به گزارش ایراف، به نقل از ۲۴ نیوز اچ‌دی پاکستان، اسناد وزارت تجارت این کشور نشان می‌دهد که محدودیت‌های ایجادشده در مسیر تجارت با افغانستان، موجب تغییر مسیر بخش قابل‌توجهی از مبادلات تجاری و ترانزیتی افغانستان شده است؛ روندی که موقعیت پاکستان را به‌عنوان یکی از مسیرهای اصلی تجارت منطقه‌ای تضعیف کرده است.
بر اساس این گزارش، افغانستان در ماه‌های اخیر استفاده از مسیرهای جایگزین، به‌ویژه مسیرهای عبوری از ایران و گرجستان، را افزایش داده و برای توسعه مبادلات اقتصادی خود به کشورهای آسیای مرکزی، هند، چین و امارات متحده عربی توجه بیشتری نشان داده است.
این تغییر رویکرد در حالی صورت گرفته که پاکستان پیش از این یکی از مسیرهای اصلی دسترسی افغانستان به بازارهای بین‌المللی و انتقال کالا به شمار می‌رفت.
با این حال، افزایش تنش‌های سیاسی و امنیتی و بسته شدن گذرگاه‌های مرزی، وابستگی تجاری افغانستان به مسیرهای پاکستان را کاهش داده است.
افزایش هزینه‌های تجاری پاکستان در مسیرهای جایگزین
در بخش دیگری از اسناد وزارت تجارت پاکستان به وضعیت صادرات این کشور به آسیای مرکزی از مسیر ایران اشاره شده است.
بر اساس این اطلاعات، ارزش صادرات پاکستان از این مسیر در سال مالی ۲۰۲۵-۲۰۲۶ به ۳۹۲ میلیون دلار رسیده است؛ در حالی که این رقم در سال مالی ۲۰۲۴-۲۰۲۵ حدود ۳۸۰ میلیون دلار بود.
با وجود افزایش محدود ارزش صادرات در این مسیر، وزارت تجارت پاکستان تأکید کرده است که تغییر مسیر انتقال کالا با چالش‌هایی همراه بوده است.
افزایش هزینه‌های ترانزیت و طولانی‌تر شدن زمان حمل‌ونقل، از جمله مشکلاتی است که بر فعالیت برخی صنایع این کشور، به‌ویژه صنایع گوشت و داروسازی، تأثیر منفی گذاشته است.
تغییر مسیر تجارت آسیای مرکزی به سمت کریدور میانی
وزارت تجارت پاکستان همچنین در گزارش خود از افزایش تمایل کشورهای آسیای مرکزی به استفاده از کریدور میانی خبر داده است؛ مسیری تجاری که با محوریت ترکیه، ارتباط میان کشورهای آسیایی و بازارهای اروپایی را تسهیل می‌کند.
به گفته این وزارتخانه، محدودیت‌های ایجادشده در حمل‌ونقل دریایی با روسیه نیز بر مناسبات تجاری زمینی تأثیر گذاشته و موجب پیچیده‌تر شدن شبکه مبادلات منطقه‌ای شده است.
مجموع این تحولات نشان می‌دهد که رقابت بر سر مسیرهای ترانزیتی منطقه، در شرایط کنونی وارد مرحله تازه‌ای شده و کشورهایی که امکان ارائه مسیرهای جایگزین و دسترسی مطمئن‌تر به بازارهای جهانی را دارند، از فرصت بیشتری برای جذب مبادلات تجاری برخوردار شده‌اند.
توقف واردات دارو از پاکستان و چرخش افغانستان به سمت مسیرهای جایگزین
در همین حال، با افزایش اختلافات میان حکومت طالبان و پاکستان و تداوم تنش‌ها در امتداد مرز دو کشور، گذرگاه‌های مرزی مشترک بسته شده و مبادلات تجاری دوجانبه به پایین‌ترین سطح خود رسیده است.
حکومت طالبان نیز در چارچوب سیاست کاهش وابستگی اقتصادی به پاکستان، واردات دارو از این کشور را متوقف کرده و تلاش کرده است منابع تأمین نیازهای داخلی افغانستان را متنوع کند.
در همین راستا، ایران، کشورهای آسیای مرکزی و هند به‌عنوان مسیرها و شرکای جایگزین در تأمین کالاهای مورد نیاز افغانستان، به‌ویژه دارو، مورد توجه قرار گرفته‌اند.
به نظر می‌رسد تداوم محدودیت‌های مرزی و تغییر الگوی تجارت افغانستان، علاوه بر کاهش درآمدهای صادراتی و ترانزیتی پاکستان، می‌تواند به بازتعریف مسیرهای تجاری و موازنه اقتصادی در منطقه منجر شود؛ تحولاتی که جایگاه ایران را نیز در معادلات ترانزیتی و دسترسی افغانستان به بازارهای منطقه‌ای و بین‌المللی بیش از گذشته برجسته می‌کند.
