به گزارش ایراف، روابط هوایی ایران و افغانستان اهمیت ویژهای دارد؛ چرا که افغانستان از یک سو با ایران مرز زمینی و روابط تجاری گسترده دارد و از سوی دیگر به دلیل نداشتن دسترسی به آبهای آزاد، برای بخشی از نیازهای خود به مسیرهای هوایی و زمینی کشورهای همسایه وابسته است.
دکتر جعفر قنادباشی، کارشناس مسائل خاورمیانه، در گفتوگو با ایراف درباره احتمال تبعیت افغانستان از تحریمهای هوایی آمریکا، پیامدهای احتمالی آن برای روابط تهران و کابل، نقش شرکت آریانا و همچنین تأثیر تحریمهای هوایی بر مردم ایران توضیح داد.
جعفر قنادباشی، با اشاره به فشارهای آمریکا علیه صنعت هواپیمایی ایران گفت: احتمال اینکه افغانستان برای جلوگیری از تحریم شرکتهای خود، ارائه خدمات به پروازهای ایرانی را متوقف یا محدود کند، بسیار کم است؛ چراکه کابل پیش از این نیز نشان داده که در برابر فشارهای آمریکا بر استقلال تصمیمگیری خود تأکید دارد.
قنادباشی درباره احتمال اینکه افغانستان برای جلوگیری از تحریم شرکتهای این کشور از سوی آمریکا، خدمات خود به پروازهای ایرانی را محدود کند، گفت: «با توجه به مواضع حکومت طالبان در ارتباط با سیاستهای آمریکا، احتمال این مسئله بسیار کم است.»
وی افزود: طالبان آمریکاییها را از کشور خود بیرون کرده و به نوعی انواع تحریمهای علنی و غیرعلنی را نیز تحمل کرده است؛ بنابراین بعید است در موضوع روابط هوایی با ایران بهسادگی تحت تأثیر فشار واشنگتن قرار گیرد.
این کارشناس مسائل خاورمیانه البته تأکید کرد که روابط هوایی ایران و افغانستان در حال حاضر چندان گسترده نیست.
قنادباشی گفت: «پروازهایی که ما از کابل یا برخی شهرهای افغانستان داریم، بسیار محدود است. اینطور نیست که یک ترابری فعال و حملونقل مسافر گستردهای با افغانستان داشته باشیم.»
وی افزود: بنابراین اگر خدمات هوایی میان دو کشور حتی در صورت فشار آمریکا متوقف یا محدود شود، این مسئله در مقایسه با روابط تجاری و زمینی ایران و افغانستان، آسیب بسیار گستردهای ایجاد نخواهد کرد.
بخش عمده مراودات ایران و افغانستان زمینی است
جعفر قنادباشی با اشاره به هممرز بودن دو کشور اظهار کرد: «آنچه ما با افغانستان مراوده داریم و تبادل کالا داریم، همه عمدتاً از طریق زمین انجام میشود.»
وی ادامه داد: میان ایران و افغانستان یک پیوستگی و ارتباط جدی وجود دارد و دو طرف به یکدیگر نیاز دارند؛ به همین دلیل، روابط زمینی و تجاری دو کشور بهسادگی تعطیل نخواهد شد.
این کارشناس مسائل خاورمیانه در عین حال گفت باید وضعیت سرمایهگذاران و شرکتهایی را که صنعت هوایی افغانستان را اداره میکنند نیز در نظر گرفت.
قنادباشی توضیح داد: ممکن است برخی هواپیماها متعلق به شرکتهایی باشند که علاقه ندارند در سطح بینالمللی تحریم شوند و بنابراین، موضع این شرکتها و سرمایهگذاران نیز میتواند یکی از پارامترهای مؤثر بر روابط هوایی ایران و افغانستان باشد.
فشار آمریکا مداخله در امور داخلی کشورهاست
دکتر جعفر قنادباشی با اشاره به سیاست آمریکا در قبال ایران گفت: اگر واشنگتن از کشورهای دیگر بخواهد به دلیل ارتباط با ایران، همکاریهای هوایی خود را محدود کنند، در واقع در سیاست خارجی و تصمیمگیری مستقل آن کشورها مداخله کرده است.
وی افزود: «به آنها میگویند با چه کسی دوست باشید و با چه کسی دشمن باشید. در واقع سیاست اجرایی کشورها را به نوعی به گروگان میگیرند.»
این کارشناس مسائل خاورمیانه تأکید کرد کشورها برای حفظ استقلال خود نباید اجازه دهند آمریکا درباره موضوعاتی که مربوط به روابط خارجی آنهاست، تصمیمگیر اصلی باشد.
قنادباشی گفت نحوه ارتباط یک کشور با دیگر کشورها، بخشی از استقلال آن کشور است و افغانستان نیز به نظر میرسد علاقهای ندارد آمریکا درباره اینکه کابل با چه کشوری رابطه داشته باشد، تصمیمگیر اصلی باشد.
خدمات فرودگاهی و پروازها چقدر تحت تأثیر قرار میگیرند؟
وی در پاسخ به این پرسش که در صورت تبعیت افغانستان از تحریمهای آمریکا، چه بخشهایی از روابط هوایی ایران و افغانستان، از خدمات فرودگاهی و سوخترسانی گرفته تا فروش بلیت و خود پروازها، ممکن است تحت تأثیر قرار گیرد، گفت: این تأثیرات بسیار محدود خواهد بود.
قنادباشی توضیح داد: افغانستان هیچگاه در مسیر ترانزیت هوایی ایران به سمت شرق آسیا قرار نداشته است.
وی گفت: «ما هیچگاه برای پروازهایی که به شرق آسیا داریم از فرودگاه کابل به عنوان فرودگاه ترانزیتی استفاده نکردهایم و از این نظر مسئله خاصی وجود ندارد.»
او افزود: نیازهای ایران در روابط با افغانستان عمدتاً از طریق مسیر زمینی تأمین میشود، بنابراین، در بخش هوایی موارد بسیار محدودی ممکن است دچار خدشه شود.
کمکرسانیهای اضطراری ممکن است محدود شود
قنادباشی در عین حال یکی از پیامدهای احتمالی محدود شدن روابط هوایی را کاهش امکان کمکرسانیهای اضطراری میان دو کشور دانست.
وی گفت: «گاهی اتفاقات اضطراری رخ میدهد؛ مثلاً زمانی که در افغانستان سیل میآید و شرایط سخت میشود، کمکهای هلالاحمر ما از طریق هوایی به افغانستان رفته است.»
به گفته قنادباشی، دلیل استفاده از مسیر هوایی در چنین شرایطی، سرعت بالای انتقال کمکهاست.
وی افزود: بنابراین، یکی از مواردی که ممکن است در صورت محدودیت روابط هوایی آسیب ببیند، امکان کمکرسانی سریع میان دو کشور است.
مردم افغانستان معمولاً مسیر زمینی را ترجیح میدهند
این کارشناس مسائل خاورمیانه همچنین با اشاره به وضعیت سفر میان دو کشور گفت: بخش زیادی از مسافران افغانستانی ترجیح میدهند از مسیر زمینی وارد ایران شوند.
قنادباشی دلیل این مسئله را تفاوت قابل توجه قیمت و همچنین کوتاه بودن زمان سفر زمینی به دلیل هممرزی دو کشور عنوان کرد.
وی گفت: «مردم افغانستان معمولاً ترجیح میدهند از طریق زمینی بیایند، چون قیمت بسیار متفاوت است و از طرف دیگر، سرعت و زمان ورودشان به ایران هم به دلیل همسایگی دو کشور بسیار کوتاه است.»
بنابراین، به گفته وی، در حوزه جابهجایی مسافر نیز اثر احتمالی تحریمهای هوایی، در مقایسه با کشورهایی که وابستگی بیشتری به حملونقل هوایی دارند، محدودتر خواهد بود.
طالبان ظرفیت ایستادگی در برابر فشار آمریکا را دارد
قنادباشی در پاسخ به این پرسش که آیا طالبان از نظر سیاسی و اقتصادی ظرفیت مقابله با فشار آمریکا در حوزه صنعت هوایی را دارد یا ممکن است در طول زمان موضع خود را تغییر دهد، گفت: افغانستان با توجه به شرایط جغرافیایی خود، اهمیت زیادی برای صنعت هوایی قائل است.
وی توضیح داد: «یکی از مشکلات افغانستان این است که مرز دریایی ندارد و ناگزیر است بعضی از کالاهای حیاتی یا کمحجم را از طریق هوا وارد کند.»
به گفته وی، اگر افغانستان به دریا دسترسی داشت، بخشی از مسافران و کالاها میتوانستند از مسیر دریایی منتقل شوند، اما نبود چنین امکانی باعث شده خطوط هوایی برای افغانستان اهمیت بیشتری پیدا کنند.
خروج آمریکا از افغانستان نشانه توان ایستادگی کابل است
قنادباشی با اشاره به سابقه روابط طالبان و آمریکا گفت: طالبان پیش از این نشان داده است که قابلیت ایستادگی در برابر سیاستهای واشنگتن را دارد.
وی افزود: «اینها بودند که در واقع حکومت افغانستان بودند و آمریکا را به صورت خفتباری بیرون کردند.»
این کارشناس مسائل خاورمیانه خروج آمریکا از افغانستان را یکی از شکستهای واشنگتن در منطقه دانست و گفت مردم افغانستان نیز در برابر سیاستهایی که از سوی آمریکا اعمال میشود، مقاومت نشان دادهاند.
قنادباشی اظهار کرد: مردم افغانستان مسلمان هستند و به گفته وی، نمیخواهند تصمیمات کشورشان بر اساس خواستههای یک نیروی خارجی تعیین شود.
او افزود: اگر مقاومت در برابر سیاستهای آمریکا باعث ایجاد برخی کمبودها یا مشکلات شود، مردم افغانستان ظرفیت تحمل این مشکلات را دارند.
اهمیت روابط ایران برای اقتصاد افغانستان
قنادباشی در ادامه گفت با وجود اهمیت صنعت هوایی برای افغانستان، این کشور به مسیرهای زمینی ایران نیز وابستگی قابل توجهی دارد.
وی گفت: «ایران یکی از طرفهایی است که افغانستان دارد از زمین ما استفاده میکند.»
به گفته او، بنادر چابهار و بندرعباس از جمله مسیرهایی هستند که بخشی از کالاهای مورد نیاز افغانستان از طریق آنها وارد کشور میشود.
قنادباشی افزود: افغانستان از مسیرهای پاکستان نیز استفاده میکند، اما در شرایط فعلی روابط میان پاکستان و افغانستان نیز با مشکلاتی مواجه است.
وی تأکید کرد: اگر راههای تنفسی تجاری افغانستان محدود شود، مشکلات اقتصادی این کشور افزایش پیدا خواهد کرد و بخش قابل توجهی از کالاها و صادرات افغانستان از مسیرهای منطقه تحت تأثیر قرار میگیرد.
ایران یکی از مسیرهای دسترسی افغانستان به بازارهای جهانی
قنادباشی گفت افغانستان به دلیل نداشتن مرز دریایی و همچنین فاصله زیاد با برخی بازارهای جهانی، برای دسترسی به تجارت بینالمللی به کشورهای همسایه وابسته است.
وی ادامه داد: مسیرهای آسیای مرکزی نیز برای افغانستان فاصله زیادی دارند و دسترسی این کشور به بازارهای جهانی از این مسیرها آسان نیست.
به گفته قنادباشی، ایران و مسیرهای تجاری آن برای افغانستان اهمیت دارند و همین وابستگی باعث میشود کابل در تصمیمگیری درباره روابط خود با ایران، منافع اقتصادی و تجاریاش را نیز در نظر بگیرد.
افغانستان نباید وارد تقابل با همسایگان شود
این کارشناس مسائل خاورمیانه درباره اینکه آیا ممکن است افغانستان در واکنش به تحریمهای آمریکا، محدودیتهای هوایی علیه ایران را بپذیرد اما روابط زمینی خود را حفظ کند، گفت: افغانستان به خوبی میداند که نباید شرایطی ایجاد کند که واکنش منفی همسایه ایران را به دنبال داشته باشد.
قنادباشی تأکید کرد: «همسایگان همواره باید به یکدیگر کمک کنند.»
وی افزود: شرایط منطقه ثابت نخواهد ماند و آمریکاییها در نهایت از منطقه خارج خواهند شد، اما کشورهای همسایه در منطقه باقی میمانند و باید روابط خود را بر اساس منافع بلندمدت تنظیم کنند.
تحریم هواپیمایی؛ فشار مستقیم بر مردم ایران
قنادباشی در بخش دیگری از این گفتوگو درباره تحریم صنعت هواپیمایی ایران بهطور کلی گفت: این اقدام را باید بخشی از فشار اقتصادی گسترده آمریکا علیه ایران دانست، اما آثار آن بیش از هر چیز متوجه مردم خواهد شد.
وی اظهار کرد: «آمریکاییها برای فشار و ضربه زدن به ایران، بدترین راه ممکن را انتخاب کردهاند و آن ایجاد فشار بر مردم است.»
به گفته قنادباشی، هدف چنین سیاستی این است که با افزایش فشار بر زندگی مردم، آنها نسبت به نظام سیاسی خود ناراضی شوند و در نهایت خود مردم برای تغییر آن اقدام کنند.
وی این رویکرد را سیاستی نادرست دانست و گفت حتی برخی کارشناسان آمریکایی نیز نسبت به این نوع سیاستها انتقاد دارند.
«تحریم مردم، ضدانسانیترین نوع سیاست است»
قنادباشی با اشاره به سخنان دونالد ترامپ در مجمع عمومی سازمان ملل گفت: حتی در شرایطی که رئیسجمهور آمریکا در تریبون سازمان ملل درباره نابودی ایران صحبت کرده، برخی کارشناسان آمریکایی نسبت به این رویکرد انتقاد کردهاند و معتقدند چنین سیاستی با اصول و حتی قانون اساسی آمریکا نیز سازگاری ندارد.
وی افزود: مردم ایران در شرایط سخت، به گفته او، به شکل ایثارگرانه و سلحشورانه از کشور خود دفاع کردهاند.
این کارشناس مسائل خاورمیانه با اشاره به مفهوم قهرمانان ملی در کشورهای مختلف گفت: در بسیاری از کشورها، شخصیتهایی که برای استقلال کشورشان جنگیدهاند و در برابر استعمار ایستادهاند، به عنوان قهرمانان ملی شناخته میشوند.
قنادباشی اظهار کرد: «در ایران خوشبختانه ما وفور شخصیتهایی داریم که مردم آنها را قهرمان میدانند و مردم کشور هم در شرایط سخت از کشور دفاع میکنند.»
وی تأکید کرد: تلاش برای رسیدن به اهداف سیاسی از طریق ایجاد فشار و مشکلات برای مردم، یکی از زشتترین و ضدانسانیترین شیوههای سیاست در عرصه بینالمللی است.
تحریم دارو، غذا به سبک غزه
قنادباشی در ادامه گفت: وقتی آمریکا از تحریم به عنوان ابزار فشار استفاده میکند و حتی ورود دارو و غذا به یک کشور را با مشکل مواجه میکند، نشان میدهد این سیاست مستقیماً مردم را هدف قرار میدهد.
وی برای توضیح این مسئله به وضعیت غزه اشاره کرد و گفت در جنگ غزه نیز بخش قابل توجهی از قربانیان را کودکان تشکیل دادهاند و شماری از مردم نیز به دلیل گرسنگی جان خود را از دست دادهاند.
قنادباشی با اشاره به حمایت آمریکا از رژیم صهیونیستی در مراحل مختلف جنگ غزه، این مسئله را در امتداد سیاستهای آمریکا در منطقه دانست.
«مردم ایران فشارها را فراموش نخواهند کرد»
این کارشناس مسائل خاورمیانه در پایان گفت: یکی از اشتباهات بزرگ آمریکا این است که به پیامدهای بلندمدت سیاستهای خود فکر نمیکند.
قنادباشی اظهار کرد: «بالاخره این مردم ایران باقی خواهند ماند؛ هرچقدر هم تلفات بدهند.»
وی افزود: سابقه آمریکا در منطقه، جهان اسلام و ایران به دلیل این سیاستها بیش از پیش منفی خواهد شد و مردم مشکلاتی را که تحریمها برای آنها ایجاد کردهاند، فراموش نخواهند کرد.
به گفته قنادباشی، این مسئله میتواند نسلهای آینده ایران را نیز نسبت به آمریکا بدبین کند.
وی تأکید کرد: «آقای ترامپ امروز نسل آینده آمریکا را با جهانی روبهرو میکند که نسبت به آمریکا بدبین خواهد بود.»
قنادباشی این مسئله را یکی از بدترین میراثهایی دانست که سیاستهای فعلی آمریکا میتواند برای نسلهای آینده این کشور بر جای بگذارد و گفت سیاستگذاران آمریکایی به پیامدهای بلندمدت و عواقب سیاستهای ضدانسانی خود توجه کافی ندارند.
روابط ایران و افغانستان در حوزه حملونقل، تجارت و جابهجایی مسافر، علاوه بر مسیرهای هوایی، بهشدت به مرزهای زمینی دو کشور وابسته است.
