به گزارش ایراف، دیدبان حقوق بشر در این گزارش تأکید می‌کند که پس از حملات ۱۱ سپتامبر، دولت آمریکا روش‌های بازجویی‌ای را مجاز کرد که مصداق روشن شکنجه بودند؛ از جمله ضرب‌وشتم، تحقیر، واتربوردینگ، محرومیت طولانی‌مدت از خواب و حتی اعدام‌های نمایشی.
این سازمان می‌گوید که دولت‌های آمریکا طی سال‌های مختلف، نه‌تنها این موارد را پنهان کرده‌اند، بلکه هیچ سازوکار مؤثری برای جبران خسارت قربانیان ایجاد نکرده‌اند.
پاتریشیا گاسمن، معاون بخش آسیا در دیدبان حقوق بشر، در این گزارش تصریح کرده است: «پس از گذشت ۲۵ سال، افغان‌هایی که در بازداشت آمریکا شکنجه شده‌اند و خانواده‌های کسانی که به‌ناحق کشته شده‌اند، هنوز هیچ مسیر مشخصی برای طرح شکایت یا دریافت غرامت ندارند.»
روایت‌های تکان‌دهنده از شکنجه و بدرفتاری
در بخش دیگری از گزارش، دیدبان حقوق بشر نمونه‌های مستند از بازداشت‌های خودسرانه، شکنجه و رفتارهای غیرانسانی را منتشر کرده است.
یکی از این موارد، روایت یک دهقان افغان است که در سال ۲۰۱۹ در غزنی بازداشت شد.
او در حالی که دوران نقاهت پس از عمل چشم را می‌گذراند، توسط نیروهای آمریکایی به‌شدت کتک خورد و به‌دلیل عدم ارائه مراقبت پزشکی، بینایی خود را برای همیشه از دست داد.
این فرد هرگز به جرمی متهم نشد و در آگوست ۲۰۲۱ آزاد شد.
پرونده‌هایی که رسیدگی شد؛ پرونده‌هایی که مسکوت ماند
دیدبان حقوق بشر یادآور شده است که برخی سربازان آمریکایی به‌دلیل «کشتار غیرقانونی» محاکمه شدند؛ از جمله رابرت بیلز که در سال ۲۰۱۲ به جرم قتل ۱۶ غیرنظامی در قندهار محکوم شد.
اما این سازمان تأکید می‌کند که پرونده‌های مهم دیگری مانند کشتار دست‌کم ۱۸ غیرنظامی در وردک در سال ۲۰۱۴ هرگز پیگرد جدی نشده‌اند.
افزون بر این، دونالد ترامپ در دوره ریاست‌جمهوری خود چندین سرباز محکوم‌شده به قتل غیرقانونی را عفو کرد؛ اقدامی که از نگاه دیدبان حقوق بشر، ضربه‌ای جدی به روند پاسخ‌گویی بود.
کوتاهی کشورهای عضو ائتلاف
دیدبان حقوق بشر می‌گوید سایر کشورهای عضو ائتلاف نیز در رسیدگی به تخلفات نیروهای خود کوتاهی کرده‌اند.
استرالیا و انگلیس تحقیقات محدودی را آغاز کرده‌اند، اما روند آن «کند و غیرقابل اتکا» توصیف شده است.
نقش نیروهای دولت پیشین افغانستان
این سازمان همچنین تأکید می‌کند که افراد قدرتمند تحت حمایت آمریکا در دولت پیشین افغانستان نیز مرتکب سوءاستفاده‌های جدی از جمله شکنجه، تجاوز، حمله به غیرنظامیان و ناپدیدسازی اجباری شده‌اند.
این بخش از گزارش، بار دیگر نقش ساختارهای امنیتی دولت سابق افغانستان را در نقض‌های گسترده حقوق بشری برجسته می‌کند.
طالبان و داعش؛ عاملان اصلی خشونت گسترده
طبق گزارش دیدبان حقوق بشر، طالبان نیز هزاران غیرنظامی را هدف قرار داده‌اند و مسئول ترور مقام‌های زن، روزنامه‌نگاران، حمله به مراکز رأی‌گیری، سفارت‌خانه‌ها و سازمان‌های امدادی بوده‌اند.
استفاده گسترده طالبان از بمب‌های دست‌ساز بی‌هدف در جاده‌ها و مناطق پرجمعیت، یکی از عوامل اصلی مرگ‌ومیر غیرنظامیان بوده است.
گروه‌های وابسته به داعش خراسان نیز حملات انتحاری علیه هزاره‌ها و سایر اقلیت‌ها انجام داده‌اند که همچنان بدون پیگرد باقی مانده است.
تحقیقات بین‌المللی؛ فشارها، محدودیت‌ها و توقف روند
دادگاه کیفری بین‌المللی (ICC) ابتدا تحقیقاتی درباره جرایم احتمالی همه طرف‌ها آغاز کرد، اما دولت ترامپ این روند را محکوم و قضات و دادستان‌های دادگاه را تحریم کرد.
در سال ۲۰۲۱، دادستان وقت دادگاه، تمرکز تحقیقات را تنها بر جرایم طالبان و داعش قرار داد و پرونده‌های مربوط به سایر طرف‌ها عملاً متوقف شد.
تصمیم شورای حقوق بشر سازمان ملل برای ایجاد سازوکار مستقل
در اکتبر ۲۰۲۵، شورای حقوق بشر سازمان ملل ایجاد یک مکانیسم تحقیقاتی مستقل برای افغانستان را تصویب کرد تا شواهد جرایم بین‌المللی را جمع‌آوری و برای پیگردهای آینده آماده کند.
دیدبان حقوق بشر تأکید کرده است که رهبری سازمان ملل باید منابع کافی برای این مکانیسم فراهم کند تا تحقیقات بدون تأخیر آغاز شود.
