به گزارش ایراف، سوم اردیبهشت(ثور) روز بزرگداشت «شیخ بهایی» (بهاءالدین محمد بن حسین عاملی)؛ مردی که در تاریخ علم و تمدن ایران و جهان اسلام چهرهای بینظیر دارد، او در بعلبک لبنان به دنیا آمد اما عمر خود را در ایران سپری کرد و میراثی ماندگار از خود به جای گذاشت.
از بعلبک تا اصفهان
شیخ بهایی در سال ۹۲۵ شمسی در خانوادهای عالم به دنیا آمد. پدرش به دلیل فشارهای عثمانی بر شیعیان، به همراه خانواده به ایران مهاجرت کرد. این سفر در دوران شاه طهماسب صفوی، سرآغاز فصل تازهای در زندگی وی شد.
او ابتدا در قزوین ساکن شد و سی سال از عمر خود را در آن شهر گذراند، سپس به اصفهان رفت و به یکی از برجستهترین شخصیتهای علمی و مذهبی عصر صفوی تبدیل شد.
اگر امروز از میدان نقش جهان به عنوان شاهکار معماری جهان یاد میشود، مدیون نبوغ شیخ بهایی هستیم، او طراح اصلی این فضای تاریخی بود.
از آثار معماری و مهندسی منسوب به او میتوان به این موارد اشاره کرد:
میدان نقش جهان (طراحی کلی و نظم تشریفاتی)
مسجد شاه امام اصفهان (تعیین جهت قبله)
مسجد شیخ لطفالله (شاهکاری از معماری ایرانی)
حمام شیخ بهایی (سیستم گرمایشی با یک شمع)
قنات زرینکمر و نجفآباد (از بزرگترین قناتهای ایران)
تقسیم آب زایندهرود (شبکه آبیاری هوشمندانه)
مهندسی شیخ بهایی در تقسیم آب زایندهرود و طراحی قناتها، برای قرنها آب شرب و کشاورزی اصفهان را تأمین کرد.
ستارهشناسی که جلوتر از زمان خود بود
شیخ بهایی یکی از نخستین ستارهشناسان جهان اسلام بود که امکان حرکت وضعی زمین (چرخش زمین به دور خود) را مطرح کرد. این پیشبینی قبل از رواج نظریه کوپرنیک در جهان اسلام انجام شد.
او در کتاب «تشریح الأفلاک» صراحتاً دیدگاهی را تأیید کرد که بر اساس آن، زمین حرکت وضعی دارد و هیچ مدرک قطعی برای رد این امکان وجود ندارد.
یونسکو در سال ۲۰۰۹ نام شیخ بهایی را در فهرست مشاهیر ایران به پاس خدماتش به علم نجوم ثبت کرد.
عارف، فقیه و شاعر؛ شیخ بهایی جامع الاطراف بود
شیخ بهایی علاوه بر جایگاه علمی، یک عارف و صوفی برجسته نیز بود. او در سفرهای خود لباس درویشی میپوشید و در محافل صوفیان حاضر میشد.
او از جمله نوابغی است که در اکثر علوم دوران خود، تا حد بسیار بالایی صاحب اندیشه و نظر است. از نجوم و فقه گرفته تا معماری و جغرافیا و ستارهشناسی، بخشی از نبوغ ذاتی این دانشمند برجسته مسلمان است.
از آثار مکتوب و ماندگار او در فقه و اصول میتوان به این موارد اشاره کرد:
«جامع عباسی» : نخستین کتاب علمی در فقه شیعه به زبان فارسی
«زبدة الاصول» : از مهمترین آثار در علم اصول فقه
«خلاصة الحساب» : کتاب ریاضی که تا قرن نوزدهم در سراسر جهان اسلام به عنوان کتاب درسی استفاده میشد.
شیخ بهایی در طول عمر با برکت خود، شاگردان بسیاری تربیت کرد که برجستهترین آنها عبارتند از: ملاصدرا (بزرگترین فیلسوف اسلامی در چهار قرن اخیر)، فیض کاشانی (محدث، مفسر و عارف نامدار) و محقق سبزواری (فقیه و فیلسوف).
میراث شیخ بهایی در حرم رضوی
شیخ بهایی در دوره صفوی به عنوان معمار اصلی، طرح توسعه حرم امام رضا (ع) را پایهریزی و نظارت کرد. او ایوان عباسی در صحن کهنه (انقلاب کنونی) را طراحی نمود که از نظر ساختار و تزیینات شباهت زیادی به مساجد تاریخی اصفهان دارد.
او وصیت کرد پیکرش را در جوار بارگاه رضوی دفن کنند؛ به همین دلیل آرامگاه او در رواقی به نام خودش در حرم رضوی ساخته شده است. همچنین کتابخانه شخصی خود شامل بیش از چهار هزار نسخه خطی و قرآنهای نفیس به خط ائمه بر پوست آهو را به حرم مطهر اهدا کرد.
شیخ بهایی در سال ۱۰۰۰ شمسی و در سن ۷۵ سالگی در اصفهان درگذشت. بنا بر وصیت او، پیکرش را به مشهد منتقل کردند و در جوار مرقد امام رضا (ع)، میان مسجد گوهرشاد و صحن آزادی، دفن نمودند.
شیخ بهایی از جمله نامداران تاریخ ایران و اسلام است که با گذشت قرنها، هنوز هم حرفی برای گفتن دارد و به عنوان یکی از درخشانترین چهرههای شاخص تاریخی اسلام میدرخشد.
