به گزارش ایراف، به نقل از رادیو اسلام اینترنشنال، محور اصلی اختلافات دو طرف بر نگرانیهای اسلامآباد درباره فعالیت گروه تحریک طالبان پاکستان (تیتیپی) متمرکز است؛ بهگونهای که مقامهای پاکستانی کابل را به پناه دادن به اعضای این گروه و استفاده از خاک افغانستان برای طراحی حملات در داخل پاکستان متهم میکنند. در مقابل، حکومت طالبان ضمن رد هرگونه حمایت از گروههای شبهنظامی، پاکستان را به انجام عملیاتهای نظامی و نقض حاکمیت ارضی افغانستان متهم میکند.
زکی خالد، تحلیلگر مسائل اطلاعاتی و مشاور ریسکهای ژئوپلیتیکی، در گفتوگو با برنامه گزارش آسیا-اقیانوسیه تصریح کرد که پاکستان معتقد است شواهد متقنی را درباره حضور و فعالیت تحریک طالبان پاکستان در خاک افغانستان در اختیار مقامهای کابل، کشورهای منطقه و ناظران بینالمللی قرار داده است. به گفته او، مسئله اصلی تغییری نکرده و شواهدی که ناظران سازمان ملل متحد نیز به آن اذعان کردهاند، نشان میدهد پناهگاههایی در افغانستان وجود دارد که عناصر تحریک طالبان پاکستان از آنجا عملیات میکنند.
اگرچه شدت درگیریهای گسترده در مقاطعی نوسان داشته، اما وضعیت امنیتی در مرزها همچنان شکننده توصیف میشود. زکی خالد شرایط کنونی را نوعی «خصومت مدیریتشده» خواند و گفت هیچیک از دو طرف حرکتی به سمت یک توافق جامع انجام نمیدهند؛ وی افزود با وجود آرامش نسبی در سه تا چهار هفته گذشته و نبود حملات هوایی یا نقض حریم ارضی گسترده، تبادل آتش توپخانهای بهصورت پراکنده ادامه داشته است.
عقبگرد در مناسبات دیپلماتیک و بنبست میانجیگریها
تنشهای امنیتی به سطح مناسبات دیپلماتیک نیز سرایت کرده است؛ به طوری که پاکستان کانالهای دیپلماتیک خود با افغانستان را بهصورت موقت بست و دعوت نشدن نمایندگان کابل به نشست اخیر شورای وزیران سازمان همکاری اقتصادی (اکو) در اسلامآباد، عمق تیرگی روابط دو همسایه را آشکار ساخت.
مقامهای پاکستانی تأکید کردهاند که هرگونه بهبود در روابط دوجانبه، مشروط به رفع نگرانیهای امنیتی اسلامآباد است. در ماههای گذشته، چند کشور منطقه از جمله قطر، ترکیه، چین و عربستان سعودی تلاش کردند گفتوگو میان دو طرف را تسهیل کنند، اما این میانجیگریها تاکنون به توافق جامعی که ریشه اختلافات را حل کند، منجر نشده است.
فراتر از پیامدهای سیاسی و امنیتی، وخامت روابط دو کشور ضربه سنگینی به جوامع محلی وابسته به تجارت و تردد مرزی وارد کرده است. تعلیق دسترسی زمینی افغانستان از طریق خاک پاکستان، کابل را ناگزیر کرده است به دنبال مسیرهای تجاری جایگزین برود و اتکای خود به مسیر ایران و بندر چابهار را افزایش دهد؛ گزینههایی که هرچند بخشی از فشارها را کاهش میدهند، اما همچنان با چالشهای لجستیکی و منطقهای همراه هستند.
گزارش مرکز پژوهشها و مطالعات امنیتی که در ژوئن ۲۰۲۶ منتشر شد، نشان میدهد انسداد طولانیمدت گذرگاههای مرزی، شبکههای تجاری تثبیتشده را مختل کرده و به کسبوکارها، شرکتهای حملونقل و معیشت شهروندان در هر دو سوی مرز آسیب زده است.
زکی خالد با هشدار نسبت به اینکه تداوم این محدودیتها پیوندهای اجتماعی میان شهروندان عادی دو کشور را تضعیف خواهد کرد، گفت پاکستان باید درک کند که نمیتواند این مسیر انسداد را برای مدت طولانی ادامه دهد، زیرا مستقیماً بر روابط مردمی در سطح معیشت اولیه تأثیر میگذارد و پیامدهای اقتصادی آن بهویژه در صورت ناکافی بودن مسیرهای تجاری جایگزین، برای هر دو کشور غیرقابل مدیریت خواهد شد. وی ابراز امیدواری کرد اسلامآباد و کابل با بازنگری در مواضع خود، پیوندهای تاریخی، اجتماعی و اقتصادی دیرینه میان دو ملت را در اولویت قرار دهند.
ریشههای بحران مرزی و چالش امنیت در روابط کابل و اسلامآباد
اختلاف بر سر خط دیورند و پرونده تحریک طالبان پاکستان: روابط پاکستان و افغانستان از زمان بازگشت طالبان به قدرت در مرداد ۱۴۰۰، برخلاف انتظارات اولیه اسلامآباد، وارد دورهای از تنشهای فزاینده شده است. علاوه بر اختلاف تاریخی بر سر خط مرزی دیورند و حصارکشیهای ارتش پاکستان، افزایش حملات مرگبار گروه تحریک طالبان پاکستان (تیتیپی) در ایالتهای خیبر پختونخوا و بلوچستان، مهمترین عامل اصطکاک میان دو طرف بوده است؛ به طوری که اسلامآباد اداره طالبان در کابل را به پناه دادن به رهبران این گروه متهم میکند، اما کابل این بحران را مسئله داخلی پاکستان میداند.
تغییر نقشه ترانزیت منطقه و اهمیت کریدورهای جایگزین: پاکستان در سالهای گذشته بارها از بستن گذرگاههای کلیدی همچون تورخم و چمن به عنوان اهرم فشار سیاسی و امنیتی علیه کابل استفاده کرده است. این رویکرد باعث شده است که افغانستان برای رهایی از وابستگی ترانزیتی به بنادر پاکستان (بهویژه کراچی)، توسعه مبادلات تجاری از طریق خاک ایران، بندر چابهار و مسیرهای ریلی و جادهای آسیای مرکزی را به عنوان یک راهبرد ضروری در دستور کار خود قرار دهد.





