سفر اخیر دونالد ترامپ به چین و بازتابهای سیاسی، امنیتی و راهبردی آن در سطح منطقه و جهان، به یکی از محورهای مهم تحلیلهای بینالمللی تبدیل شده است. حسین حاجی، تحلیلگر مسائل بینالملل، در گفتوگو با ایراف با اشاره به شرایط خاص منطقه، تنش میان ایران و آمریکا، جایگاه ژئوپلیتیکی جمهوری اسلامی ایران و روابط راهبردی تهران با پکن و مسکو، این سفر را نشانهای از «درماندگی» آمریکا در برابر محور شرق دانست و تأکید کرد که چین با درک قدرت بازدارندگی ایران، حاضر به همراهی با پروژههای ضدایرانی واشنگتن نشده است.
سفر ترامپ در اوج بحران
حاجی در ابتدای این گفتوگو با اشاره به زمانبندی سفر ترامپ به چین اظهار کرد: پیش از هر چیز باید دید ترامپ در چه شرایطی و در چه موقعیتی به سمت چین رفت. به گفتهٔ وی، این سفر در زمانی انجام شد که منطقهٔ خاورمیانه در وضعیت بحرانی قرار دارد و فضای میان ایران و آمریکا در حالت «نه صلح و نه جنگ» است.
وی افزود: همین زمانبندی نشان میدهد که این سفر برای آمریکا اهمیت فوقالعادهای داشته و ترامپ به دنبال تحقق اهداف مشخصی بوده است. حاجی تصریح کرد: ترامپ تصور میکرد که اگر بتواند سفری موفق به چین داشته باشد، میتواند اتحاد میان جمهوری اسلامی ایران و چین را دچار شکاف کند.
این تحلیلگر مسائل بینالملل ادامه داد: سفر ترامپ، برخلاف عرف دیپلماتیک، شتابزده بود و بدون مقدمات معمول سیاسی و دیپلماتیک انجام شد. به گفتهٔ وی، این آمریکا نبود که از سوی چین دعوت شده باشد، بلکه «ترامپ خودش را بر چین تحمیل کرد».
حاجی با توصیف این سفر به عنوان «دیپلماسی التماسی» گفت: این سفر از سر عجز، ناتوانی، مکر، حیله و تلاش برای فریب انجام شد و در نهایت نیز نتیجهای معکوس برای واشنگتن به همراه داشت.
هدف آمریکا: شکستن پیوند ایران، چین و روسیه
وی در ادامه با اشاره به اهمیت جایگاه جمهوری اسلامی ایران در معادلات جهانی اظهار کرد: آمریکا بهخوبی میداند که امنیت ایران با امنیت چین و روسیه پیوند دارد و بقای این کشورها به نوعی با بقای جمهوری اسلامی ایران گره خورده است.
حاجی گفت: جمهوری اسلامی ایران در موقعیت ژئواستراتژیک و ژئوپلیتیک شرق قرار دارد و ضامن امنیت اقتصادی، سیاسی و ژئوپلیتیکی دو قدرت بزرگ جهانی، یعنی چین و روسیه است.
وی افزود: آمریکا به دنبال فروپاشی ایران است تا از این طریق بتواند زمینهٔ فشار بر چین و روسیه را فراهم کند، چرا که ایران حلقهٔ ارتباطی مهمی در حوزهٔ ترانزیت، ارتباطات راهبردی و ژئوپلیتیکی برای این دو کشور محسوب میشود.
این تحلیلگر مسائل بینالملل تأکید کرد: استقرار آمریکا در ایران، تهدیدی بسیار بزرگ برای موجودیت چین خواهد بود؛ بهویژه در شرایطی که پکن در حال عبور از آمریکا در حوزهٔ اقتصادی و حتی نظامی است.
وی با اشاره به پیشرفتهای نظامی چین اظهار کرد: چین امروز به فناوری موشکهای قارهپیما و جنگندههای نسل ششم دست یافته و در حالی که آمریکا هنوز در مرحلهٔ طراحی چنین فناوریهایی قرار دارد، پکن وارد مرحلهٔ تولید شده است.
تحقیر ترامپ در فرودگاه پکن
حاجی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به نحوهٔ استقبال چین از ترامپ گفت: ترامپ با هیاهوی تبلیغاتی گسترده و با همراهی سناتورها، مشاوران و مقامهای آمریکایی به چین رفت و این سفر برای دولت آمریکا فوقالعاده مهم بود.
وی افزود: با این حال، چین دست آمریکا را خوانده بود و از ضعف واشنگتن آگاه بود. به همین دلیل نیز رئیسجمهور چین شخصاً به استقبال ترامپ نرفت و مقامهای ردهپایینتر را به فرودگاه فرستاد.
به گفتهٔ حاجی، همین مسئله موجب شد ترامپ در همان فرودگاه پکن در نظام بینالملل تحقیر شود و ابهت آمریکا آسیب ببیند.
وی تصریح کرد: ترامپ تلاش زیادی کرد تا چین را متقاعد کند وابستگیهای متقابل امنیتی، اقتصادی، سیاسی و راهبردی خود با جمهوری اسلامی ایران را قطع کند، اما در این هدف شکست خورد و ناکام به آمریکا بازگشت.
حاجی تأکید کرد: این سفر یکی از پرهیاهوترین سفرهای دیپلماتیک رؤسای جمهور آمریکا در دهههای اخیر بود، اما در عین حال «بینتیجهترین و تحقیرآمیزترین» سفر نیز محسوب میشود.
اگر ترامپ موفق میشد، احتمال حمله به ایران وجود داشت
این تحلیلگر مسائل بینالملل اظهار کرد: اگر ترامپ در چین موفق میشد و جایگاه دیپلماتیکش حفظ میشد، به احتمال زیاد حتی پیش از بازگشت به واشنگتن دستور حمله به ایران را صادر میکرد.
وی افزود: آمریکا به دنبال ایجاد بحران در تنگهٔ هرمز و آغاز مجدد جنگ بود، اما مواضع قاطع چین و شکست سفر ترامپ، این سناریو را متوقف کرد.
حاجی با اشاره به نقش دیپلماسی جمهوری اسلامی ایران در این مسئله گفت: مواضع چین نتیجهٔ دیپلماسی فعال و هوشمندانهٔ تهران بود و جمهوری اسلامی ایران توانست پکن را نسبت به واقعیتهای منطقه قانع کند.
وی تأکید کرد: چین کشوری است که بر اساس منافع و قدرت تصمیم میگیرد و زمانی که مشاهده کرد جمهوری اسلامی ایران قدرت بازدارندگی بالایی دارد، تصمیم گرفت در برابر آمریکا بایستد.
قدرت بازدارندگی ایران، عامل تغییر رفتار چین
حاجی در ادامه گفت: اگر قدرت بازدارندگی جمهوری اسلامی ایران و حضور مردم در صحنه وجود نداشت، چین نیز ممکن بود موضع متفاوتی اتخاذ کند.
وی افزود: چین دریافت که جمهوری اسلامی ایران پیام قدرت فزایندهٔ خود را به جهان مخابره کرده و همین مسئله باعث شد پکن با سرعت بیشتری به سمت همکاری راهبردی با تهران حرکت کند.
این تحلیلگر مسائل بینالملل خاطرنشان کرد: جمهوری اسلامی ایران کنترل و نفوذ مهمی در تنگهٔ هرمز دارد و آمریکا با وجود همهٔ تلاشهایش نتوانست این قدرت را از بین ببرد.
وی همچنین با انتقاد از برخی کشورهای منطقه و اروپا اظهار کرد: کشورهای عربی منطقه (به جز عمان و عراق) به ایران خیانت کردند و کشورهای اروپایی نیز در نهایت در برابر آمریکا تسلیم شدند.
هشدار چین دربارهٔ قطعنامهٔ ضدایرانی آمریکا
حاجی در ادامه با اشاره به تلاش آمریکا و بحرین برای تهیهٔ پیشنویس قطعنامهٔ ضدایرانی در شورای امنیت گفت: آمریکا پس از شکست سفر ترامپ، تلاش کرد ایران را عامل ناامنی در تنگهٔ هرمز معرفی کند.
وی افزود: این در حالی است که آمریکا پیشتر مدعی بود کنترل خلیج فارس را در اختیار دارد و قدرت موشکی و دریایی ایران را مهار کرده است.
به گفتهٔ وی، چین به آمریکا هشدار داده که در صورت ارائهٔ چنین قطعنامهای، آن را وتو خواهد کرد و روسیه نیز در کنار پکن قرار خواهد گرفت.
حاجی تصریح کرد: اگر آمریکا این قطعنامه را ارائه نکند، بیش از گذشته رسوا میشود و اگر هم آن را ارائه کند، با وتوی چین و روسیه مواجه خواهد شد؛ موضوعی که به گفتهٔ او دومین شکست بزرگ دیپلماتیک ترامپ خواهد بود.
تشدید تنشها پیش از جام جهانی
این تحلیلگر مسائل بینالملل در بخش پایانی سخنان خود با اشاره به احتمال افزایش تنشها در هفتههای آینده گفت: به اعتقاد من، آمریکا ممکن است پیش از آغاز جام جهانی دست به تجاوز مجدد نزند، چرا که از سوی چین مهار شده است.
وی افزود: جمهوری اسلامی ایران زمان مناسب پاسخگویی را بهخوبی میشناسد و این حق مشروع را دارد که به اقدامات آمریکا پاسخ دهد.
حاجی با اشاره به اهمیت امنیت جام جهانی برای آمریکا اظهار کرد: اگر درگیری جدیدی رخ دهد، امنیت جام جهانی در آمریکا تحت تأثیر قرار خواهد گرفت و این مسئله میتواند حیثیت ایالات متحده را خدشهدار کند.
وی در پایان تأکید کرد: آنچه موجب ناکامی آمریکا و تغییر رفتار چین شد، قدرت فزایندهٔ جمهوری اسلامی ایران در حوزهٔ نظامی، ژئوپلیتیکی و بازدارندگی بود؛ قدرتی که به گفتهٔ او معادلات منطقه و جهان را تغییر داده است.
گفتنی است که سفر اخیر دونالد ترامپ به چین در حالی انجام شد که طی ماههای گذشته تنشها میان جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحدهٔ آمریکا در منطقهٔ خاورمیانه افزایش یافته و موضوع امنیت تنگهٔ هرمز، حضور نظامی آمریکا در منطقه و همچنین روابط راهبردی تهران با پکن و مسکو به یکی از مهمترین محورهای تحولات بینالمللی تبدیل شده است.
همزمان، رقابت فزایندهٔ آمریکا و چین در حوزههای اقتصادی، نظامی و ژئوپلیتیکی نیز وارد مرحلهٔ جدیدی شده و بسیاری از تحلیلگران معتقدند واشنگتن تلاش دارد با محدود کردن نفوذ ایران، مسیر مهار چین و روسیه را هموار کند؛ موضوعی که باعث شده روابط ایران و چین بیش از گذشته مورد توجه قدرتهای جهانی قرار گیرد.
