به گزارش ایراف، دفتر مقابله با مواد مخدر و جرم سازمان ملل متحد (UNODC) روز پنجشنبه، ۷ آبان در گزارشی اعلام کرد سطح زیر کشت خشخاش در افغانستان از ۱۰ هزار هکتار در سال ۲۰۲۵ به ۴۳ هزار هکتار در سال ۲۰۲۶ رسیده است.
بر اساس این گزارش، تولید تخمینی تریاک نیز پنج برابر شده و از ۳۰۰ تن به یک‌هزار و ۵۰۰ تن افزایش یافته است.
افغانستان سال‌ها بزرگ‌ترین تولیدکننده خشخاش در جهان بود، اما پس از ممنوعیت اعلام‌شده از سوی طالبان در سال ۲۰۲۲، جایگاه نخست را به میانمار واگذار کرد.
سرکوب سال ۲۰۲۲ باعث شد سطح زیر کشت از بیش از ۲۰۰ هزار هکتار به ۱۰ هزار هکتار در سال ۲۰۲۵ کاهش یابد.
میانمار در سال ۲۰۲۵ در ۵۳ هزار هکتار خشخاش کشت کرده بود و آمار سال ۲۰۲۶ آن هنوز منتشر نشده است.
با این حال، فقر گسترده باعث شده برخی کشاورزان دوباره به این تجارت پرسود روی بیاورند.
محمد، کشاورز ۲۲ ساله در شمال شرق افغانستان، به خبرگزاری فرانسه گفت: «بدون تریاک، حتی توان تأمین غذای ابتدایی را هم نداریم.»
مقامات طالبان ادعا می‌کنند بیش از ۲۲ هزار هکتار از مزارع خشخاش را نابود کرده‌اند، اما UNODC می‌گوید بسیاری از قطعه‌های خشخاش میان محصولات غله‌ای یا پشت دیوارها پنهان شده و تشخیص آن‌ها دشوار است.
بدخشان در شمال شرق افغانستان به مهمترین ولایت کشت خشخاش تریاک در این کشور تبدیل شده است.
محمد که در این ولایت زندگی می‌کند، گفت: «طالبان ما را تهدید می‌کنند و اجازه نمی‌دهند تریاک بکاریم. ما با ترس فراوان آن را می‌کاریم.» او افزود: «می‌خواهم ماشین بخرم، خانه بسازم و ازدواج کنم. بدون تریاک نمی‌توانم به این چیزها برسم.»
در ماه مه، در جریان درگیری‌هایی که هنگام عملیات نیروهای امنیتی طالبان برای نابودی مزارع خشخاش در بدخشان رخ داد، دو نفر کشته شدند.
کشاورز دیگری به نام محمد، ۳۵ ساله، که مزرعه خشخاشش را با گاو شخم می‌زند، گفت: «اگر گندم بکاریم، برای گذران زندگی کافی نیست. ما مجبوریم خشخاش بکاریم تا درآمد خوبی داشته باشیم.»
او تأکید کرد که با وجود تهدید مقامات و نابودی گاه‌به‌گاه محصولاتش، به کشت ادامه خواهد داد: «این تنها راه تأمین هزینه‌های زندگی است.»
بر اساس آمار UNODC، در سال ۲۰۲۳ یک هکتار گندم کمی بیش از ۷۷۰ دلار درآمد داشت، در حالی که درآمد یک هکتار خشخاش ۱۰ هزار دلار بود.
همچنین قیمت تریاک در سال ۲۰۲۶ از ۵۷۰ دلار برای هر کیلوگرم در سال ۲۰۲۵ به ۵۰۰ دلار کاهش یافته، اما همچنان بسیار بالاتر از سطح پیش از ممنوعیت است که کمتر از ۱۰۰ دلار برای هر کیلوگرم بود.
مونیکا جوما، مدیر اجرایی UNODC، گفت: «افزایش چهاربرابری کشت خشخاش نشان‌دهنده دشواری حفظ کاهش کشت غیرقانونی تریاک است، زمانی که کشاورزان فقیر هیچ جایگزینی برای تأمین غذای خانواده‌هایشان ندارند.»
حکومت طالبان نیز پذیرفته است که ممنوعیت کشت بدون ایجاد معیشت‌های جایگزین و حمایت اقتصادی از کشاورزان، یک «راه‌حل پایدار و بلندمدت» نیست.
این چالش در شرایطی مطرح می‌شود که افغانستان از سال ۲۰۲۳ با بازگشت ۶.۶ میلیون افغان، بلایای طبیعی، کاهش کمک‌های بین‌المللی و انزوای بانکی پس از بازگشت طالبان به قدرت در سال ۲۰۲۱ دست‌وپنجه نرم می‌کند.
سازمان ملل با حمایت ژاپن و اتحادیه اروپا برنامه‌هایی را برای کمک به کشاورزان در یافتن جایگزین‌های اقتصادی تأمین مالی کرده است.
ذکرالله، کشاورز ۳۵ ساله در بدخشان که سرپرستی یک خانواده ۱۲ نفره را بر عهده دارد، از طریق سازمان مردم‌نهاد «افغان اید» بذرهای بهبودیافته گندم و کود دریافت کرده است.
او به خبرگزاری فرانسه گفت: «ما راضی هستیم، زحمتش کمتر از تریاک است و آسوده‌تریم.»
کشاورز سومی به نام محمد، ۳۰ ساله، که ۸۰ درصد زمینش را به گندم تبدیل کرده، می‌گوید کمبود آب در سال‌های اخیر بر محصولاتی غیر از خشخاش نیز تأثیر گذاشته است.
پولیک اوک سری، نماینده کشوری UNODC در افغانستان، در مصاحبه‌ای در کابل گفت برای مهار پایدار تولید تریاک، محصولات جایگزین به‌تنهایی کافی نیست.
به گفته او، کشاورزان «به دسترسی به بازارها، از جمله بازارهای بین‌المللی از طریق تجارت نیاز دارند. آن‌ها به زیرساخت، جاده، آبیاری و انبار نیاز دارند.»
سازمان ملل در سال ۲۰۲۵ برآورد کرد این رویکرد حدود ۵۰۰ میلیون دلار نیاز دارد، اما تنها ۱۰ درصد آن از سوی اهداکنندگان و مقامات طالبان تأمین مالی شده است.
اوک سری با اشاره به تجربه تایلند گفت: «تایلند ۱۵ سال در معیشت‌های جایگزین سرمایه‌گذاری کرد تا آنکه شروع به ریشه‌کن کردن کشت کند.»
او این مشکل را فراتر از افغانستان دانست و افزود: «این واقعاً یک مسئله بین‌المللی است.»
به گفته او، تریاک افغانستان منبع اصلی هروئین در اتحادیه اروپاست، جایی که بر اساس آمار آژانس مواد مخدر این اتحادیه، حدود ۸۵۰ هزار نفر در سال ۲۰۲۴ مواد افیونی مصرف کرده‌اند.
نماینده UNODC در پایان خواستار اتخاذ «استراتژی کاهش تقاضای مواد مخدر، نه تنها در افغانستان بلکه بیرون از افغانستان» شد و تأکید کرد حل این مشکل بدون همکاری بین‌المللی ممکن نیست.
