به گزارش ایراف، گزارش تازهای که از سوی موسسه غیرانتفاعی آمریکایی «هملند سکیوریتی تودی» منتشر شده، تصویری نگرانکننده از وضعیت نظام سلامت افغانستان ارائه میدهد؛ نظامی که پس از سالها جنگ، بیثباتی سیاسی و کاهش شدید کمکهای بینالمللی، اکنون در نقطهای قرار گرفته که ادامه فعالیت آن بدون مداخله فوری، بسیار دشوار شده است.
در این گزارش تأکید شده که فشارهای مداوم در دوران جنگ و همچنین دوره حاکمیت طالبان افغانستان، ساختار درمانی کشور را بهشدت فرسوده کرده و اکنون مجموعهای از عوامل همزمان، این سیستم را به مرز فروپاشی رسانده است.
بحران بودجه و توقف کمکهای خارجی
بر اساس این گزارش، کاهش چشمگیر کمکهای بینالمللی پس از سال ۲۰۲۱، مهمترین ضربه به نظام سلامت افغانستان بوده است.
پیش از این، بیش از سهچهارم بودجه بخش بهداشت از سوی نهادهای خارجی تأمین میشد، اما با محدود شدن تعاملات جهانی با طالبان افغانستان، بسیاری از این منابع یا قطع شده یا به حداقل رسیده است.
این کاهش بودجه پیامدهای گستردهای داشته است؛ از تعطیلی صدها مرکز درمانی در شهرستانهای دورافتاده گرفته تا اختلال در برنامههای واکسیناسیون، کمبود داروهای حیاتی، توقف پروژههای بهداشتی و تأخیر چندماهه در پرداخت حقوق کارکنان درمانی.
بسیاری از بیمارستانها حتی برای تأمین هزینههای جاری خود نیز با مشکل جدی روبهرو هستند.
مهاجرت گسترده پزشکان و کاهش شدید ظرفیت درمانی
در بخش دیگری از گزارش آمده است که مهاجرت پزشکان، پرستاران و نیروهای متخصص درمانی از افغانستان به بالاترین سطح در دو دهه اخیر رسیده است.
ناامنی، نبود امکانات، کاهش درآمد، محدودیتهای حرفهای و فشارهای اجتماعی از جمله دلایلی است که کادر درمانی را به ترک افغانستان واداشته است.
این روند باعث شده ظرفیت ارائه خدمات درمانی در بسیاری از استانها بهشدت کاهش یابد.
در برخی مناطق تنها یک پزشک برای هزاران نفر وجود دارد و بخشهای تخصصی مانند جراحی، بیهوشی، زنان و زایمان و مراقبتهای ویژه عملاً از کار افتادهاند.
بیمارستانها نیز ناچار شدهاند برای انجام خدمات پایه، از نیروهای غیرمتخصص استفاده کنند که این موضوع خطرات جدی برای بیماران ایجاد کرده است.
کمبود تجهیزات و زیرساختهای فرسوده
گزارش «هملند سکیوریتی تودی» تأکید میکند که بخش بزرگی از مراکز درمانی افغانستان فاقد تجهیزات اولیه و استانداردهای حداقلی هستند.
بسیاری از بیمارستانها دستگاه اکسیژن کافی ندارند، آزمایشگاهها با کمبود مواد اولیه مواجهاند و در برخی مناطق حتی برق پایدار نیز در دسترس نیست.
کمبود آمبولانس، نبود داروهای حیاتی مانند آنتیبیوتیکها و سرمهای تزریقی، و فرسودگی ساختمانهای درمانی، وضعیت را پیچیدهتر کرده است.
سازمانهای امدادی بینالمللی نیز هشدار دادهاند که بیش از ۲۵ میلیون نفر در افغانستان نیاز فوری به خدمات درمانی دارند و نیمی از مراکز درمانی کشور از تجهیزات پایه محروماند.
آسیبپذیری زنان و کودکان در بحران سلامت
در بخش دیگری از گزارش آمده است که زنان و کودکان بیشترین آسیب را از فروپاشی نظام سلامت میبینند.
افغانستان همچنان یکی از بالاترین نرخهای مرگومیر مادران و نوزادان را در جهان دارد و محدودیتهای اعمالشده بر زنان در سالهای اخیر، دسترسی آنان به خدمات درمانی را دشوارتر کرده است.
بسیاری از زنان در مناطق دورافتاده مجبورند برای دریافت خدمات زایمان یا مراقبتهای اولیه، مسافتهای طولانی را طی کنند؛ آن هم در شرایطی که امکانات حملونقل و خدمات اورژانسی بسیار محدود است.
گزارش «هملند سکیوریتی تودی» در پایان هشدار میدهد که اگر جامعه جهانی برای جلوگیری از فروپاشی کامل نظام سلامت افغانستان اقدام فوری انجام ندهد، این کشور با یک بحران انسانی گستردهتر روبهرو خواهد شد؛ بحرانی که پیامدهای آن تنها به حوزه درمان محدود نخواهد ماند و میتواند امنیت، مهاجرت، اقتصاد و ثبات اجتماعی افغانستان را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
