دکتر کریم پاکزاد، پژوهشگر بنیاد مطالعات بینالمللی و استراتژیک فرانسه، در گفتوگوی اختصاصی با ایراف، به بررسی ریشههای جنگ پاکستان و افغانستان پرداخته و تأکید کرد که این درگیری مربوط به امروز نیست و به سالها پیش بازمیگردد.
وی گفت: «زمانی که امپراتوری هند به دو کشور مستقل هند و پاکستان تقسیم شد، پاکستان در سرحدات غربی خود با خطوط مرزی موسوم به “دیورند” مواجه بود که در زمان عبدالرحمان خان و توسط انگلیسیها تعیین شده بود. این خط مرزی فرضی از همان زمان یعنی ۱۹۴۰ توسط حکومت افغانستان پذیرفته نشد و مشکلاتی به وجود آمد.»
وی افزود: «دولت افغانستان هیچگاه معاهده دیورند را نپذیرفت و ادعای مالکیت زمینهای آنسوی این خط را داشت. در ابتدای تأسیس کشور پاکستان، افغانستان آن را به رسمیت نشناخت و حتی در سازمان ملل، زمانی که بحث عضویت پاکستان مطرح شد، افغانستان تنها کشور اسلامی بود که با آن مخالفت کرد و رأی مخالف داد.»
این پژوهشگر تأکید کرد که هیچ دولتی در افغانستان، چه در زمان سلطنت، چه در دوران جمهوریت و حتی در دوره طالبان، خط دیورند را به رسمیت نشناخته است.
از حمایت تاریخی پاکستان تا تقابل امروز
پاکزاد در پاسخ به این پرسش که آیا عدم تمکین طالبان میتواند دلیلی بر حملات پاکستان باشد، به روابط گرم گذشته میان دوطرف اشاره کرد.
وی گفت: «پاکستان در دورههای قبلی از طالبان حمایت میکرد. وقتی آمریکا به افغانستان حمله کرد و حکومت را از طالبان گرفت، در قدم اول پاکستان بود که به آنها پناه داد و از لحاظ مالی حمایت کرد. حتی میتوان گفت آیاسآی پاکستان در شکلگیری طالبان نقش داشته است.»
وی افزود: «از این رو وقتی طالبان مجدداً به قدرت رسید، پاکستان عمیقاً منتظر بود که طالبان قدردان این حمایتها و کمکها باشد.»
پایههای قدرت طالبان قویتر از مخالفان خارجنشین است
این پژوهشگر در خصوص امکان بهرهگیری مخالفان طالبان از جنگ جاری، وجود اپوزیسیونی با پایگاه مشخص در افغانستان را رد کرد.
وی گفت: «آیا واقعاً اپوزیسیونی در افغانستان وجود دارد؟ من فکر نمیکنم بتوانیم عدهای از افراد و گروههایی که در گذشته در قدرت بودند و حالا پس از آمدن طالبان به طور کامل از افغانستان خارج شدهاند و عملاً در صحنه نظامی و سیاسی حضور ندارند را اپوزیسیون بنامیم.»
وی افزود: «این افراد مشابه سلطنتطلبان ایرانی هستند که در خارج فعالیت میکنند و چشم امیدشان به این است که اسرائیل و آمریکا جنگ را تا سرحد سرنگونی نظام پیش ببرند. اپوزیسیون افغانستانی هم در چنین حالتی قرار دارد. بعید به نظر میرسد آنها دوباره بتوانند قدرت را در افغانستان به دست بگیرند.»
پاکزاد تأکید کرد: «پایههای قدرت طالبان در افغانستان به مراتب قویتر از افرادی است که از خارج کشور مدعی هستند.»
تحریک طالبان پاکستان، هسته اصلی بحران
پاکزاد در تبیین اهداف پاکستان از حملات اخیر، به موضوع تحریک طالبان پاکستان (تیتیپی) به عنوان هسته اصلی بحران اشاره کرد.
این کارشناس ارشد گفت: «از روزی که طالبان مجدداً به قدرت رسیدند، با طالبان قبلی تفاوت دارند. طالبان فعلی که بعد از ۲۰ سال جنگ علیه ابرقدرت جهان به قدرت رسیدند، تجارب نظامی و سیاسی فراوانی دارند.»
وی افزود: «در جریان جنگها علیه آمریکا از اوایل ۲۰۱۰ به بعد، جریانی تحت عنوان تحریک طالبان پاکستان به وجود آمد. این گروه از لحاظ قومی، زبانی، مذهبی، فرهنگی و تاریخی با طالبان افغانستان یکی است و رابطه میان آنها عمیق و ریشهدار است.»
این پژوهشگر با اشاره به روابط طالبان با هند و حمایت از تیتیپی، وضعیت کنونی پاکستان را تشریح کرد.
دکتر پاکزاد بیان کرد: «نرمال شدن روابط میان طالبان و هند، به خودی خود خطر وجودی طالبان پاکستان را برجسته میکند. وقتی حمایت طالبان از تیتیپی و روابط طالبان با هند را کنار هم بگذاریم، پاکستان در یک تنگنا قرار گرفته است.»
وی گفت: «برای پاکستان، مسئله موجودیت تیتیپی یک مسئله حیاتی است. از سوی دیگر برای طالبان افغانستان نیز ادامه همکاری با تیتیپی موضوعی مهم تلقی میشود، چرا که آنها نمیتوانند حمایت خود را از تیتیپی بردارند؛ چراکه این دو، برادران یکدیگر هستند.»
پاکزاد در پاسخ به این پرسش که آیا رهبران تیتیپی تحت حمایت طالبان هستند، تأکید کرد که این حمایت کامل بوده و پیشینهای طولانی دارد.
وی گفت: «تحریک طالبان پاکستان از حمایت کامل طالبان برخوردار است. در نظر داشته باشیم که حمایت حاکمیت افغانستان از تیتیپی مسئله امروز نیست؛ اشرف غنی هم از این گروه حمایت میکرد.»
این پژوهشگر ارشد افغانستانی در پایان افزود: «در سالهای ۲۰۱۲ و ۲۰۱۳، بعد از اینکه ارتش پاکستان تصمیم گرفت حمله گستردهای به وزیرستان داشته باشد، رهبران تیتیپی پس از شکست به افغانستان پناه بردند و اشرف غنی آنها را در نقاط مختلف کنر، پکتیکا و … جای داد و از آنها علیه پاکستان استفاده کرد.»
بیشتر بخوانید:
گفتگوهای محدود طالبان و پاکستان | مرز تورخم به روی مهاجران باز شد
برداشتن بخشهایی از حصارهای مرزی افغانستان با پاکستان توسط طالبان
