به گزارش ایراف، برگزارکنندگان این موکب با توزیع رایگان چای و شربت در میان رهگذران و ارائه اطلاعاتی درباره قیام امام حسین و واقعه عاشورا، تلاش کردهاند بخشی از آیینها و باورهای مذهبی خود را با جامعه میزبان به اشتراک بگذارند.
انتشار تصاویر این برنامه واکنشهای متفاوتی را به دنبال داشته است. گروهی از مهاجران افغانستانی این اقدام را نمونهای از استفاده مشروع از آزادیهای مذهبی و مدنی در کشورهای اروپایی دانستهاند و معتقدند تا زمانی که فعالیتی در چارچوب قوانین محلی، بدون ایجاد مزاحمت برای شهروندان و با رعایت حقوق عمومی انجام شود، نمیتوان آن را مورد انتقاد قرار داد.
در مقابل، شماری دیگر از منتقدان بر این باورند که برخی نمادها و آیینهای مذهبی که ریشه در فرهنگ جوامع شرقی دارند، ممکن است در فضای عمومی کشورهای غربی با سوءبرداشت مواجه شوند یا حساسیتهایی را در میان بخشی از افکار عمومی ایجاد کنند. آنان استدلال میکنند که در شرایطی که موضوع مهاجرت، اسلامهراسی و رشد جریانهای راستگرا در برخی کشورهای اروپایی به یک بحث سیاسی و اجتماعی تبدیل شده است، مهاجران باید در انتخاب شیوههای معرفی هویت مذهبی و فرهنگی خود ملاحظات بیشتری داشته باشند.
حسین پویا، کاربر فیسبوک نیز در این باره نوشت: آزادی مذهب در غرب یک اصل پذیرفتهشده است و کسی به خاطر باور دینی بازخواست نمیشود، اما برخی رفتارهای افراطی در مراکز مذهبی میتواند به افزایش حساسیتهای امنیتی و اجتماعی علیه مسلمانان منجر شود.
وی افزود: رشد اسلامهراسی و فعالیت احزاب راستگرا در اروپا در کنار برخی افراطگراییها، فضای عمومی را پیچیدهتر کرده است. او تأکید کرد برپایی سقاخانه در هلسینکی میتواند تصویر منفی از مهاجران ایجاد کند و جامعه هزاره باید از چنین اقداماتی پرهیز کند.
از سوی دیگر، صفرعلی اکبری گفت: برخی برنامههای مذهبی در اروپا ممکن است پیامدهای منفی برای مهاجران داشته باشد و اینگونه فعالیتها میتواند بهانهای برای گروههای ضد مهاجر جهت سختگیریهای بیشتر فراهم کند. وی تصریح کرد این نوع اقدامات در کشورهای ثروتمند ضرورتی ندارد و بهتر است منابع مالی آن در مسیر کمک به نیازمندان مصرف شود. او تأکید کرد حساسیت افکار عمومی در اروپا نسبت به مهاجران رو به افزایش است.
همچنین حسن علی عدالت در این باره نوشت: اگرچه آزادی مذهبی در غرب وجود دارد، اما بخشی از جامعه میزبان نسبت به تجمعات مذهبی مهاجران حساس است و این موضوع میتواند پیامدهای اجتماعی داشته باشد.
برخی دیگر از کاربران و کارشناسان نظرات دیگر دارند، از جمله اصغر اشراق با اشاره به اینکه انجام چنین کاری با دریافت مجوز و بدون آسیب به آزادی دیگران هیچ مشکلی ندارد، نوشت: در بسیاری از کشورهای غربی، پذیرایی رایگان از رهگذران در مناسبتهای مختلف بخشی از فرهنگ مشارکت اجتماعی و احترام به جامعه است. از جشنهای محلی گرفته تا بازارهای خیریه و مراسم مذهبی، مردم با چای، قهوه یا نوشیدنی و خوراکی از یکدیگر پذیرایی میکنند و چنین ایستگاههایی اگر در همین چارچوب برگزار شوند، چیزی جز یک حرکت داوطلبانه و خیرخواهانه نیست.
وی افزود: وقتی رهگذری با لبخند یک لیوان چای یا شربت رایگان دریافت میکند، نه کسی مجبور به پذیرش است و نه حقی از کسی ضایع میشود. این فقط یک دعوت محترمانه برای سهیم شدن در یک سنت فرهنگی و مذهبی است.
در همین حال، محمدرضا عالمی نوشت: انتقادها نسبت به این سقاخانه ناشی از نگاه دوگانه است و برخی رفتارهای غیرمذهبی بدون واکنش پذیرفته میشود، اما فعالیتهای مذهبی مورد حمله قرار میگیرد. وی تصریح کرد این برنامه یادآور فرهنگ عاشورا و فداکاری امام حسین است و در خارج از کشور نقش مهمی در معرفی ارزشهای دینی دارد و باید از برگزارکنندگان آن تقدیر شود نه انتقاد.
همچنین حبیب احمدی نوشت: حفظ هویت فرهنگی و مذهبی برای جامعه هزاره یک حق و ضرورت تاریخی است و این جامعه هزینههای زیادی برای حفظ باورهای خود پرداخته است. وی تصریح کرد برگزاری مناسک دینی در جوامع آزاد باید با احترام پذیرفته شود، اما نباید احساسات مذهبی ابزار رقابتهای سیاسی شود. او تأکید کرد مسیر پیشرفت جامعه در گرو همگرایی، آموزش و توانمندسازی اقتصادی است.
با این حال، کارشناسان حقوق شهروندی و فعالان حوزه مهاجرت تأکید میکنند که آزادی عقیده، آزادی مذهب و آزادی بیان از اصول بنیادین نظامهای دموکراتیک غربی به شمار میروند. بر اساس این اصول، پیروان ادیان مختلف حق دارند باورهای خود را در چارچوب قانون ابراز کنند، مراسم مذهبی برگزار کنند و فعالیتهای فرهنگی و اجتماعی مرتبط با اعتقادات خود را پیش ببرند.
برگزاری برنامههای مذهبی در فضاهای عمومی نیز پدیدهای محدود به مسلمانان یا شیعیان نیست. در بسیاری از کشورهای اروپایی و آمریکای شمالی، گروههای مسیحی، یهودی، هندو، بودایی و دیگر جوامع دینی در مناسبتهای مختلف با برپایی غرفههای خیابانی، توزیع غذا و نوشیدنی رایگان، اجرای برنامههای فرهنگی یا ارائه اطلاعات درباره باورهای خود در فضاهای عمومی حضور پیدا میکنند. این فعالیتها در صورت دریافت مجوزهای لازم و رعایت قوانین شهری، بخشی از جلوههای تنوع فرهنگی و مذهبی در جوامع چندفرهنگی محسوب میشوند.
در سالهای اخیر، موکبها و ایستگاههای پذیرایی محرم نیز در شهرهای مختلف اروپا، آمریکای شمالی و استرالیا برگزار شدهاند. برگزارکنندگان این برنامهها معمولاً هدف خود را معرفی فرهنگ عاشورا، ترویج ارزشهایی مانند ایثار، عدالتخواهی و همدلی و همچنین ایجاد ارتباط با جامعه میزبان عنوان میکنند.
در مورد موکب هلسینکی نیز تاکنون گزارشی مبنی بر ایجاد بینظمی، نقض قوانین شهری یا شکایت رسمی از سوی نهادهای مسئول منتشر نشده است و بحث اصلی مطرحشده بیشتر ناظر بر ارزیابی اجتماعی و فرهنگی این اقدام است تا جنبههای قانونی آن.
ناظران معتقدند جوامع مهاجر برای حفظ هویت فرهنگی و مذهبی خود ناگزیر از حضور در عرصه عمومی هستند، اما همزمان باید به حساسیتهای جامعه میزبان نیز توجه داشته باشند. از سوی دیگر، یکی از شاخصهای اصلی جوامع آزاد آن است که شهروندان و مهاجران بتوانند باورها و سنتهای خود را در چارچوب قانون ابراز کنند؛ اصلی که شامل همه گروههای دینی و فکری میشود.
مهاجران افغانستانی در سراسر جهان همهساله و در ایام سوگواری سیدالشهدا(ع) مراسمهای عزاداری خود را در تکیهخانهها، مساجد و مراکز اسلامی برگزار میکنند.
شایان ذکر است که پیش از این نیز در شهر هلسینکی و سایر نقاط فنلاند، موکبها و ایستگاههای صلواتی مرسوم بوده و این نخستین بار نیست که چنین اقدامی انجام میشود.
