به گزارش ایراف، این بیانیه رسمی پس از آن صادر شد که تبادل آتش گسترده میان نیروهای تحت امر فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) و نیروهای مسلح ایران در حریم هوایی و دریایی جنوب کشور، عملاً توافقات دیپلماسی پیشین را به بنبست کشاند.
دستگاه دیپلماسی ایران در این بیانیه تأکید کرده است که اقدامات نظامی واشنگتن نه تنها نقض فاحش منشور سازمان ملل متحد و قواعد بنیادین حقوق بینالملل در احترام به حاکمیت ملی و تمامیت سرزمینی است، بلکه توافق آتشبس دوجانبه را که در بهار سال جاری حاصل شده بود، بیمعنا کرده است.
هشدار به کشورهای میزبان سنتکام و دکترین دفاع مشروع
بخش کلیدی بیانیه وزارت امور خارجه ایران به نقش کشورهای منطقه در تسهیل حملات آمریکا اختصاص دارد. در این بیانیه صراحتاً آمده است که تداوم استفاده ارتش آمریکا از قلمرو، پایگاهها و امکانات برخی از کشورهای همسایه برای اجرای عملیات علیه ایران، این دولتها را در کنار طرفهای متجاوز قرار میدهد.
تهران با یادآوری تعهدات قانونی و اخلاقی این کشورها، اعلام کرد که بر اساس حق ذاتی دفاع مشروع، عزم قاطع دارد تا مبدأ و منبع حملات تجاوزکارانه را در هر نقطهای از منطقه خنثی سازد. این موضعگیری پس از آن اتخاذ شد که سپاه پاسداران و ارتش ایران در پاسخ به حملات اولیه آمریکا، مواضع سنتکام را در پایگاههای علیالسالم، احمدالجابر و مقر ناوگان پنجم در بحرین آماج حملات موشکی و پهپادی قرار دادند.
اندیشکده فارن پالیسی در تحلیلی به تاریخ ۱۰ ژوئن ۲۰۲۶ (۲۰ خرداد ۱۴۰۵) نوشت که بیانیه جدید تهران، یک هشدار جدی ژئوپلیتیکی به پایتختهای عربی حاشیه خلیج فارس است. به عقیده کارشناسان این اندیشکده، ایران با تعریف یک دکترین دفاعی جدید، به طور علنی اعلام کرده است که هشدارهای دیپلماسی به پایان رسیده و هرگونه پایگاه یا قلمرویی که برای اقدام نظامی علیه کشور مورد استفاده قرار گیرد، به عنوان هدف مشروع نظامی قلمداد خواهد شد.
بازتاب بینالمللی بحران در رسانههای غربی
روند فروپاشی آتشبس فروردینماه و بیانیه تند تهران، بازتاب گستردهای در مطبوعات معتبر بینالمللی داشت. روزنامه واشنگتن پست در گزارش تحلیلی بامداد پنجشنبه خود نوشت: «بیانیه وزارت خارجه ایران نشان میدهد که کانالهای دیپلماتیک غیرمستقیم که در ماه آوریل فعال بودند، اکنون کاملاً قفل شدهاند.» این روزنامه اشاره کرد که اصرار دونالد ترامپ بر گنجاندن شروط جدید نظیر رقیقسازی ذخایر اورانیوم و لغو عوارض کشتیرانی در تنگه هرمز، عامل اصلی شکست توافق صلح بوده است.
همزمان، روزنامه وال استریت ژورنال در نسخه مورخ ۱۱ ژوئن ۲۰۲۶ (۲۱ خرداد ۱۴۰۵) با تکیه بر اطلاعات منابع پنتاگون گزارش داد که مقامات نظامی آمریکا آمادگی ایران برای فعالسازی آتشبارهای موشکی در عمق استراتژیک خاک خود (از جمله مواضع شمالغرب) را دستکم گرفته بودند. این روزنامه هشدار داد که ورود درگیری به فاز تقابل مستقیم با پایگاههای منطقهای آمریکا، خطوط ترانزیت کالا و نفت را در سطح بینالمللی با شوک قیمتی مواجه خواهد کرد.
پیشینه تاریخی؛ توافق ۱۹ فروردین و ریشههای اصطکاک
توافق آتشبس ۱۹ فروردین ۱۴۰۵ (۸ آوریل ۲۰۲۶) پس از هفتهها رایزنیهای فشرده با میانجیگری طرفهای منطقهای نظیر قطر و عمان، به منظور جلوگیری از رویارویی فراگیر میان ایران و ایالات متحده حاصل شده بود. این توافق موقت تلاش داشت تا چارچوبی برای تداوم مذاکرات رفع تحریمها ایجاد کند و مانع از برخورد کینتیک در آبهای بینالمللی شود. با این حال، بروز حوادث میدانی پیاپی از جمله سقوط بالگرد آپاچی آمریکا در ۱۹ خرداد و ادعای ترامپ مبنی بر دخالت پهپادهای ایرانی در فاکسنیوز، این سازوکار دیپلماتیک را به سرعت مخدوش کرد.
پایگاه خبری اکسیوس در گزارشی با بررسی روند وقایع نوشت که بیانیه وزارت خارجه ایران عملاً خط پایانی بر توافقات فروردینماه است. بر اساس گزارش اکسیوس، ارزیابی نهادهای اطلاعاتی نشان میدهد که موازنه قوا در منطقه از فاز ناامنی کنترلشده عبور کرده و طرفین اکنون در وضعیت بازدارندگی فعال نظامی قرار دارند؛ جایی که هرگونه تحرک از سوی پایگاههای سنتکام، پاسخ مستقیم و همزمان شبکه موشکی یکپارچه ایران را به همراه خواهد داشت.
