به گزارش ایراف، گزارش سازمان ملل ضمن اشاره به تداوم تهدید داعش خراسان، از استفاده این گروه از فناوری‌های جدید خبر می‌دهد. در این میان، بررسی‌های امنیتی نشان می‌دهد بهره‌گیری از هوش مصنوعی و ابزارهای دیجیتال می‌تواند ظرفیت تبلیغاتی و عملیاتی این گروه‌ها را تقویت کند.
در همین زمینه، ادریس رحمانی، تحلیلگر سیاسی و روابط بین‌الملل و پژوهشگر مسائل افغانستان، در گفت‌وگوی اختصاصی با ایراف، به بررسی ماهیت تهدیدهای نوظهور، مسیرهای احتمالی دستیابی داعش خراسان به فناوری‌های پیشرفته، نقش احتمالی رقابت‌های منطقه‌ای در تقویت این گروه و چالش‌های همکاری امنیتی میان ایران، افغانستان و پاکستان پرداخت.
از پهپاد تا هوش مصنوعی؛ تغییر ماهیت جنگ‌های آینده
رحمانی در پاسخ به پرسشی درباره توانمندی‌های جدید داعش خراسان و پیامدهای احتمالی استفاده این گروه از پهپادها و هوش مصنوعی اظهار داشت: تحولات ژئوپلیتیکی منطقه در حال پیچیده‌تر شدن است و هم‌زمان، پیشرفت‌های فناورانه در مناطق مختلف جهان، به‌ویژه خاورمیانه و شرق اروپا، نشان می‌دهد که ماهیت درگیری‌های آینده می‌تواند با جنگ‌های متعارف گذشته تفاوت اساسی داشته باشد.
وی با اشاره به تجربه جنگ‌های چریکی در افغانستان افزود: در گذشته، بسیاری از درگیری‌ها بر اساس روش‌های حمله و گریز و حضور مستقیم نیروهای انسانی انجام می‌شد و طالبان نیز در جنگ علیه حکومت پیشین افغانستان به‌طور گسترده از چنین روش‌هایی استفاده می‌کردند؛ اما تحولات جنگ اوکراین نشان داده است که فناوری‌های جدید می‌توانند ساختار و شیوه اجرای عملیات نظامی را دگرگون کنند.
این تحلیلگر سیاسی تأکید کرد: «با ورود هوش مصنوعی و پهپادها به میدان جنگ، حملات می‌توانند سنجیده‌تر و دقیق‌تر شوند و در مقابل، نقش نیروهای انسانی در اجرای مستقیم عملیات به‌تدریج کاهش یابد.»
رحمانی با بیان اینکه یکی از عوامل مؤثر در پیشروی طالبان در برابر حکومت جمهوری افغانستان، استفاده از روش‌های جنگ نامتقارن و کاهش نیاز به نیروهای گسترده نظامی بود، تصریح کرد که اکنون گروه‌های مسلح دیگر نیز ممکن است با بهره‌گیری از فناوری‌های نوین، این الگو را به مرحله پیچیده‌تری وارد کنند.
به گفته وی، گسترش استفاده از سامانه‌های بدون سرنشین و فناوری‌های مبتنی بر هوش مصنوعی می‌تواند شرایطی ایجاد کند که در آن، طالبان با تهدیدهایی متفاوت از تجربه جنگ‌های گذشته خود مواجه شوند.
حمایت احتمالی بازیگران منطقه‌ای از داعش خراسان
رحمانی در بخش دیگری از این گفت‌وگو، درباره مسیرهای احتمالی دستیابی گروه تروریستی داعش خراسان به فناوری‌های جدید و احتمال حمایت برخی کشورها یا شبکه‌های اطلاعاتی از این گروه، گفت که اتهام‌زنی متقابل میان طالبان و پاکستان درباره حمایت از گروه‌های مسلح، بخشی از فضای پیچیده رقابت‌های امنیتی و اطلاعاتی منطقه است.
وی اظهار داشت: «طالبان، پاکستان را به حمایت از این گروه‌ها متهم می‌کنند و در مقابل، پاکستان نیز اتهامات مشابهی را متوجه طالبان می‌سازد؛ اما جنگ‌های اطلاعاتی همواره ماهیتی پنهان داشته‌اند و شناسایی دقیق حامیان چنین گروه‌هایی ساده نیست.»
این پژوهشگر مسائل افغانستان با تأکید بر اینکه ارزیابی نقش بازیگران خارجی بیشتر بر اساس تحلیل منافع و صف‌بندی‌های منطقه‌ای امکان‌پذیر است، افزود: کشورهایی که از سیاست‌ها و شیوه حکومت‌داری طالبان ناراضی هستند، ممکن است در چارچوب رقابت‌های ژئوپلیتیکی، از تضعیف این گروه سود ببرند.
رحمانی تصریح کرد که این موضوع در حد یک احتمال تحلیلی است و نمی‌توان بدون شواهد مشخص، حمایت سازمان‌یافته یک کشور از داعش خراسان را قطعی دانست.
وی همچنین به تغییر شیوه تولید و دسترسی به تجهیزات پهپادی اشاره کرد و گفت: تجربه جنگ اوکراین نشان داده است که استفاده از برخی سامانه‌های پهپادی دیگر لزوماً به صنایع بزرگ و زیرساخت‌های پیچیده نظامی وابسته نیست و امکان تهیه تجهیزات و بهره‌گیری از دانش فنی در مقیاس محدودتر نیز وجود دارد.
به باور رحمانی، چنین تحولاتی می‌تواند دسترسی گروه‌های غیردولتی به برخی فناوری‌های نظامی را آسان‌تر کند و کنترل این تهدید را برای دولت‌ها دشوارتر سازد.
وی افزود که رقابت‌های ژئوپلیتیکی در منطقه نیز می‌تواند بر محاسبات برخی بازیگران تأثیر بگذارد؛ به‌ویژه در شرایطی که اقدامات داعش خراسان علیه طالبان یا کشورهای همسایه، با منافع مقطعی برخی طرف‌ها همسو شود.
با این حال، رحمانی تأکید کرد که وجود منافع مشترک یا همسو، به‌تنهایی به معنای اثبات حمایت مستقیم از این گروه نیست.
اختلافات سه کشور همسایه؛ مانع مقابله مشترک با داعش
رحمانی در پاسخ به پرسشی درباره ضرورت همکاری ایران، پاکستان، کشورهای آسیای مرکزی و طالبان برای مقابله با تهدیدهای فناورانه داعش خراسان گفت که نخستین گام برای شکل‌گیری یک راهبرد مؤثر، پذیرش وجود تهدید مشترک و دستیابی به حداقلی از تفاهم امنیتی میان کشورهای منطقه است.
وی اظهار داشت: «حداقل کاری که این کشورها می‌توانند انجام دهند، نشستن دور یک میز و توافق بر سر این موضوع است که داعش خراسان یک تهدید مشترک محسوب می‌شود و باید برای مقابله با آن اقدام کرد.»
این تحلیلگر سیاسی با اشاره به اختلافات عمیق ژئوپلیتیکی میان ایران، پاکستان و افغانستان افزود که این سه کشور در بسیاری از معادلات منطقه‌ای در یک صف قرار ندارند و هرکدام بر اساس منافع و ملاحظات سیاسی و امنیتی خود عمل می‌کنند.
به گفته رحمانی، همین تفاوت در منافع و رویکردها باعث شده است که کشورهای منطقه در مقاطع مختلف نتوانند سیاست واحد و هماهنگی در قبال تهدیدهای امنیتی اتخاذ کنند.
وی ادامه داد: «در گذشته نیز بارها شاهد بوده‌ایم که کشورهای منطقه در مواضع رسمی یک موضوع را مطرح کرده‌اند، اما در عمل مسیر متفاوتی را در پیش گرفته‌اند. به همین دلیل، تصور نمی‌کنم ایجاد یک اتحاد منطقه‌ای علیه داعش خراسان به‌سادگی امکان‌پذیر باشد.»
رحمانی با این حال تأکید کرد که آغاز اقدام عملی از سوی یکی از بازیگران منطقه‌ای می‌تواند زمینه همگرایی تدریجی سایر کشورهایی را فراهم کند که منافع امنیتی مشترکی دارند.
مقابله با تهدیدهای جدید داعش نیازمند و بازنگری در راهبردهای امنیتی
این پژوهشگر مسائل افغانستان در بخش پایانی گفت‌وگو با ایراف، با اشاره به نوظهور بودن برخی فناوری‌های مورد استفاده در درگیری‌های جدید، گفت که مقابله با این تهدیدها مستلزم شناخت دقیق قابلیت‌ها و محدودیت‌های آنها در میدان عمل است.
رحمانی خاطرنشان کرد که هنوز نمی‌توان با قطعیت مشخص کرد کدام راهبرد نظامی یا امنیتی در برابر گروه‌هایی که از فناوری‌های پیشرفته بهره می‌برند، مؤثرتر خواهد بود.
وی افزود: «چون این فناوری‌ها جدید هستند، باید عملکرد آنها در میدان عمل بررسی شود تا مشخص شود کدام راهبردها و شیوه‌های مقابله می‌توانند موفق باشند.»
به باور رحمانی، تحول شیوه‌های جنگ و گسترش استفاده از فناوری‌های هوشمند، ضرورت بازنگری در رویکردهای سنتی مقابله با گروه‌های تروریستی را افزایش داده است؛ موضوعی که بدون شناخت تحولات فناورانه و توجه به پیچیدگی رقابت‌های منطقه‌ای، مدیریت آن دشوار خواهد بود.
سازمان ملل متحد در گزارش‌های سال ۲۰۲۶ درباره تهدید داعش و شاخه‌های وابسته به آن، نسبت به استفاده فزاینده گروه‌های تروریستی از فناوری‌های نوین، از جمله هوش مصنوعی، پهپادها، ابزارهای ارتباطی رمزگذاری‌شده و دارایی‌های دیجیتال هشدار داده است.
در گزارش‌های این سازمان، داعش خراسان همچنان یکی از تهدیدهای مهم امنیتی در افغانستان و منطقه معرفی شده است؛ گروهی که با وجود تحمل ضربات امنیتی، ظرفیت و انگیزه انجام حملات پرتلفات و عملیات فرامرزی را حفظ کرده است.
همچنین بررسی‌های منتشرشده درباره فعالیت داعش خراسان نشان می‌دهد که این گروه در حوزه تبلیغات و انتشار محتوای چندزبانه از ابزارهای مبتنی بر هوش مصنوعی استفاده کرده است. با این حال، شواهد مربوط به استفاده تبلیغاتی از هوش مصنوعی را نباید با اثبات به‌کارگیری عملیاتی آن در حملات یکسان دانست.
در شرایطی که اختلافات سیاسی و امنیتی میان طالبان و پاکستان ادامه دارد و کشورهای همسایه افغانستان نیز با نگرانی‌های مشترک تروریستی روبه‌رو هستند، گسترش توانمندی‌های فناورانه گروه‌های افراطی می‌تواند چالش تازه‌ای برای امنیت منطقه ایجاد کند.
این تحولات، ضرورت همکاری اطلاعاتی، کنترل مسیرهای تأمین تجهیزات و تدوین راهبردهای مشترک مقابله با تهدیدهای نوظهور را بیش از گذشته مطرح کرده است.
