به گزارش ایراف، دایکندی از ولایتهای مهم تولیدکننده زردآلو در افغانستان به شمار میرود. بر اساس آمار ریاست زراعت این ولایت، بیش از ۹۰۰ هزار اصله درخت زردآلو در دایکندی وجود دارد که سالانه بیش از ۱۱ هزار تن محصول تولید میکند(این رقم در برخی سالهای پربار تا ۲۵ هزار تن نیز رسیده است).
با آغاز فصل برداشت، باغداران پس از یک سال مراقبت از درختان، محصول خود را جمعآوری میکنند؛ محصولی که بخشی از آن به صورت تازه مصرف یا به ولایتهای دیگر فرستاده شده و بخشی دیگر برای خشککردن و فرآوری کنار گذاشته میشود.
کِشته، غولنگ و چپهنمک
زردآلوهای رسیده و سالم پس از برداشت برای خشککردن انتخاب میشوند. در روش سنتی، میوهها پس از آمادهسازی روی جال، پارچه، سینی یا سطوح مناسب پهن شده و در معرض نور خورشید قرار میگیرند. گرمای آفتاب بهتدریج آب موجود در میوه را میگیرد و باعث میشود قند طبیعی، عطر و مزه زردآلو در بافت خشکشده آن متراکم شود.
در تهیه برگه زردآلو، بسته به نوع محصول، زردآلوها هستهگیری میشوند یا با هسته برای خشکشدن کنار گذاشته میشوند. به زردآلوهایی که با هسته خشک شدهاند، غولنگ گفته میشود. پهن کردن برگهها در پشتبام منازل روستایی، تصویری بینظیر از یک کسبوکار محلی پررونق ایجاد میکند که برای هر بینندهای جذاب و دیدنی است.
میزان رسیدگی میوه، شدت تابش آفتاب و نحوه خشککردن، در رنگ، بافت و کیفیت کشته نهایی تأثیر دارد. این فرآیند در بسیاری از روستاهای دایکندی همچنان به شکل سنتی انجام میشود و دانش آن در میان خانوادهها نسلبهنسل انتقال یافته است، به همین دلیل طعم و مزه و کیفیت این برگهها در نوع خود بینظیر هستند.
با این حال، خشککردن سنتی با چالشهایی نیز همراه است. نبود تجهیزات استاندارد و خشککنهای مناسب، قرار گرفتن محصول در معرض گردوخاک و دشواری کنترل شرایط بهداشتی میتواند کیفیت برگه را کاهش دهد. به همین دلیل، استفاده از روشهای معیاری خشککردن، تجهیزات مناسب و بستهبندی بهداشتی میتواند نقش مهمی در افزایش کیفیت و ارزش اقتصادی این محصول داشته باشد.
تنوع محصول؛ زردآلو با چند طعم
زردآلوی دایکندی تنها به برگه معمولی محدود نمیشود. «کشته هستهدار» یا «غولنگ» یکی از فرآوردههای سنتی این منطقه است که میوه همراه با هسته خشک میشود و پس از آمادهشدن، عطر و مزه خاص خود را دارد. در کنار آن، «چپهنمک» نیز از دیگر فرآوردههای زردآلو است که نوع بافت و شکل خاص و مزه بینظیر، آن را از سایر انواع خشکبار متمایز میکند. اگرچه در گذشته شهرستانهای کهمرد و سیغان ولایت بامیان چپه نمک تولید میکردند، اما در حال حاضر دایکندی نیز یکی از مراکز تولید چپه نمک است.
برگه تولید شده در ولایت دایکندی معمولا از زردآلویی به نام «شکرپاره» تولید میشود، دلیل این نامگذاری نیز شیرینی و طعم خاص آن است. فرایند تولید انواع برگه در دایکندی از جمله موضوعاتی است که اگر مورد توجه قرار گیرد، میتواند زمینه معرفی این محصول به بازارهای جهانی را فراهم کند.
تنوع در فرآوری زردآلو، بخشی از هویت غذایی و فرهنگی مردم دایکندی را شکل داده است. روشهای سنتی تولید که در خانهها و روستاها حفظ شده، در کنار طعم طبیعی زردآلو، به این محصولات ویژگی متمایزی داده است؛ ویژگیای که در صورت بستهبندی و عرضه حرفهای میتواند به یک مزیت تجاری نیز تبدیل شود.
زردآلوی خشک افغانستان در بازارهای منطقه
آمارهای وزارت زراعت افغانستان نشان میدهد که زردآلوی خشک افغانستان در سالهای گذشته به بازارهایی از جمله تاجیکستان، ترکیه، ایران، هند، عربستان سعودی، آمریکا و اوکراین صادر شده است.
آمارهای رسمی نشان میدهد که در بعضی سالها، صادرات زردآلو از ولایت دایکندی تا ۲۵ هزار تن به ارزش تقریبی ۱۰۰ میلیون دلار صادر شده است. رقمی که در صورت توجه بیشتر به بسته بندی و کیفیت محصولات میتواند افزایش قابل توجهی داشته باشد.
زردآلوی خشک یا همان برگه، یکی از محبوبترین خشکبارهای تولید شده در افغانستان است که راه خود را به بازارهای منطقهای و جهانی باز کرده است.
برگه دایکندی؛ محصولی بدون برند
با وجود ظرفیت بالای تولید، باغداران دایکندی همچنان با مشکلاتی مانند نبود مراکز فرآوری، دسترسی محدود به تجهیزات خشککردن، بستهبندی غیرمعیاری، ضعف در بازاریابی و دشواری دسترسی به بازارهای صادراتی روبهرو هستند. محصولی که با زحمت فراوان تولید میشود، در صورت عرضه بدون بستهبندی و استاندارد مناسب، نمیتواند ارزش واقعی خود را در بازار به دست آورد.
متاسفانه با وجود زحمات فراوانی که کشاورزان داخلی برای کاشت، داشت و برداشت زردآلو و برگه متحمل میشوند، بدلیل ناآگاهی و نبود آموزش به صورت فلهای(بدون بستهبندی) به قیمت بسیار ارزان فروخته میشود و در مقابل تاجرانی که اغلب در خارج از کشور هستند، با بسته بندی جدید و برندسازی محصول، چندین برابر سود به جیب میزنند.
نبود زنجیره سرد، مراکز فرآوری و بستهبندی حرفهای و برخی موانع فنی تجارت نیز از چالشهای صادرات خشکبار افغانستان به شمار میرود. ضعف در برندسازی و آموزش صادرکنندگان نیز باعث میشود بخشی از ارزش افزوده محصولات باغی افغانستان در خارج از کشور ایجاد شود.
برای باغدار دایکندی، فصل زردآلو تنها فصل برداشت یک میوه نیست؛ فصل تبدیل یک سال تلاش به درآمد است، در حالیکه بیشترین زحمت را کشاورزان متحمل میشوند، اما سهم کمی از سود بازار نصیبشان میشود. اگر امکانات خشککردن و فرآوری معیاری، بستهبندی حرفهای و مسیرهای مطمئن برای دسترسی به بازارهای داخلی و خارجی فراهم شود، «برگه دایکندی» میتواند از یک محصول سنتی روستایی فراتر رفته و به محصولی با هویت و برند مشخص در بازارهای منطقهای تبدیل شود؛ محصولی که طعم شیرین و ترش زردآلو، عطر آفتاب و بخشی از فرهنگ غذایی دایکندی را با خود به بازارهای دورتر میبرد.
