به گزارش ایراف، توسعه زیرساخت‌های ریلی افغانستان و اتصال این کشور به شبکه حمل‌ونقل منطقه‌ای، به یکی از محورهای مهم همکاری اقتصادی تهران و کابل تبدیل شده است؛ ظرفیتی که در صورت تکمیل مسیرهای پیش‌بینی‌شده، می‌تواند ضمن تسهیل مبادلات تجاری دو کشور، مسیرهای تازه‌ای برای دسترسی ایران به بازارهای آسیای مرکزی و شرق آسیا ایجاد کند.
محمود سیادت، رئیس اتاق مشترک بازرگانی ایران و افغانستان، با اشاره به چشم‌انداز توسعه خطوط ریلی افغانستان اظهار کرد: امتداد راه‌آهن خواف ـ هرات به سمت شهرهای مهمی مانند قندهار و مزارشریف و همچنین ایجاد ارتباط ریلی با کشورهای ازبکستان و پاکستان، فرصت‌های جدیدی برای توسعه تجارت و ترانزیت منطقه‌ای فراهم می‌کند.
به گفته وی، اتصال احتمالی شبکه ریلی افغانستان به مرز واخان در شمال‌شرق این کشور و مرز چین نیز از جمله ظرفیت‌های بلندمدتی است که می‌تواند در توسعه کریدورهای ریلی منطقه مورد توجه قرار گیرد و دسترسی ایران به بازار چین را تسهیل کند.
اتصال راه‌آهن خواف ـ هرات به شهرک صنعتی افغانستان
سیادت با اشاره به روند توسعه خط‌آهن خواف ـ هرات گفت: در ادامه این مسیر، برنامه‌هایی برای امتداد خط ریلی به سمت شهر هرات و اتصال آن به شهرک صنعتی این شهر در دستور کار قرار دارد.
بر اساس اطلاعات منتشرشده از سوی نهادهای اقتصادی افغانستان، توسعه بخش پایانی راه‌آهن خواف ـ هرات در دو مرحله ۴۳ و ۴۷ کیلومتری پیش‌بینی شده است.
اجرای این طرح می‌تواند ارتباط ریلی شهر هرات با شبکه حمل‌ونقل ایران را گسترش دهد و امکان جابه‌جایی مستقیم‌تر کالا میان مراکز تولیدی و بازارهای دو کشور را فراهم کند.
اهمیت این اتصال تنها به جابه‌جایی کالا میان ایران و افغانستان محدود نمی‌شود؛ بلکه دسترسی شهرک‌های صنعتی افغانستان به شبکه ریلی می‌تواند زمینه کاهش هزینه‌های لجستیکی، افزایش ظرفیت صادراتی و تسهیل انتقال محصولات تولیدی این کشور از مسیر ایران را فراهم کند.
افغانستان؛ حلقه اتصال ایران به بازارهای آسیای مرکزی
رئیس اتاق مشترک بازرگانی ایران و افغانستان با تأکید بر موقعیت جغرافیایی افغانستان، توسعه شبکه ریلی این کشور را فرصتی برای گسترش همکاری‌های اقتصادی و حمل‌ونقلی منطقه دانست.
در این چارچوب، اتصال ریلی هرات به مزارشریف از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است؛ زیرا اجرای این مسیر می‌تواند غرب افغانستان را به مناطق شمالی این کشور و گذرگاه‌های مرزی منتهی به کشورهای آسیای مرکزی متصل کند.
با توسعه این زیرساخت‌ها، امکان دسترسی ریلی ایران به بازارهایی مانند ازبکستان و تاجیکستان از مسیر افغانستان تقویت خواهد شد.
به این ترتیب، در کنار مسیرهای موجود از طریق ترکمنستان، گزینه دیگری برای انتقال کالا و توسعه مبادلات منطقه‌ای در اختیار فعالان اقتصادی قرار می‌گیرد.
این موضوع برای استان خراسان رضوی نیز اهمیت اقتصادی دارد؛ استانی که به دلیل همجواری با افغانستان و برخورداری از ظرفیت‌های صنعتی، تجاری و لجستیکی، می‌تواند از افزایش مبادلات ریلی و توسعه فعالیت‌های ترانزیتی میان دو کشور بهره‌مند شود.
تغییر مسیر بخشی از ترانزیت افغانستان به سمت ایران
سیادت همچنین با اشاره به تحولات مرزی افغانستان و پاکستان اظهار کرد: پس از بسته شدن مرزهای میان دو کشور، بخشی از محموله‌های ترانزیتی افغانستان به سمت مسیرهای جایگزین، از جمله ایران، هدایت شده است.
این تغییر مسیر، اهمیت توسعه زیرساخت‌های حمل‌ونقل و افزایش ظرفیت شبکه ریلی ایران را بیش از گذشته برجسته می‌کند؛ چراکه در صورت فراهم بودن امکانات و زیرساخت‌های مورد نیاز، ایران می‌تواند سهم بیشتری از جابه‌جایی کالاهای تجاری افغانستان و مبادلات ترانزیتی منطقه را به خود اختصاص دهد.
در چنین شرایطی، تکمیل خطوط ریلی، افزایش ظرفیت ناوگان باری و تأمین تجهیزات مورد نیاز، از جمله لکوموتیو و واگن، از الزامات بهره‌گیری از فرصت‌های جدید ترانزیتی به شمار می‌رود.
حمل‌ونقل ریلی به دلیل ظرفیت بالاتر در جابه‌جایی محموله‌های حجیم و امکان کاهش هزینه‌های لجستیکی، می‌تواند در رقابت با مسیرهای جاده‌ای نقش مؤثری ایفا کند.
از این رو، توسعه زیرساخت‌های ریلی ایران و افغانستان نه‌تنها به افزایش مبادلات دوجانبه کمک می‌کند، بلکه می‌تواند جایگاه مسیرهای ترانزیتی ایران را در تجارت منطقه‌ای تقویت کند.
چشم‌انداز اتصال ریلی ایران به چین از مسیر واخان
یکی از ابعاد راهبردی توسعه شبکه ریلی افغانستان، امکان ایجاد ارتباط حمل‌ونقلی میان ایران، آسیای مرکزی و چین است.
در این زمینه، کریدور پنج‌جانبه ریلی ایران، افغانستان، تاجیکستان، قرقیزستان و چین از جمله طرح‌هایی است که در سال‌های گذشته با هدف تقویت ارتباطات تجاری و حمل‌ونقلی کشورهای منطقه مطرح شده است.
در صورت تکمیل بخش‌های مختلف این کریدور و فراهم شدن زیرساخت‌های لازم در افغانستان، امکان شکل‌گیری یک مسیر پیوسته ریلی از ایران به سمت آسیای مرکزی و غرب چین فراهم خواهد شد؛ مسیری که می‌تواند فرصت‌های تازه‌ای برای صادرات، واردات و ترانزیت کالا ایجاد کند.
با این حال، اتصال ریلی به مرز چین از مسیر واخان همچنان در چارچوب یک چشم‌انداز بلندمدت قرار دارد و تحقق آن مستلزم سرمایه‌گذاری گسترده، توافق‌های بین‌دولتی، مطالعات فنی و احداث زیرساخت‌های پیچیده در مناطق کوهستانی و صعب‌العبور افغانستان است.
از این منظر، توسعه خطوط ریلی افغانستان را باید بخشی از برنامه بلندمدت ایجاد شبکه‌های یکپارچه حمل‌ونقل منطقه‌ای دانست؛ برنامه‌ای که اجرای آن به هماهنگی سیاسی، اقتصادی و فنی میان کشورهای واقع در مسیر وابسته است.
سرمایه‌گذاری و تکمیل زیرساخت‌ها؛ پیش‌نیاز افزایش سهم ایران از ترانزیت منطقه
با افزایش اهمیت کریدورهای زمینی در تجارت بین‌المللی، توسعه شبکه ریلی افغانستان می‌تواند فرصت تازه‌ای برای حضور مؤثرتر ایران در زنجیره حمل‌ونقل منطقه‌ای ایجاد کند.
با این حال، بهره‌برداری از این ظرفیت مستلزم تکمیل پروژه‌های نیمه‌تمام، تأمین منابع مالی، نوسازی ناوگان ریلی و افزایش هماهنگی‌های عملیاتی میان کشورهای درگیر در مسیرهای ترانزیتی است.
همچنین فراهم کردن شرایط مناسب برای حضور سرمایه‌گذاران بخش خصوصی، تضمین بازگشت سرمایه، تدوین برنامه‌های اجرایی مشخص و ایجاد سازوکارهای پایدار برای مدیریت حمل‌ونقل بین‌المللی، از جمله پیش‌نیازهای پیشبرد این طرح‌ها به شمار می‌رود.
در مجموع، توسعه راه‌آهن افغانستان با مشارکت ایران، فراتر از اجرای چند پروژه عمرانی، در چارچوب گسترش کریدورهای تجاری و رقابت منطقه‌ای بر سر مسیرهای ترانزیتی قابل ارزیابی است.
تکمیل مسیر خواف ـ هرات، اتصال شهرهای مهم افغانستان به یکدیگر و بررسی امکان امتداد شبکه ریلی به سمت آسیای مرکزی و چین، می‌تواند ضمن تقویت روابط اقتصادی تهران و کابل، فرصت‌های تازه‌ای برای افزایش سهم ایران از ترانزیت منطقه‌ای و دسترسی به بازارهای شرق آسیا فراهم کند؛ هرچند تحقق این چشم‌انداز به تأمین سرمایه، تکمیل زیرساخت‌ها و همکاری عملیاتی کشورهای منطقه وابسته خواهد بود.
