به گزارش ایراف، تشدید مسابقه تسلیحاتی میان هند و پاکستان و خیز دو کشور برای بهروزرسانی جنگافزارهای راهبردی، به جدیترین چالش امنیتی در مرزهای شرقی پیرامون ایران تبدیل شده است. بر اساس گزارش تحلیلی روزنامه «کریستین ساینس مانیتور»، این تکاپوی نظامی که عمدتاً بر توسعه سیستمهای موشکی پیشرفته و ارتقای ناوگان جنگندههای نسل جدید متمرکز است، ضریب خطای محاسباتی را در مدیریت بحرانهای مرزی به شدت افزایش داده و زنگ خطر را برای بروز درگیریهای محدود اما مکرر به صدا درآورده است.
پیشینه تاریخی دکترینهای نظامی و گسل سنتی کشمیر
ریشه این رقابت تسلیحاتی به چندین دهه مناقشه ارضی بر سر مسئله کشمیر و وقوع سه جنگ بزرگ میان دو همسایه بازمیگردد. با این حال، نقطه عطف دکترینهای نظامی دو کشور به آزمایشهای اتمی متقابل در سال ۱۹۹۸ و شکلگیری دکترین «جنگ سرد» (Cold Start) از سوی هند مربوط میشود که بر اساس آن، دهلینو توانایی حملات ضربتی سریع به خاک پاکستان را بدون فعال کردن آستانه اتمی توسعه داد.
رویدادهای ناظر بر تقابل هوایی سال ۲۰۱۹ در منطقه بالاکوت نشان داد که هرگونه تنش مرزی کوچک میتواند به سرعت به یک جنگ تمامعیار تبدیل شود. نشریه «فارن پالیسی» در یادداشتی به تاریخ ۱۲ مه ۲۰۲۶ فاش کرد که با ورود پهپادهای انتحاری و موشکهای کروز هدایتپذیر به سازمان رزم دو کشور در ۷۴ ساعت گذشته، عملاً موازنه سنتی بازدارندگی تغییر کرده و جای خود را به یک «بیثباتی پویا» داده است.
تغییر توازن قوا در اقیانوس هند و نقش معاهدات غربی
تحلیلگران بینالمللی معتقدند که ورود هند به ائتلافهای چهارجانبه امنیتی (Quad) با آمریکا، موتور محرک اصلی این مسابقه تسلیحاتی است. روزنامه «وال استریت ژورنال» در گزارش مورخ ۱۵ ژوئن ۲۰۲۶ خود نوشت که واشنگتن با هدف مهار چین، به صورت گامبهگام در حال تجهیز فناوریهای نظامی هند است، اما خروجی عینی این سیاست، انحراف توازن قدرت در برابر پاکستان را رقم میزند.
این رویکرد غرب، اسلامآباد را به سمت تعمیق اتحاد استراتژیک با پکن و نوسازی ناوگان هوایی خود با جنگندههای جی-۱۰ سی سوق داده است. واشنگتن پست نیز در تحلیلی اشاره کرد که این کورس تسلیحاتی، بخش عمدهای از بودجههای عمرانی و توسعهای هر دو کشور را میبلعد؛ کشوری مانند پاکستان که همزمان با بحرانهای شدید مالی دستوپنجه نرم میکند، ناچار است برای حفظ بقای استراتژیک خود، هزینههای سنگینی را به سیستم سرمایهگذاری اجتماعی تحمیل کند.
پیامدهای امنیتی رقابت دهلی-اسلامآباد برای مرزهای شرقی ایران
از منظر جمهوری اسلامی ایران، سرریز ناامنی یا هرگونه تبادل آتش ژئوپلیتیک در جنوب آسیا، مستقیماً بر امنیت کریدورهای ترانزیتی شرق کشور تأثیرگذار است. تارنمای تحلیلی «آکسیوس» گزارش داد که دستگاههای امنیتی منطقه نگرانند تشدید تمرکز ارتش پاکستان بر مرزهای شرقی خود با هند، موجب ایجاد خلاء مراقبتی در مرزهای غربی و ایالت بلوچستان شده و فضا را برای تحرک بیشتر گروههای تروریستی تکفیری و تجزیهطلب فراهم کند.
کارشناسان هشدار میدهند که برخلاف دهههای گذشته، رقابت کنونی دیگر منحصر به تسلیحات متعارف زمینی نیست، بلکه سرعت بالای موشکهای بالستیک جدید دو کشور، زمان تصمیمگیری مقامات سیاسی در هنگام بحران را به کمتر از چند دقیقه کاهش داده است. این واقعیت زمینی ثابت میکند که شبهقاره در حال ورود به خطرناکترین فاز رقابت تسلیحاتی تاریخ خود است که مهار آن نیازمند دپیلماسی فعال منطقهای است.
