به گزارش ایراف، لغو ناگهانی نشست حضوری سوئیس که قرار بود فاز اجرایی مذاکرات ۶۰ روزه میان تهران و واشنگتن را کلید بزند، نشان داد که جغرافیای سیاسی خاورمیانه فراتر از توافقهای مکتوب، درگیر یک بازآرایی ساختاری و فرآیندی فرسایشی است.
در حالی که مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، با انتشار نسخه امضاشده این یادداشت تفاهم، اصل توافق دوجانبه را مابهازای عینی «استقامت ملی, عقلانیت سیاسی و دیپلماسی مسئولانه» نظام در برابر الگوهای فشار حداکثری توصیف کرده بود، تحولات ۷۴ ساعت گذشته و شروط متقابل طرفین، شروع این ماراتن دیپلماتیک را در هالهای از ابهام فرو برده است. این توافق مشروط پس از سلسله حملات متقابل آمریکا و رژیم صهیونیستی به خاک ایران و پاسخهای قاطع تاکتیکی تهران، از ماه آوریل سال جاری میلادی با مذاکرات مستقیم در پاکستان پایهریزی شده بود.
ژئوپلیتیک هرمز؛ اعتراف معاون رئیسجمهور آمریکا به شکست محاصره دریایی
نخستین و عینیترین فکت پیش از تعلیق نشست، بازگشایی شریانهای انرژی جهان در شمال اقیانوس هند بود؛ جایی که جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، رسماً تایید کرد که بلافاصله پس از امضای یادداشت تفاهم برای پایان دادن به جنگ، بیش از ۱۲.۵ میلیون بشکه نفت خام از تنگه هرمز عبور کرده است. خبرگزاری «آکسیوس» با استناد به این آمار فاش کرد که عبور این حجم از انرژی، از جمله گذر سه نفتکش تحت پرچم عربستان سعودی حامل ۶ میلیون بشکه نفت، گویای نیاز مبرم کاخ سفید به آرام کردن بازار جهانی سوخت و پذیرش دست برتر ایران در کنترل امنیت آبراههای بینالمللی است. با این حال، تعلیق سفر هیئت فنی واشنگتن به سوئیس به بهانههای لجستیکی، نشان داد که آمریکا تمایلی به تثبیت سریع این دستاورد برای ایران ندارد.
تبیین پایداری حاکمیتی در موضع رهبری؛ رد صریح هرگونه زیادهخواهی در اجرای توافق
در بالاترین سطح تصمیمگیری نظام، آیتالله مجتبی خامنهای، رهبر معظم انقلاب، با ترسیم خطوط قرمز غیرقابلتغییر حاکمیت، هشدار دادند که در صورت بروز هرگونه زیادهخواهی یا فرار از تعهدات لغو تحریمها توسط واشنگتن در طول روند اجرای توافق، تهران آن را نخواهد پذیرفت و رد آن محتمل است. تارنمای تحلیلی «واشنگتن پست» در ارزیابی این بیانیه راهبردی نوشت که موضع قاطع رهبری ایران مبنی بر ضرورت لغو واقعی تحریمها و عدم مسامحه، مانع از آن شد که تیم ایرانی بدون دریافت نشانههای عینی از رفع موثر محاصره، در نشست سوئیس شرکت کند؛ امری که یکی از دلایل اصلی به بنبست رسیدن موقت گفتگوهای حضوری قلمداد میشود.
محاسبات راهبردی کاخ سفید؛ تلاش ترامپ برای تسری تفاهم به معادله آتشبس جامع
در جبهه مقابل، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در جریان کنفرانس خبری خود صراحتاً اعلام کرد که واشنگتن پس از امضای این توافق، انتظار برقرار شدن آتشبس کاملی در تمامی جبههها، بهویژه در جنوب لبنان میان حزبالله و رژیم صهیونیستی را دارد. شبکه «فاکس نیوز» در تبیین این موضع کاخ سفید گزارش داد که دولت ترامپ تلاش میکند از تفاهم دوجانبه با تهران به عنوان ابزاری برای مهار بازوهای منطقهای ایران استفاده کند. تلاش واشنگتن برای گره زدن این دو پرونده و تداوم حملات رژیم صهیونیستی در لبنان، با پاسخ محکم تهران مواجه شد؛ چرا که دکترین حمایتی ایران از محور مقاومت مستقل از پرونده رفع تحریمهاست و همین زیادهخواهی کلامی ترامپ، ترکش بزرگی بر پیکر نشست سوئیس وارد کرد.
رویکرد احتیاطی بروکسل؛ مواضع مشروط اتحادیه اروپا و پافشاری بر حفظ تحریمهای کلیدی
در این میان، اتحادیه اروپا با اتخاذ موج تند کارشکنی غربی اعلام کرد که تا زمان حاصل شدن یک توافق رسمی، مکتوب و نهایی در خصوص برنامه هستهای ایران، تحریمهای کلیدی خود علیه تهران را لغو نخواهد کرد. بروکسل بر ضرورت پایبندی کامل ایران به تعهدات هستهای و نظارت موثر آژانس بینالمللی انرژی اتمی پای فشرد. نشریه «فارن پالیسی» در تحلیل این واکنش نوشت که کشورهای اروپایی با حفظ اهرم تحریمهای کلیدی، تعلیق نشست سوئیس را فرصتی برای بازسازی موضع چانهزنی خود میدانند تا مانع از لغو یکجانبه محدودیتها بدون دریافت تضمینهای کلان هستهای از ایران شوند.
استقبال مشروط پکن؛ تاكید چین بر ضرورت پایداری برجام و تامین امنیت انرژی
وزارت امور خارجه چین با انتشار بیانیهای ضمن ابراز نگرانی از تعلیق گفتگوهای فنی، بر لزوم بازگشت کامل طرفین به معاهدات چندجانبه بهویژه ساختار برجام تأکید کرد. پکن اعلام کرد که ثبات آبراه هرمز و تضمین امنیت خطوط انتقال انرژی جهانی، اولویت غیرقابل انکار این کشور در خاورمیانه است. خبرگزاری «شینهوا» در تحلیلی پیرامون این موضع نوشت که چین از لغو نشست حضوری نگران است، زیرا تعلیق تنشها را فرصتی برای تقویت روابط ژئواکونومیک خود با تهران میدانست و اکنون هراس دارد که بازی لغو و تاخیر از سوی واشنگتن، مجدداً امنیت آبراهها را به خطر اندازد.
موضع ناظر مسکو؛ هشدار روسیه نسبت به ماهیت پیمانشکنی ساختاری واشنگتن
کرملین در واکنشی محتاطانه، لغو نشست سوئیس را شاهدی بر پیشبینیهای قبلی خود مبنی بر عدم تمایل آمریکا به حل واقعی بحرانها ارزیابی کرد. مقامات روسیه تاکید کردند که پیشینه تعاملات دیپلماتیک با کاخ سفید نشان میدهد واشنگتن همواره از توافقات دوجانبه به عنوان ابزاری تاکتیکی برای بازسازی آرایش نظامی خود بهره میبرد. رسانههای رسمی روسیه با اشاره به هشدارهای حاکمیتی ایران تصریح کردند که مسکو از تداوم ایستادگی تهران بر خطوط قرمز و دکترین مقاومت فعال حمایت میکند و تعلیق نشست را پاتک درست ایران به بازی چندگانه آمریکا میداند.
ارزیابی ژئوپلیتیک همسایگان؛ تبیین منافع دیپلماتیک اسلامآباد در موازنه خاورمیانه
آصف درانی، نماینده ویژه پیشین پاکستان در امور افغانستان، که کشورش نقش فعال و تسهیلکننده را در روند گفتگوهای پنهان آوریل بر عهده داشت، با ابراز امیدواری نسبت به عبور از بنبست فعلی، اصل یادداشت تفاهم را همچنان گامی حیاتی در جهت صلح و ثبات منطقهای توصیف کرد. درانی صراحتاً به ابعاد راهبردی این رویداد از جمله بازگشایی تنگه هرمز و تأثیرات مثبت آن بر بازار جهانی انرژی اشاره کرد. به اعتبار کارشناسان منطقهای، اسلامآباد رونق بازارهای پیرامونی را بهترین سوپاپ اطمینان برای خود میداند و به همین دلیل، دیپلماتهای پاکستانی در حال رایزنی برای رفع موانع لجستیکی و احیای مجدد فاز فنی مذاکرات ۶۰ روزه پس از لغو نشست سوئیس هستند.
