به گزارش ایراف، ارزیابی آمارهای رسمی عملکرد تجاری پاکستان در بازه زمانی ۱۰ ماهه (ژوئن تا آوریل) نشان میدهد که تنشهای ژئوپلیتیکی، مناقشات مرزی و سرریز ناامنی از افغانستان، عملاً کریدور ترانزیتی شمال-جنوب را قفل کرده است.
روزنامه وال استریت ژورنال در گزارش تحلیلی مورخ ۴ می ۲۰۲۶ (۱۴ اردیبهشت ۱۴۰۵) اشاره کرد که ناتوانی طالبان در تامین امنیت پایدار خطوط مواصلاتی و تداوم اختلافات درونگروهی میان جناح کابل و قندهار بر سر کنترل درآمدهای گمرکی، عملاً بسترهای ترانزیتی همسایگان را به گروگان گرفته است.
این بنبست مکرر در گذرگاههای راهبردی مانند تورخم و چمن، اسلامآباد را ناگزیر به فعالسازی دکترین جایگزین و استفاده از خاک جمهوری اسلامی ایران کرده است؛ هرچند بعد مسافت طولانی در مسیر ایران، حجم تجارت را در بازه کوتاهمدت محدود نگه داشته است.
ارزیابی تراز منفی مبادلات در آینه آمار
اطلاعات خام تجاری در این دوره ۱۰ ماهه حاکی از آن است که صادرات پاکستان به منطقه آسیای مرکزی با کاهش ۸.۶۲ درصدی، از ۱۶۱.۹ میلیون دلار به ۱۴۷.۹ میلیون دلار تنزل یافته است. در همین حال، بخش فاجعهبار این موازنه در حوزه واردات رقم خورده که طی آن، خرید کالا از این پنج کشور از ۱۷۳.۳ میلیون دلار با افت بیسابقه ۸۸ درصدی به تنها ۲۰.۸ میلیون دلار رسیده است.
پایگاه خبری بلومبرگ در گزارشی به تاریخ ۱۲ می ۲۰۲۶ ذکر کرد که این شوک بزرگ وارداتی، زنگ خطر را برای صنایع نیازمند به مواد اولیه پاکستان به صدا درآورده است.
تحلیلگران شبکه فاکسنیوز نیز در برنامه استراتژیک «اقتصاد بینالملل» به این نکته پرداختند که پاکستان سود میانجیگری خود در بحرانهای منطقهای را به دلیل پافشاری بر سیاستهای دوگانه در قبال طالبان و مسئله تحریک طالبان پاکستان (تیتیپی) از دست داده و اکنون بازارهای بکر شبهجزیره و آسیای مرکزی را به رقبا واگذار میکند.
نوسان در بازارهای مقصد و سقوط مبادلات تاجیکستان
در بررسی تفکیکی کشورها، قزاقستان به عنوان دومین مقصد بزرگ صادراتی پاکستان، با افت ۱۷.۵ درصدی، رقمی معادل ۷۰.۳ میلیون دلار را ثبت کرد، اما واردات پاکستان از این کشور تقریباً به صفر نزدیک شد و از ۷۳ میلیون دلار به کمتر از ۱ میلیون دلار سقوط کرد. همچنین تاجیکستان به دلیل همجواری نزدیک با کانون ناامنی در مرزهای شرقی افغانستان، بیشترین ضربه را متحمل شد؛ به طوری که صادرات پاکستان به این کشور ۶۳.۲ درصد و واردات از آن ۷۹.۸ درصد فروپاشید.
در این میان، ترکمنستان نیز از آسیبهای انسداد کریدور افغانستان مصون نماند و صادرات پاکستان به آن ۲۸.۶ درصد و وارداتش ۵۸.۱ درصد کاهش یافت. قرقیزستان نیز اگرچه در بخش صادرات افت جزئی ۷.۴ درصدی را تجربه کرد، اما تنها نقطهای بود که رشد اندکی در بخش واردات به پاکستان نشان داد.
توافق ترانزیتی با ازبکستان؛ تنها نقطه پایدار کریدور شمال
تنها شاخص مثبت در کارنامه تجارت خارجی پاکستان در این حوزه، مربوط به ازبکستان است. به دلیل پایداری و اجرای دقیق توافقنامه تجارت ترانزیتی میان دو کشور، صادرات اسلامآباد به تاشکند با رشد ۳۸.۲ درصدی به ۶۴.۱ میلیون دلار رسید. با این وجود، به دلیل فلج شدن مسیرهای مواصلاتی بدنه اصلی افغانستان، واردات پاکستان از ازبکستان نیز با افت شدید ۸۴.۸ درصدی روبرو شد.
اندیشکده فارن پالیسی در مقالهای به قلم استراتژیستهای حوزه جنوب آسیا در اواخر آوریل ۲۰۲۶ تاکید کرد که شکست پروژه توافقات ترانزیتی چندجانبه در بستر افغانستان، برتری ژئوپلیتیکی ایران و اهمیت کلیدی بندر راهبردی چابهار و تنگه هرمز را به عنوان شاهراههای امن و ضدتحریم بار دیگر به اثبات رسانده است. بر اساس تحلیل این اندیشکده، پیوستن به زنجیره مواصلاتی ایران تنها راه برونرفت اسلامآباد از خفقان ترانزیتی فعلی است.
