به گزارش ایراف، رابرت کاتلر، تحلیلگر کانادایی و متخصص شناختهشده آسیای مرکزی، در یادداشتی در وبسایت تایمز آسیای میانه نوشته است که درگیریهای اخیر میان طالبان و نیروهای وابسته به جمعهخان فاتح در شهرستان نسی بدخشان، هرچند با تسلیمشدن فاتح پایان یافت، اما نشانهای از افزایش بیثباتی در شمالشرق افغانستان است.
به گفته او، از دی ۱۴۰۴ تا مرداد ۱۴۰۵، ۲۲ رویداد مرتبط با گروههای مسلح مخالف طالبان در بدخشان ثبت شده؛ در حالیکه این رقم در نیمه دوم سال ۲۰۲۵ تنها چهار مورد بود.
درگیری در ۲۰ مرداد زمانی آغاز شد که طالبان برای گرفتن تجهیزات نظامی و خودروها از نیروهای فاتح وارد عمل شد؛ اختلافی که ریشه آن به مناقشههای قدیمیتر بر سر خلع سلاح نیروهای محلی، حدود اختیارات فرماندهان طالبان و کنترل معادن طلا بازمیگردد.
این معادن طی سالهای اخیر چندین بار به محور تنش میان فرماندهان محلی طالبان تبدیل شدهاند.
فاتح پس از نزدیک به یک هفته مقاومت، در ۲۶ مرداد خود را تسلیم کرد و چند روز بعد، ذبیحالله مجاهد سخنگوی طالبان اعلام کرد که پرونده او برای محاکمه آماده شده است.
سرایت محدود خشونت به خاک تاجیکستان
شهرستان نسی با شهرستان درواز تاجیکستان هممرز است. در ۲۲ مرداد، تیراندازی از خاک افغانستان به آن سوی مرز، یک زن ۲۱ ساله را در خانهاش کشت و به چند منزل مسکونی آسیب رساند.
تاجیکستان پس از این حادثه یادداشت اعتراضی رسمی به طالبان فرستاد و خواستار رعایت مرز و جلوگیری از تکرار چنین رویدادهایی شد.
طالبان نیز کشتهشدن این زن را تأیید کرد و مسئولیت حادثه را متوجه «عناصر اخلالگر و فرصتطلب» دانست.
کاتلر مینویسد این حادثه به معنای گسترش پایدار درگیری به خاک تاجیکستان نیست، اما نشان داد که خطر سرایت خشونت از بدخشان دیگر صرفاً یک احتمال فرضی نیست.
او همچنین به گزارش شورای امنیت سازمان ملل درباره فعالیت داعش خراسان در شمال افغانستان اشاره کرده و نوشته است که تاجیکستان و ازبکستان نسبت به احتمال ایجاد هستههای مخفی این گروه و حضور شهروندان خود در صفوف آن ابراز نگرانی کردهاند.
تهدیدهای اقتصادی برای ازبکستان
ازبکستان تاکنون مستقیماً از درگیریهای بدخشان آسیب ندیده و گزارشی از اختلال در تجارت، گمرک، راهآهن یا صادرات برق میان دو کشور منتشر نشده است.
با این حال، کاتلر هشدار میدهد که گسترش ناامنی در شمال افغانستان میتواند منافع اقتصادی و ترانزیتی تاشکند را تهدید کند.
افغانستان سومین بازار بزرگ صادراتی ازبکستان است.
صادرات این کشور در پنج ماه نخست سال ۲۰۲۶ به ۸۱۷.۸ میلیون دلار رسید و افغانستان پنجمین شریک تجاری بزرگ تاشکند بود.
یکی از مهمترین مسیرهای تجاری ازبکستان در افغانستان، خط آهن حیرتان–مزارشریف است که مرز ازبکستان را به مرکز تجاری بلخ متصل میکند.
در فروردین امسال، یک خط فرعی هزارمتری در نایبآباد تکمیل شد تا ظرفیت انتقال بار افزایش یابد و ازدحام کاهش پیدا کند.
تا امروز نشانهای از تأثیر ناامنی بدخشان بر فعالیت این مسیر دیده نشده، اما وابستگی فزاینده ازبکستان به مسیرهای شمال افغانستان، اهمیت ثبات این مناطق را برای تاشکند دوچندان کرده است.
ازبکستان همچنین طرح بزرگتری برای اتصال این کشور از طریق افغانستان به پاکستان و بنادر جنوب آسیا دنبال میکند؛ طرح راهآهن ترانسافغان که هنوز در مرحله بررسی و برنامهریزی است. هرگونه گسترش ناامنی در شمال افغانستان میتواند این پروژه را نیز با خطر مواجه کند.
موضع طالبان: «شمال امن است»
در حالیکه تحلیلگران درباره افزایش خطرات امنیتی هشدار میدهند، ذبیحالله مجاهد سخنگوی طالبان اخیراً گفته است که «در شمال افغانستان نگرانی امنیتی وجود ندارد و وضعیت کاملاً تحت کنترل است».
او تأکید کرده که گزارشها درباره افزایش ناامنی «بزرگنمایی رسانهای» است و طالبان توانایی مدیریت کامل مرزها و مناطق شمالی را دارد.
