به گزارش ایراف، شماری از فعالان، سیاستمداران، هنرمندان و چهرههای شناختهشده افغانستان این رویداد را محکوم کرده و آن را نشانه افزایش نارضایتی عمومی از عملکرد طالبان دانستهاند.
تیراندازی مستقیم بسوی مردم معترض
در پی بازداشت زنان در هرات و اعتراض شهروندان در منطقه جبرئیل، نیروهای طالبان برای متفرق کردن معترضان اقدام به تیراندازی کردند.
بر اساس گزارشهای محلی، در نتیجه این رویداد چندین نفر زخمی شده و یک کودک ۱۰ ساله نیز جان باخته است. این حادثه واکنشهای گستردهای را در میان شخصیتهای سیاسی، فرهنگی و فعالان مدنی افغانستان برانگیخته است.
ویدئوهای منتشرشده از محله جبرئیل هرات نشان میدهد که معترضان به صورت مسالمتآمیز در حال شعاردادن هستند، اما طالبان به سوی آنها تیراندازی میکنند.
حامد کرزی، رئیسجمهور پیشین افغانستان، نسبت به خشونتهای رخداده در هرات ابراز نگرانی کرد و افزود: جامعه افغانستان به آسایش، خوشی و دوستی نیاز دارد و همه شهروندان کشور، به ویژه زنان، باید از احترام و زندگی آبرومندانه برخوردار باشند.
پایان عصر مدیریت خشم
سید احمد موسوی مبلغ، پژوهشگر و فعال سیاسی، در واکنش به این رویداد نوشت که اداره امر به معروف طالبان بیش از آنکه یک نهاد دینی باشد، یک اداره استخباراتی است که در مسیر تطبیق پروژههای امنیتی طالبان فعالیت میکند.
وی گفت طالبان از این اداره به عنوان پوششی برای اخلاقی جلوه دادن برنامههای امنیتی خود استفاده میکنند و بسیاری از بازداشتهای این نهاد در راستای اعمال فشار بر مردم و وادار کردن آنان به تمکین مطلق صورت میگیرد.
وی افزود آنچه امروز در جبرئیل هرات رخ داد تنها بخشی از نارضایتیهای انباشتهشده مردم است که در نتیجه فشارهای چند سال اخیر طالبان به تدریج آشکار میشود. به گفته او، اعتراض مردم جبرئیل نسبت به بازداشتهای بیمورد و برخوردهایی که به نوامیس مردم مربوط میشود، بازتاب ناراحتی عمیقتری نسبت به شیوه اداره کشور توسط طالبان است.
موسوی مبلغ اظهار داشت طالبان تاکنون از طریق برخی نهادها و تشکلهای مورد حمایت خود و همچنین از طریق چهرههایی که در قالب منتقد ظاهر میشوند، توانستهاند بخشی از خشم عمومی را مدیریت کنند؛ اما ادامه فشارها سبب شده است که کارآمدی این ابزارها کاهش یابد. وی هشدار داد که با گسترش نارضایتیها، دیگر چند سخنرانی، بیانیه یا اعتراض زبانی برای آرام کردن جامعه کافی نخواهد بود.
از سوی دیگر، فرهاد دریا، آوازخوان شناختهشده افغانستان، نیز بازداشتهای گسترده و خشونتآمیز زنان در هرات را محکوم کرد. وی گفت بازداشت زنان به هر عنوان و بهانهای که باشد، در عمل به معنای محدود کردن بیشتر حقوق زنان در افغانستان است.
وی افزود موج تازه بازداشتهای اهانتآمیز، مردم افغانستان به ویژه شهروندان هرات را به شدت خشمگین کرده و فضای متشنجی را در این شهر به وجود آورده است. دریا با اشاره به تصاویر منتشرشده از اعتراضات هرات گفت این تصاویر نشان میدهد که اعتراضات به خشونت کشیده شده و نیروهای طالبان به سوی مردم غیرنظامی و بیدفاع شلیک کردهاند. او با انتقاد از عملکرد طالبان پرسید سرنوشت افغانستان با «دیوهای مست» به کجا خواهد انجامید.
تحصیل، کار، آزادی
بهار سهیلی، فعال حقوق زنان، در این زمینه گفت: مردمی که از تماشاگر تاریخ بودن سر باز زده و خود به آفرینندگان آن تبدیل شدهاند، شایسته احتراماند.
او افزود شعار «تحصیل، کار، آزادی» نشاندهنده ارتقای آگاهی جمعی و عبور از مطالبات صرفاً معیشتی به سمت نقد ساختارهای سیاسی و اقتصادی مولد فقر، تبعیض و انقیاد است. سهیلی تأکید کرد اعتراضهای مردمی در هرات، روایت زنان از خشونت و آزار و مقاومت مدنی در برابر طالبان، نشانههای جامعهای است که دیگر حاضر نیست سلطه و تبعیض را بپذیرد.
در ادامه واکنشها، وحید عمر، مشاور پیشین ریاست جمهوری افغانستان، نیز گفت اعتراض مردم هرات ممکن است گسترش یابد یا سرکوب شود، اما مهمترین مسئله آغاز اعتراض در برابر ظلم، استبداد و خفقان است.
وی افزود طی پنج سال گذشته مردان افغانستان برای دفاع از حقوق زنان و دختران کمتر صدای خود را بلند کرده بودند، اما اکنون اعتراض هرات میتواند آغاز بیداری تازهای برای حقطلبی در سراسر افغانستان باشد.
ربابه محمدی، هنرمند و فعال اجتماعی، نیز با تمجید از معترضان گفت به پدران و برادرانی میبالد که برای دفاع از خواهران و مادران خود ایستادهاند.
وی افزود امروز بیش از هر زمان دیگری همه مردم افغانستان صدای زنان و دختران این سرزمین هستند و نباید اجازه داد این صداها در سکوت گم شوند. محمدی تأکید کرد تا زمانی که مردم در کنار یکدیگر بایستند، امید زنده خواهد ماند و هیچ قدرتی نمیتواند نور حقیقت را خاموش کند.
همچنین حمیرا قادری، نویسنده و فعال فرهنگی گفت: مردان هرات با ایستادن در کنار زنان، بار دیگر افغانستان را در صدر اخبار قرار دادند و نشان دادند که صدای مردم همچنان زنده است.
پاسخ انتقاد شلیک مستقیم نیست
در همین حال، عارف رحمانی، نماینده پیشین پارلمان افغانستان، اعتراضات جبرئیل را نمونهای از سرکوب سیستماتیک مخالفان توسط طالبان توصیف کرد. وی گفت گزارشها از ضرب و شتم، شلیک مستقیم، بازداشتهای گسترده و کشته و زخمی شدن معترضان حکایت دارد.
رحمانی افزود این رویداد صرفاً یک واکنش امنیتی یا حادثه پراکنده نیست، بلکه ادامه الگوی روشن سرکوب هر نوع صدای مخالف از سوی گروهی است که با زور بر جامعه تحمیل شده است. وی اظهار داشت استفاده از گلوله و خشونت به جای پاسخ به مطالبات مدنی، نشان میدهد که این ساختار بر کنترل از طریق ترس استوار است نه بر مشروعیت مردمی.
وی هشدار داد که چنین رفتارهایی نه تنها ثبات ایجاد نمیکند، بلکه موجب تشدید خشم اجتماعی، افزایش بیاعتمادی و گسترش شکاف میان مردم و حاکمیت خواهد شد.
طاهر زهیر، والی پیشین بامیان، نیز سرکوب اعتراضات جبرئیل را محکوم کرد. وی گفت تیراندازی به سوی مردمی که به شکل مدنی دادخواهی میکنند، آخرین ابزار یک نظام خودکامه و توتالیتر است.
او افزود حضور مردم در صحنه، حتی برای مدت کوتاه، خود یک حماسه بزرگ محسوب میشود و نشان میدهد که جامعه افغانستان همچنان ظرفیت مقاومت در برابر ظلم را دارد.
حوریه بیانی، فعال حقوق بشر، نیز با اشاره به اعتراضات جبرئیل گفت طالبان به سوی مردمی که در اعتراض به بازداشت زنان تجمع کرده بودند آتش گشودند.
وی افزود منابع محلی از زخمی شدن بیش از ۲۰ نفر خبر دادهاند و در روزهای اخیر دهها زن در مناطق مختلف هرات، حتی با پوشش کامل، بازداشت شدهاند. به گفته او شدت این بازداشتها به حدی است که بسیاری از خانوادهها از بیرون رفتن دختران خردسال خود جلوگیری میکنند.
در کنار این واکنشها، گزارشها حاکی است که شماری از چهرههای سیاسی و جریانهای مخالف طالبان نیز نسبت به این رویداد موضعگیری کردهاند. از جمله اسماعیل خان نسبت به رفتار طالبان هشدار داده و خواستار پرهیز از تعرض به عزت و کرامت مردم شده است. همچنین جبهه مقاومت ملی افغانستان اعلام کرده است که رفتار طالبان در قبال زنان و معترضان را بیپاسخ نخواهد گذاشت.
اعتراضات جبرئیل هرات در حالی به یکی از مهمترین موضوعات مورد بحث در شبکههای اجتماعی و محافل سیاسی افغانستان تبدیل شده است که بسیاری از ناظران آن را نشانه افزایش نارضایتی عمومی از سیاستهای طالبان و نحوه برخورد این گروه با شهروندان، بهویژه زنان، ارزیابی میکنند.
