به گزارش ایراف معاون سخنگوی حکومت طالبان با تایید بازگشت گسترده شهروندان افغان از پاکستان طی روز جمعه گذشته اعلام کرد که این موج جدید همزمان با تشدید فشارهای هدفمند حکومت اسلامآباد بر پناهجویان بدون مدرک و حتی دارندگان مدارک موقت اقامتی صورت میگیرد. آمارها نشان میدهند با نزدیک شدن به مراحل نهایی مهلت تعیینشده از سوی پاکستان، روند بازداشت و اخراج مهاجران در شهرستانهای ایالت خیبرپختونخوا از جمله صوابی، هریپور و مهمند به طور بیسابقهای شتاب گرفته است.
اهرم فشار سیاسی؛ پشتپرده اخراج میلیونی در اوج تنشهای مرزی
حکومت طالبان بارها در بیانیههای رسمی خود اعلام کرده است که دولت و ارتش پاکستان از پرونده پناهجویان افغان و تشدید روند اخراج آنها به عنوان یک اهرم فشار سیاسی و نظامی علیه افغانستان استفاده میکنند. روابط اسلامآباد و کابل طی ماههای اخیر به دلیل مناقشات ارضی بر سر خط دیورند، درگیریهای پراکنده مرزی و اتهامزنیهای مکرر مقامات پاکستانی مبنی بر پناه دادن طالبان به عناصر تحریک طالبان پاکستان (TTP)، به شدت تیره شده است.
سازمان بینالمللی مهاجرت (IOM) در تازهترین گزارش خود فاش ساخت که از اواسط سپتامبر ۲۰۲۳ تا اواسط سال ۲۰۲۶، حدود ۶.۰۴ میلیون شهروند افغان از پاکستان و ایران به افغانستان بازگردانده شدهاند که بخش عمده آن سهم گسست روابط تجاری و سیاسی با اسلامآباد بوده است. تحلیلگران استراتژیک بر این باورند که پاکستان با تخلیه اردوگاههای پناهجویان، در تلاش است تا کابل را در معادلات امنیتی مرزی به عقبنشینی وادار سازد.
بحران انسانی در پشت مرزها و فشار بر منابع محدود کابل
بر اساس گزارش کمیساریای عالی سازمان ملل در امور پناهندگان، ورود ناگهانی هزاران خانواده در بازههای زمانی کوتاه، فشار فوقالعاده سنگینی بر زیرساختهای ضعیف و منابع محدود افغانستان وارد کرده است. این موج وسیع انسانی، سیستمهای حمایتی طالبان در تامین مسکن، جیره غذایی و خدمات بهداشتی اولیه را در ولایتهای مرزی با چالش روبرو ساخته است.
با وجود ادعای کمیسیون عالی طالبان در امور مهاجران مبنی بر تلاش برای توزیع کمکهای نقدی و تخصیص زمین برای ساخت مسکن، نهادهای بینالمللی هشدار میدهند که اقتصاد افغانستان تحت کنترل طالبان، ظرفیت جذب و ادغام مجدد این حجم از جمعیت بازگشتکننده را ندارد؛ مسئلهای که به تشدید بحران اشتغال و افزایش فقر در ولایتهای شرقی و جنوبی دامن میزند.
پیشینه طرح بازگرداندن پناهجویان؛ استراتژی گامبهگام اسلامآباد
طرح اخراج گسترده شهروندان خارجی فاقد مدرک در پاکستان از نوامبر ۲۰۲۳ به طور رسمی کلید خورد و در فازهای مختلف اجرایی شد. وزارت کشور پاکستان پیش از این با تعیین ضربالاجل در ماه جولای، به تمامی نیروهای امنیتی و پلیس دستور داد تا روند بازداشت و انتقال مهاجران بدون مدرک اقامتی یا دارندگان ویزاهای منقضیشده به کمپهای خروجی نظیر کمپ چمن را با جدیت دنبال کنند.
کارشناسان بر این باورند که تا زمان عدم دستیابی کابل و اسلامآباد به یک مدل توافق جامع امنیتی و مرزی، تداوم اخراج پناهجویان به عنوان خط مقدم تقابل دوجانبه باقی خواهد ماند؛ روندی که در کنار انسدادهای تجاری پاکستان، طالبان را بیش از پیش به سمت تحکیم شریانهای اقتصادی و مواصلاتی جایگزین از طریق مرزهای جمهوری اسلامی ایران سوق میدهد.
