابل دفاع دانست که به تأمین امنیت مشترک بینجامد، نه اینکه حقوق و منافع ایران را تحت‌الشعاع قرار دهد.
امنیت خلیج فارس بدون نقش ایران امکان‌پذیر نیست
کنعانی‌مقدم همچنین گفت: کشورهای منطقه به این نتیجه رسیده‌اند که بدون همکاری ایران و حضور این کشور در منطقه، ساختار امنیتی و همکاری‌های مشترک شکل نمی‌گیرد. این مسئله که آن‌ها نیز به آن اذعان کرده‌اند، خود گام مثبتی در مسیر شکل‌گیری چنین سازوکاری است.
وی با اشاره به موقعیت جغرافیایی ایران افزود: جمهوری اسلامی ایران حدود دو هزار کیلومتر ساحل در خلیج فارس و دریای عمان دارد و قطعاً یکی از عناصر اصلی در شکل‌گیری هرگونه تدبیر امنیتی و همکاری مشترک در منطقه خواهد بود.
رئیس حزب سبز تأکید کرد که این واقعیت می‌تواند زمینه را برای ورود به گفت‌وگوهای عملیاتی‌تر فراهم کند؛ گفت‌وگوهایی که در صورت توافق کشورهای منطقه بر اصول مشترک، حتی می‌تواند به شکل‌گیری پیمان مشترک همکاری امنیتی میان آن‌ها منجر شود.
شکل‌گیری پیمان مشترک و برگزاری مانورهای منطقه‌ای
کنعانی‌مقدم در ادامه، با اشاره به چشم‌انداز همکاری‌های امنیتی میان کشورهای منطقه، بر امکان حرکت از رایزنی‌های سیاسی به سمت اقدامات عملیاتی تأکید کرد.
وی گفت: به نظر می‌رسد از این مرحله می‌توان وارد گفت‌وگوهای عملیاتی‌تر شد و حتی زمینه شکل‌گیری یک پیمان مشترک همکاری میان کشورهای منطقه را فراهم کرد. کشورهای منطقه می‌توانند در چارچوب چنین همکاری‌ای، مانورهای مشترک نظامی و امنیتی برگزار کنند.
با این حال، وی تحقق این چشم‌انداز را مشروط به تغییر رویکرد کشورهای منطقه در قبال حضور نظامی آمریکا دانست و تصریح کرد: نمی‌توان پشت میز مذاکره نشست و درباره امنیت و همکاری مشترک صحبت کرد، اما در همان حال پایگاه‌های منطقه را در اختیار آمریکا قرار داد تا از آن‌ها برای حمله به ایران استفاده کند.
کنعانی‌مقدم تأکید کرد که تعطیلی پایگاه‌های نظامی خارجی در منطقه، از شروط اساسی برای تحقق همکاری امنیتی واقعی میان کشورهای منطقه است.
وی در پایان خاطرنشان کرد که شکل‌گیری یک ساختار امنیتی پایدار زمانی امکان‌پذیر خواهد بود که کشورهای منطقه مسئولیت تأمین امنیت خود را بر عهده بگیرند و همکاری‌های مشترک آن‌ها در راستای منافع کشورهای منطقه باشد، نه در خدمت قدرت‌های خارجی.
امنیت خلیج فارس و تنگه هرمز از موضوعات مهم در روابط ایران با کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس و دیگر بازیگران منطقه‌ای است. موقعیت راهبردی این آبراه در انتقال انرژی و تجارت دریایی، موجب شده است که هرگونه تنش یا تغییر در ترتیبات امنیتی آن، پیامدهایی فراتر از محدوده جغرافیایی منطقه داشته باشد. در دهه‌های گذشته، حضور نظامی ایالات متحده و همکاری امنیتی برخی کشورهای منطقه با واشنگتن، یکی از مؤلفه‌های اصلی معادلات خلیج فارس بوده است؛ رویکردی که تهران همواره نسبت به آن انتقاد داشته و بر ضرورت تأمین امنیت منطقه با مشارکت کشورهای ساحلی تأکید کرده است.
ایران در سال‌های گذشته بارها از ایجاد سازوکار امنیت جمعی با مشارکت کشورهای منطقه حمایت کرده است. طرح‌هایی مانند ابتکار صلح هرمز نیز در همین چارچوب مطرح شده‌اند. با این حال، اختلاف دیدگاه‌ها درباره نقش قدرت‌های خارجی، مناقشات منطقه‌ای، روابط ایران و کشورهای عربی و نگرانی‌های امنیتی متقابل، از جمله عواملی هستند که دستیابی به توافقی پایدار را دشوار کرده‌اند.
در چنین شرایطی، هرگونه رایزنی میان ایران، عربستان سعودی، پاکستان و ترکیه درباره مسائل امنیتی می‌تواند از منظر تلاش برای کاهش تنش‌ها و بررسی زمینه‌های همکاری منطقه‌ای اهمیت داشته باشد؛ با این حال، شکل‌گیری یک نظم امنیتی مشترک مستلزم توافق بر سر اصول همکاری، احترام به حاکمیت و حقوق کشورها، مدیریت اختلافات و تعیین حدود نقش بازیگران خارجی است.
