به گزارش ایراف، عطا محمد نور در نشست «مجلس پنجمین سال تحویلدهی قدرت به گروه طالبان» که روز یکشنبه ۱۶ اوت ۲۰۲۶ به همت مجمع ملی برای نجات افغانستان و شورای عالی مقاومت ملی برای نجات افغانستان برگزار شد، پنجمین سال حاکمیت طالبان را فرصتی برای ارزیابی وضعیت سیاسی و اجتماعی افغانستان دانست.
او با انتقاد از عملکرد طالبان، حاکمیت این گروه را مبتنی بر زور، فشار و حذف بخشهایی از جامعه توصیف کرد و گفت ادامه این وضعیت نمیتواند زمینهساز رشد و توسعه افغانستان باشد.
نور در عین حال بر ضرورت وحدت جریانهای مخالف طالبان، ایجاد یک برنامه افغانستانشمول و استفاده از ظرفیتهای سیاسی، اجتماعی و نظامی موجود برای حل بحران افغانستان تأکید کرد.
طالبان اسلام را به ابزار استبداد تبدیل کردهاند
نور در ابتدای سخنان خود با انتقاد از عملکرد طالبان گفت: این گروه با استفاده از نام اسلام و تحریف آموزههای آن، دین را به ابزاری برای تحقق اهداف و خواستههای خود تبدیل کرده است.
او کشتار، ترورهای هدفمند، سرکوب مردم و ایجاد فضای خفقان را مغایر با آموزههای اسلام دانست و تأکید کرد که هیچیک از این اقدامات با «اسلام ناب» سازگار نیست.
او همچنین با انتقاد از محدودیتهای اعمالشده علیه زنان، پرسید چگونه میتوان از جامعهای انتظار رشد و توسعه داشت که نیمی از جمعیت آن از تحصیل و آموزش محروم شدهاند.
ضرورت شکلگیری چتر افغانستانشمول
نور با تأکید بر ضرورت وحدت مخالفان طالبان گفت: افغانستان به یک چتر بزرگ و فراگیر نیاز دارد؛ چتری که تمام جریانهای سیاسی، جامعه مدنی، نهادهای اجتماعی، احزاب، زنان و جوانان را دربر بگیرد.
به گفته او، ادامه پراکندگی مخالفان موجب تداوم حاکمیت طالبان خواهد شد و جریانهای سیاسی نباید بهصورت جداگانه و بدون نقشه راه مشترک عمل کنند.
او تأکید کرد که زمان آن رسیده است که جریانهای مختلف بدون توجه به گرایشهای سمتی، زبانی، قومی و ملیتی، در یک محور مشترک برای نجات افغانستان تصمیم بگیرند.
بدخشان؛ نشانهای از نارضایتی عمومی
والی پیشین بلخ با اشاره به مقاومتهای شکلگرفته در بدخشان، از جوانانی که در برابر طالبان ایستادهاند تمجید کرد و اقدامات آنان را نشانه عمق نارضایتی از حاکمیت طالبان دانست.
او تأکید کرد که طالبان ممکن است با استفاده از تفنگ، فشار و ارعاب حاکمیت خود را حفظ کنند، اما این ابزارها نمیتواند برای آنان مشروعیت داخلی و بینالمللی ایجاد کند.
نور گفت: به رسمیت شناخته شدن از سوی جهان و برخورداری از مشروعیت داخلی زمانی ممکن است که اراده مردم، انتخابات آزاد و قانون اساسی مبنای حاکمیت قرار گیرد.
مشروعیت از مسیر اراده مردم میگذرد
نور مشروعیت سیاسی را وابسته به اراده مردم، انتخابات آزاد و وجود قانون اساسی دانست و گفت حکومتی که زنان و دختران را از حقوق اساسی خود محروم میکند، نمیتواند مدعی مشروعیت باشد.
او تأکید کرد که به رسمیت شناخته شدن از سوی جامعه جهانی نیز نمیتواند جایگزین مشروعیت داخلی شود.
نور همچنین گفت: جامعهای که زنان در آن از تحصیل محروم باشند و دختران نتوانند به مکتب و دانشگاه بروند، نمیتواند مسیر رشد و توسعه را طی کند.
تجربه دولت اسلامی و ضرورت وحدت جریانها
نور با اشاره به تجربه دولت اسلامی افغانستان در دوره برهانالدین ربانی و احمدشاه مسعود، بر اهمیت ضور جریانها و اقوام مختلف در یک ساختار سیاسی تأکید کرد.
او با یادآوری حضور شخصیتها و جریانهای مختلف در آن دوره، گفت تجربه گذشته نشان داده است که گروههای سیاسی، قومی و نظامی افغانستان میتوانند زیر یک برنامه مشترک قرار بگیرند.
به گفته او، وجود چنین برنامهای میتواند زمینه مشروعیت و حمایت مردم را فراهم کند و از تکرار پراکندگیهای گذشته جلوگیری شود.
خطاب به پاکستان؛ از نیروی نیابتی تا اجماع منطقهای
نور در بخش دیگری از سخنانش پاکستان را کشور همسایه و مهم افغانستان خواند و گفت این کشور دارای اشتراکات فرهنگی، تاریخی و منافع مشترک با افغانستان است.
او خواستار این شد که اسلامآباد به جای حمایت از نیروهای نیابتی، در یک روند سیاسی و افغانستانشمول مشارکت کند.
نور پیشنهاد ایجاد اجماع میان کشورهای همسایه و منطقه را مطرح کرد و گفت: حل بحران افغانستان باید از مسیر یک روند بزرگ ملی و منطقهای دنبال شود.
هشدار درباره احتمال رویارویی نظامی
نور در بخش پایانی سخنان خود با یادآوری تجربه جنگهای گذشته، به طالبان هشدار داد که اگر مخالفان این گروه بار دیگر در یک جبهه متحد وارد میدان شوند، شرایط متفاوت خواهد بود.
او با اشاره به شخصیتهایی چون عبدالرشید دوستم، محمد محقق و اسماعیل خان و دیگر فرماندهان سابق مقاومت، گفت مخالفان طالبان تجربه جنگ و مقاومت دارند.
نور تأکید کرد که در صورت شکلگیری یک ائتلاف گسترده و افغانستانشمول، مخالفان طالبان توان تغییر وضعیت کشور را خواهند داشت.
تأکید بر راهحل سیاسی و افغانستانشمول
نور در پایان بار دیگر تأکید کرد که جنگ گزینه مطلوب او نیست و راهحل سیاسی و مسالمتآمیز را ترجیح میدهد.
او گفت اگر پاکستان و دیگر کشورهای منطقه از روند سیاسی و افغانستانشمول حمایت کنند، میتوان از طریق گفتوگو و اجماع منطقهای بحران افغانستان را حل کرد؛ اما در صورت تبدیل شدن کشورها به حامیان نیروهای نیابتی، شرایط متفاوت خواهد شد.
نور در پایان گفت افغانستان برای عبور از بحران به «چتر افغانستانشمول»، دیدگاه واحد، برنامه مدون و نقشه راه مشترک نیاز دارد و تأکید کرد تنها از طریق وحدت جریانهای سیاسی و اجتماعی میتوان زمینه تغییر وضعیت کشور را فراهم کرد.
طالبان در ۱۵ اوت ۲۰۲۱، همزمان با خروج نیروهای نظامی آمریکا و متحدانش از افغانستان، کنترل کابل را به دست گرفتند و جمهوری اسلامی افغانستان سقوط کرد. از آن زمان، طالبان حکومت خود را بر پایه ساختاری که «امارت اسلامی افغانستان» میخوانند اداره کردهاند؛ با این حال، حکومت آنها با چالش جدی در زمینه مشروعیت بینالمللی، محدودیتهای گسترده علیه زنان و دختران، مسائل اقتصادی و اختلافات سیاسی داخلی و منطقهای روبهرو بوده است.
نشست «پنجمین سال تحویلدهی قدرت به گروه طالبان» در آستانه پنجمین سالگرد این تحول سیاسی، با حضور چهرهها و جریانهای مخالف طالبان برگزار شد و سخنرانان در آن به ارزیابی پنج سال حاکمیت طالبان و راههای مقابله با وضعیت موجود پرداختند.
