به گزارش ایراف، از ۳۰۰ روز پیش، تمامی گذرگاههای مهم تجاری میان افغانستان و پاکستان ــ از تورخم و سپینبولدک گرفته تا غلامخان، انگوراده و خرلاچی ــ بسته شده و این انسداد طولانی، تجارت دو کشور را به نقطه بحران رسانده است.
بر اساس گزارشهای رسمی، این گذرگاهها در ۱۲ اکتبر ۲۰۲۵ پس از اوجگیری تنشهای مرزی میان حکومت طالبان و دولت پاکستان بسته شدند؛ تنشهایی که همچنان ادامه دارد.
اتاق تجارت و سرمایهگذاری افغانستان اعلام کرده است که بستهماندن مرزها، زمان انتقال کالا و هزینه حملونقل را بهطور چشمگیر افزایش داده و بازرگانان را با چالشهای جدی روبهرو کرده است.
بسیاری از تاجران اکنون ناچارند کالاهای وارداتی و صادراتی را از مسیرهای شمالی و از طریق آسیای میانه منتقل کنند؛ مسیری طولانیتر، پرهزینهتر و با ظرفیت محدود.
پیامدهای سنگین برای افغانستان
افغانستان در این مدت بزرگترین بازار صادراتی سنتی خود یعنی پاکستان را از دست داده و همچنین آسانترین مسیر ترانزیت دریایی از طریق بنادر پاکستان عملاً مسدود شده است.
دادههای بانک جهانی نشان میدهد که پیش از بستهشدن مرزها، حجم تجارت دوجانبه دو کشور به حدود ۱.۲ میلیارد دلار میرسید؛ اما اکنون نام پاکستان حتی در فهرست شرکای اصلی تجاری افغانستان دیده نمیشود.
اقلام عمده صادرات افغانستان ــ از میوههای تازه و خشک، سبزیجات، دارو، پنبه، سنگ تالک و زغالسنگ ــ که عمدتاً از مسیر پاکستان به بازارهای هند و منطقه میرسیدند، با افت شدید مواجه شدهاند.
این وضعیت باعث افزایش قیمت کالاهای وارداتی و فشار مضاعف بر مصرفکنندگان افغان شده است.
زیانهای گسترده برای پاکستان
پاکستان نیز از این انسداد آسیب جدی دیده است. گزارشهای اقتصادی در اسلامآباد نشان میدهد که این کشور در هفت ماه گذشته حدود ۸۵۰ میلیون دلار از درآمدهای صادراتی و ترانزیتی خود را از دست داده و مجموع خسارتها ممکن است به ۱.۴ میلیارد دلار برسد.
پاکستان پیشتر سالانه صدها میلیون دلار از ترانزیت کالاهایش از مسیر افغانستان به آسیای میانه درآمد داشت؛ درآمدی که اکنون کاملاً متوقف شده است.
همزمان، بحرانهای منطقهای و اختلال در مسیرهای خلیج فارس نیز فشار مضاعفی بر تجارت خارجی این کشور وارد کرده است.
زمینهسازی برای بازگشایی مرزها
در حالیکه پیامدهای اقتصادی انسداد مرزها هر روز سنگینتر میشود، روزنامه پاکستانی «جنگ» گزارش داده است که دولت اسلامآباد در نشست مشترک با مقامهای ارشد و تاجران، به توافق اولیه برای بازگشایی تمامی گذرگاههای تجاری و ترانزیتی با افغانستان دست یافته است.
این نشست به ریاست محسن نقوی، وزیر کشور پاکستان برگزار شده و شرکتکنندگان بر ضرورت عادیسازی روابط اقتصادی و تسهیل رفتوآمد قانونی شهروندان دو کشور تأکید کردهاند.
بهگفته منابع پاکستانی، این گفتوگوها بخشی از تلاشهای گستردهتر برای کاهش تنشهای مرزی و احیای مسیرهای تجاری است؛ تنشهایی که از مهرماه سال گذشته پس از درگیریهای مرزی شدت گرفت و به مسدود شدن گذرگاههای مهم انجامید.
چشمانداز پیشرو
با وجود این، هنوز زمان دقیق بازگشایی مرزها اعلام نشده است؛ اما مقامهای پاکستانی میگویند تصمیم سیاسی برای بازگشت تجارت با افغانستان گرفته شده و احتمال دارد روند بازگشایی در هفتههای آینده آغاز شود.
تاجران دو کشور امیدوارند که این تصمیم بتواند زنجیرههای آسیبدیده تجارت منطقهای را احیا کرده و فشارهای اقتصادی را کاهش دهد.
