به گزارش ایراف، ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، شی جینپینگ، رئیسجمهور چین و دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، روز پنجشنبه ۲۸ آبان ۱۴۰۵ برابر با ۱۹ نوامبر ۲۰۲۶، در حاشیه اجلاس سازمان همکاری اقتصادی آسیا و اقیانوسیه (اَپک) در شهر شنژن چین دیدار و درباره مهمترین مسائل سیاسی، اقتصادی و امنیتی جهان گفتوگو کردند.
این نشست سهجانبه که برای نخستین بار در سطح سران سه کشور برگزار شد، پس از حدود ۸۰ تا ۹۰ دقیقه مذاکرات به پایان رسید و طرفها با انتشار بیانیهای مشترک، چهار محور اصلی همکاریهای خود را اعلام کردند.
خبرگزاری اسپوتنیک در گزارشی درباره نتایج این نشست نوشت که رهبران سه کشور در این بیانیه بر مسئولیت مشترک خود در قبال حفظ صلح و امنیت بینالمللی تأکید کردهاند.
این سند که با عنوان «اعلامیه سران روسیه، چین و آمریکا در مسیر صلح» منتشر شده، مجموعهای از مواضع مشترک سه قدرت بزرگ جهان را در حوزههای حکمرانی بینالمللی، انرژی، حقوق بینالملل و امنیت هستهای در بر میگیرد.
تأکید سه قدرت بزرگ بر اصلاح سازمان ملل متحد
نخستین محور بیانیه مشترک به ضرورت اصلاح سازمان ملل متحد و افزایش توانمندی این نهاد در مدیریت بحرانها و چالشهای جهانی اختصاص دارد.
بر اساس مفاد این بیانیه، روسیه، چین و آمریکا با اشاره به جایگاه خود بهعنوان اعضای دائم شورای امنیت سازمان ملل متحد، بر تعهدشان برای اصلاح این سازمان تأکید کردهاند تا ساختار بینالمللی مذکور بتواند با کارآمدی بیشتری به تحولات و چالشهای جهانی پاسخ دهد و مأموریت اصلی خود، یعنی حفظ صلح و امنیت بینالمللی را بهدرستی انجام دهد.
این موضع مشترک در شرایطی اعلام میشود که ساختار کنونی نظام بینالملل و سازوکارهای تصمیمگیری در سازمان ملل، بهویژه شورای امنیت، با انتقادهای گستردهای درباره میزان کارآمدی و توانایی در جلوگیری از جنگها و بحرانهای بینالمللی مواجه است.
استمرار اختلافات میان قدرتهای بزرگ، استفاده از حق وتو و ناتوانی شورای امنیت در اتخاذ تصمیمهای مؤثر درباره برخی بحرانهای مهم جهانی، از جمله موضوعاتی است که ضرورت بازنگری در سازوکارهای سازمان ملل را بیش از گذشته مطرح کرده است.
از این منظر، توافق سه عضو دائم شورای امنیت بر سر ضرورت اصلاح سازمان ملل، میتواند زمینهای برای طرح مجدد بحث درباره مسئولیت قدرتهای بزرگ در حفظ ثبات جهانی و تقویت نهادهای چندجانبه بینالمللی باشد.
همکاری در حوزه انرژی و تأکید بر ثبات عرضه فرآوردههای نفتی
دومین بند بیانیه مشترک به همکاری در حوزه انرژی و ضرورت تضمین جریان پایدار عرضه فرآوردههای نفتی اختصاص دارد.
بر اساس این توافق، روسیه، چین و آمریکا قصد دارند تولید و عرضه فرآوردههای نفتی پالایششده را با هدف تأمین منافع همه کشورها افزایش دهند. رهبران سه کشور همچنین بر اهمیت حفظ ثبات جریان انرژی و جلوگیری از اختلال در زنجیره تأمین این منابع تأکید کردهاند.
این موضوع با توجه به جایگاه راهبردی انرژی در اقتصاد جهانی و تأثیر مستقیم تحولات سیاسی و امنیتی بر بازار نفت و فرآوردههای نفتی، از اهمیت قابل توجهی برخوردار است.
روسیه بهعنوان یکی از تولیدکنندگان و صادرکنندگان مهم انرژی، آمریکا بهعنوان یکی از بازیگران اصلی تولید و مصرف نفت و گاز و چین بهعنوان یکی از بزرگترین مصرفکنندگان انرژی جهان، نقش تعیینکنندهای در معادلات بازار جهانی انرژی دارند.
از همین رو، توافق این سه کشور برای افزایش تولید و عرضه فرآوردههای نفتی و تأکید بر ثبات جریان انرژی، میتواند در صورت تبدیلشدن به اقدامات عملی، بر معادلات عرضه و تقاضا در بازارهای جهانی تأثیرگذار باشد.
در این میان، استمرار بحرانهای منطقهای و تهدید مسیرهای انتقال انرژی نیز اهمیت همکاری میان قدرتهای بزرگ برای جلوگیری از اختلال در تأمین منابع انرژی را دوچندان کرده است.
تأکید بر حاکمیت دولتها و مصونیت مقامات رسمی
سومین محور بیانیه مشترک روسیه، چین و آمریکا به موضوع حاکمیت دولتها، اصل رضایت کشورها و مصونیت مقامات رسمی اختصاص دارد.
در این بخش، رهبران سه کشور بر اهمیت بنیادین اصل رضایت دولتها و احترام به مصونیت مقامات دولتی تأکید کرده و اعلام داشتهاند که دیوان کیفری بینالمللی و سایر نهادهای مشابه نباید از اختیارات و صلاحیتهای خود سوءاستفاده کنند.
طرح این موضوع از سوی سه قدرت بزرگ جهان، بار دیگر اختلافنظرهای موجود درباره حدود صلاحیت نهادهای قضایی بینالمللی و نحوه تعامل آنها با حاکمیت ملی کشورها را برجسته میکند.
اصل مصونیت مقامات دولتی از جمله موضوعات مهم در حقوق بینالملل است که به جایگاه رسمی مسئولان کشورها و حدود صلاحیت محاکم ملی و بینالمللی در رسیدگی به پروندههای مرتبط با آنان مربوط میشود.
رهبران سه کشور با تأکید بر این اصول، ضرورت رعایت چارچوبهای حقوقی و جلوگیری از گسترش اختیارات نهادهای بینالمللی فراتر از صلاحیتهای تعیینشده را مورد توجه قرار دادهاند.
این بند در شرایطی اهمیت پیدا میکند که عملکرد برخی نهادهای قضایی بینالمللی و نحوه اعمال صلاحیت آنها در پروندههای سیاسی و امنیتی، همواره محل بحث و اختلاف میان دولتها بوده است.
مخالفت با جنگ هستهای و توافق برای کاهش مخاطرات اتمی
چهارمین و آخرین بند اعلامیه مشترک به موضوع تسلیحات هستهای و ضرورت جلوگیری از وقوع جنگ اتمی اختصاص دارد.
رهبران روسیه، چین و آمریکا در این بخش بار دیگر بر این اصل تأکید کردهاند که هیچ کشوری در جنگ هستهای پیروز نخواهد شد و چنین جنگی هرگز نباید آغاز شود.
سه کشور همچنین بر ادامه گفتوگوهای خود با هدف کاهش خطرات هستهای و جلوگیری از اشاعه تسلیحات اتمی تأکید کردهاند.
این موضع مشترک در شرایطی اتخاذ شده است که رقابتهای نظامی و راهبردی میان قدرتهای بزرگ و افزایش نگرانیها درباره آینده نظام کنترل تسلیحات هستهای، امنیت بینالمللی را با چالشهای جدی مواجه کرده است.
روسیه و آمریکا بهعنوان دو دارنده بزرگترین زرادخانههای هستهای جهان و چین بهعنوان قدرتی که ظرفیت هستهای خود را در سالهای اخیر توسعه داده است، از بازیگران اصلی هرگونه ابتکار بینالمللی برای کنترل تسلیحات اتمی به شمار میروند.
از این رو، توافق بر سر ادامه گفتوگوها برای کاهش مخاطرات هستهای و جلوگیری از گسترش این تسلیحات، یکی از مهمترین بخشهای اعلامیه مشترک محسوب میشود؛ هرچند تحقق اهداف مورد اشاره مستلزم مذاکرات مستمر و اتخاذ اقدامات عملی از سوی طرفها خواهد بود.
نشست سهجانبه در سایه رقابتهای ژئوپلیتیکی و بحرانهای جهانی
برگزاری نشست سران روسیه، چین و آمریکا در شنژن، از جنبههای مختلف سیاسی و دیپلماتیک قابل توجه ارزیابی میشود.
این دیدار در شرایطی انجام شد که روابط میان سه قدرت بزرگ جهان تحت تأثیر اختلافات راهبردی، رقابتهای اقتصادی، تحولات امنیتی و بحرانهای منطقهای قرار دارد.
دونالد ترامپ پیش از آغاز مذاکرات، بر مسئولیت ویژه سه کشور در حفظ صلح جهانی تأکید کرده و ضرورت همکاری برای کاهش تسلیحات هستهای و جلوگیری از گسترش این سلاحها را مورد توجه قرار داده بود.
شی جینپینگ نیز با اشاره به مسئولیت قدرتهای بزرگ در قبال آینده جهان، بر ضرورت تعامل سازنده میان کشورها تأکید کرد و هشدار داد که روابط مبتنی بر تقابل و رقابت مخرب میان قدرتهای بزرگ میتواند به بیثباتی و آشفتگی در سطح بینالمللی منجر شود.
رئیسجمهور چین همچنین بر اهمیت حفظ صلح و ثبات در روابط میان قدرتهای بزرگ تأکید کرد و تعامل مثبت میان پکن، مسکو و واشنگتن را برای مدیریت چالشهای جهانی ضروری دانست.
ولادیمیر پوتین نیز با اشاره به مسئولیت مشترک سه کشور در حفظ امنیت بینالمللی، بر اهمیت همکاری در زمینه روابط اقتصادی، امنیت غذایی و انرژی تأکید کرد.
اوکراین و ایران؛ موضوعاتی خارج از متن بیانیه مشترک
یکی از نکات قابل توجه در اعلامیه چهار بندی سران روسیه، چین و آمریکا، غیبت موضوع جنگ اوکراین و تحولات مرتبط با ایران در متن نهایی این سند است.
در حالی که مسئله اوکراین و برخی موضوعات مهم منطقهای در گفتوگوهای سیاسی و دیدارهای دوجانبه رهبران مورد توجه قرار داشت، هیچ اشاره مستقیمی به این پروندهها در چهار بند بیانیه مشترک دیده نمیشود.
دونالد ترامپ پیش از نشست، موضوعات مرتبط با جنگ اوکراین و کاهش تسلیحات هستهای را از جمله محورهای مورد نظر خود برای گفتوگو اعلام کرده بود. ولادیمیر پوتین نیز از ضرورت بررسی تحولات منطقهای و بینالمللی سخن گفته بود.
با این حال، به نظر میرسد طرفها در تنظیم سند مشترک، موضوعاتی را در اولویت قرار دادهاند که امکان دستیابی به موضع مشترک درباره آنها بیشتر بوده است.
در مجموع، نشست سهجانبه شنژن و صدور اعلامیه چهار بندی را میتوان گامی در جهت حفظ کانالهای ارتباطی میان سه قدرت بزرگ و شناسایی زمینههای مشترک همکاری در مسائل کلان بینالمللی ارزیابی کرد.
هرچند این بیانیه بهتنهایی به معنای پایان اختلافات راهبردی میان واشنگتن، مسکو و پکن نیست، اما توافق بر سر موضوعاتی همچون اصلاح سازمان ملل، امنیت انرژی، احترام به مصونیت مقامات دولتی و کاهش خطرات هستهای نشان میدهد که حتی در شرایط استمرار رقابتهای سیاسی و اقتصادی، امکان شکلگیری تفاهم در برخی حوزههای حساس بینالمللی وجود دارد.
اکنون باید دید این توافقهای اعلامشده تا چه اندازه در قالب اقدامات عملی و مذاکرات بعدی سه کشور دنبال خواهد شد و آیا نشست شنژن میتواند زمینهساز شکلگیری سازوکارهای مؤثرتر برای مدیریت بحرانهای جهانی و تقویت ثبات در نظام بینالملل باشد یا خیر.





