سید علی کاظمی، نماینده پیشین پارلمان افغانستان در دوره جمهوری، در گفت‌وگو با ایراف، با انتقاد از سابقه مداخلات آمریکا در افغانستان و عملکرد پاکستان در قبال این کشور تأکید کرد که مردم افغانستان تجربه مثبتی از حضور و مداخله واشنگتن ندارند. وی همچنین با اشاره به اهمیت راهبردی بندر چابهار، آن را یکی از عوامل نگرانی پاکستان از استقلال اقتصادی افغانستان دانست و تصریح کرد که هرگونه میانجی‌گری برای کاهش تنش میان کابل و اسلام‌آباد باید با حضور کشورهای همسایه، از جمله ایران، هند، چین و روسیه انجام شود.
کاظمی با بیان اینکه پذیرش نقش‌آفرینی آمریکا بدون مشارکت کشورهای منطقه نمی‌تواند تأمین‌کننده منافع ملی افغانستان باشد، خاطرنشان کرد که حل مسائل این کشور تنها به کاهش تنش با پاکستان محدود نمی‌شود، بلکه باید با تلاش برای شکل‌گیری یک دولت فراگیر و مشارکت همه اقوام و جریان‌های سیاسی افغانستان همراه باشد.
تجربه تاریخی افغانستان از مداخلات آمریکا و پاکستان
نماینده پیشین پارلمان افغانستان با اشاره به تجربه حضور نظامی و سیاسی آمریکا در افغانستان اظهار داشت: مردم این کشور در سال‌های گذشته حضور فیزیکی آمریکایی‌ها را در افغانستان از نزدیک مشاهده و تجربه کرده‌اند و به این نتیجه رسیده‌اند که هر جا ایالات متحده حضور داشته یا از طریق پیام‌رسانی سیاسی و حمایت از یک حکومت یا جریان سیاسی وارد عمل شده، نتیجه آن برای مردم افغانستان مثبت نبوده است.
وی افزود: متأسفانه حاصل این مداخلات چیزی جز آوارگی مردم، دربه‌دری، مشکلات روانی، نابسامانی‌های اقتصادی و ناامنی برای افغانستان نبوده است. به همین دلیل، اکنون که آمریکا از دلسوزی برای افغانستان و تلاش برای میانجی‌گری سخن می‌گوید، مردم این کشور نسبت به اهداف و انگیزه‌های پشت این مواضع تردید دارند.
کاظمی با اشاره به روابط تاریخی افغانستان و پاکستان نیز گفت: مردم افغانستان از عملکرد پاکستان در چند دهه گذشته رضایت ندارند و معتقدند اسلام‌آباد همواره تلاش کرده است افغانستان در وضعیت ناهنجاری و بی‌ثباتی باقی بماند. به گفته وی، پاکستان در عرصه بین‌المللی نیز تصویری مخدوش از افغانستان ارائه کرده و تلاش داشته است این کشور به‌عنوان کشوری ناتوان و گرفتار مشکلات معرفی شود.
وی تصریح کرد: پاکستان تصور می‌کند اگر افغانستان بتواند به ثبات و توسعه دست پیدا کند و از نظر اقتصادی و سیاسی قدرت بگیرد، موقعیت اسلام‌آباد با چالش مواجه خواهد شد. از سوی دیگر، به دلیل هم‌پیمانی پاکستان با آمریکا، اسلام‌آباد تلاش کرده است واشنگتن را نیز در جریان رویکردها و دیدگاه‌های خود نسبت به افغانستان قرار دهد؛ در حالی که به اعتقاد من، سابقه تاریخی آمریکا نیز نشان می‌دهد این کشور برخورد مثبتی با مردم افغانستان نداشته است.
چابهار؛ راهبرد افغانستان برای رهایی از وابستگی تجاری به پاکستان
کاظمی در ادامه با اشاره به اهمیت توسعه بندر چابهار در روابط اقتصادی ایران و افغانستان، این بندر را یکی از ظرفیت‌های مهم برای کاهش وابستگی تجاری افغانستان به پاکستان دانست و گفت: در این زمینه باید به نقش و تلاش‌های شهید کاظمی در دوران مسئولیت وزارت تجارت افغانستان توجه کرد. در آستانه سالروز شهادت ایشان در ماه عقرب یا آبان، یادآوری این موضوع اهمیت دارد که یکی از مسائل عمده در دوره مسئولیت وی، مشکلاتی بود که پاکستان برای تجارت افغانستان ایجاد می‌کرد.
وی افزود: پاکستان در آن دوران بارها بنادر خود را به روی افغانستان می‌بست و اجازه نمی‌داد مبادلات وارداتی و صادراتی این کشور به شکل عادی انجام شود. شهید کاظمی به این نتیجه رسید که تجارت افغانستان زمانی می‌تواند رشد کند که این کشور مسیرهای جایگزین و راه‌های دیگری برای ارتباط با بازارهای بین‌المللی پیدا کند.
نماینده پیشین پارلمان افغانستان ادامه داد: در همین چارچوب، موضوع ایجاد و توسعه کریدورهای تجاری با مقام‌های جمهوری اسلامی ایران و همچنین هند مطرح شد و بندر چابهار نیز در همان دوره مورد توجه قرار گرفت. این رویکرد با هدف ایجاد مسیرهای مستقل تجاری برای افغانستان و کاهش وابستگی این کشور به بنادر پاکستان دنبال شد.
کاظمی با اشاره به اختصاص ده‌ها هکتار زمین در بندر چابهار برای فعالیت‌های اقتصادی افغانستان تأکید کرد: لازم است از طریق رسانه‌ها این موضوع به‌درستی برای مردم افغانستان و ایران تبیین شود تا تصور نشود جمهوری اسلامی ایران این زمین‌ها را به افغانستان بخشیده است. مردم افغانستان اساساً نگاه مثبتی به دریافت کمک در قالب بخشش و صدقه ندارند و این زمین‌ها در قالب قراردادی چندساله در اختیار افغانستان قرار گرفته‌اند و دولت‌های مختلف افغانستان نیز مطابق قرارداد باید به تعهدات مربوط به آن پایبند باشند.
وی خاطرنشان کرد: این ظرفیت می‌تواند به‌صورت عملی و پایدار افغانستان را به آب‌های آزاد بین‌المللی متصل کند و زمینه توسعه تجارت این کشور را فراهم آورد. از این منظر، چابهار صرفاً یک پروژه اقتصادی نیست، بلکه برای افغانستان اهمیت راهبردی دارد و می‌تواند وابستگی این کشور به مسیرهای تجاری پاکستان را کاهش دهد.
سیدعلی کاظمی با بیان اینکه پاکستان از توسعه چنین ظرفیتی نگران است، گفت: یکی از دلایل عمده نگرانی اسلام‌آباد این است که افغانستان بتواند بدون وابستگی به بنادر پاکستان، مسیرهای تجاری خود را توسعه دهد. به اعتقاد من، آمریکا نیز که در بسیاری از تحولات افغانستان رویکردی منفی داشته، نسبت به رشد و توسعه مستقل این کشور بی‌تفاوت نیست و از این منظر، توسعه ظرفیت‌هایی مانند چابهار می‌تواند برای برخی طرف‌ها نگران‌کننده باشد.
کاظمی در عین حال به ضرورت اصلاح ساختار سیاسی افغانستان اشاره کرد و گفت: انتظار می‌رود حکومت فعلی طالبان برای حل مسائل داخلی کشور و شکل‌گیری یک دولت همه‌شمول اقدامات جدی انجام دهد. افغانستان برای عبور از وضعیت کنونی به دولتی ملی نیاز دارد که همه اقوام در آن حضور و مشارکت داشته باشند.
وی تأکید کرد: استفاده از ظرفیت‌های اقتصادی مانند چابهار زمانی می‌تواند به نفع تمام مردم افغانستان باشد که ساختار سیاسی کشور نیز به شکلی سامان پیدا کند که همه اقوام و گروه‌های اجتماعی خود را در آینده آن سهیم بدانند. در چنین شرایطی، فرصت‌های اقتصادی نیز می‌تواند در خدمت توسعه عمومی کشور قرار گیرد، نه اینکه تنها در اختیار گروه یا افراد محدودی باشد.
حمایت آمریکا از پاکستان و نادیده گرفتن حملات به افغانستان
کاظمی در پاسخ به پرسشی درباره پیام سیاسی و دیپلماتیک استقبال طالبان از نقش‌آفرینی آمریکا در کاهش تنش با پاکستان و اینکه آیا این مسئله می‌تواند نشانه تغییر رویکرد طالبان در قبال واشنگتن باشد، اظهار داشت: در جریان مواضع اخیر آمریکا و اظهارات وزارت خارجه این کشور هستم. به اعتقاد من، آنچه از این مواضع برداشت می‌شود، نوعی یک‌جانبه‌گرایی و حمایت بیشتر از پاکستان است؛ چراکه آمریکایی‌ها به وقایع مهمی که از سوی پاکستان در داخل افغانستان رخ داده، توجه کافی ندارند.
وی با اشاره به حملات پاکستان به خاک افغانستان گفت: حملات گسترده و ویرانگر پاکستان در داخل افغانستان، از جمله در شهر کابل، خسارات و تلفات انسانی به دنبال داشته است. یکی از این حملات در منطقه تایمنی کابل انجام شد؛ منطقه‌ای که من در دوره نمایندگی مردم کابل در پارلمان، با مسائل و وضعیت آن آشنایی داشتم.
نماینده پیشین پارلمان افغانستان افزود: در این حمله، بمبی از سوی پاکستان در منطقه تایمنی پرتاب شد و شمار زیادی از هم‌وطنان بی‌گناه ما به شهادت رسیدند. این اتفاق از جمله مواردی بود که مردم افغانستان انتظار داشتند جامعه بین‌المللی نسبت به آن واکنش نشان دهد، اما متأسفانه چنین حمله‌ای به شکل مورد انتظار محکوم نشد.
کاظمی تصریح کرد: حتی آمریکا که امروز ادعای میانجی‌گری و تلاش برای حل اختلافات را مطرح می‌کند، در قبال این حملات قضاوت و موضع‌گیری روشنی نداشت. اکنون آمریکایی‌ها اعلام می‌کنند که نمی‌توانند حملاتی را که از خاک افغانستان صورت می‌گیرد تحمل کنند و در واقع مسئولیت را متوجه طرف افغانستانی می‌دانند، اما درباره حملات پاکستان و تلفات غیرنظامیان افغانستانی موضع مشابهی اتخاذ نمی‌کنند.
وی با تأکید بر اینکه طالبان نباید بدون بررسی واقعیت‌های میدانی پیشنهاد میانجی‌گری آمریکا را بپذیرد، گفت: زمانی که بحث میانجی‌گری مطرح می‌شود، دولت فعلی افغانستان باید همه ابعاد مسئله را در نظر بگیرد. نمی‌توان صرفاً بر اساس پیشنهاد آمریکا تصمیم گرفت، در حالی که حملات انجام‌شده علیه مردم افغانستان و مسئولیت طرف‌های درگیر در این روند نادیده گرفته می‌شود.
ضرورت مشارکت ایران، هند، چین و روسیه
کاظمی با تأکید بر اینکه میانجی‌گری در اختلافات افغانستان و پاکستان نباید به آمریکا محدود شود، اظهار داشت: جمهوری اسلامی ایران به‌عنوان یکی از همسایگان غربی افغانستان، در زمینه‌های مختلف، از جمله همکاری‌های اقتصادی و فراهم کردن ظرفیت‌های تجاری در بندر چابهار، کمک‌های قابل توجهی به افغانستان داشته است.
بنابراین، نقش ایران در هرگونه ابتکار منطقه‌ای برای حل اختلافات افغانستان و پاکستان باید مورد توجه قرار گیرد.
وی افزود: پیشنهاد من این است که در روند میانجی‌گری میان افغانستان و پاکستان، کشورهای همسایه افغانستان از جمله جمهوری اسلامی ایران، هند، چین و روسیه در کنار ایالات متحده حضور داشته باشند. این کشورها باید در گفت‌وگوها و تلاش‌های دیپلماتیک برای حل اختلافات مشارکت کنند تا منافع مردم افغانستان نیز به‌طور جدی در نظر گرفته شود.
نماینده پیشین پارلمان افغانستان تصریح کرد: چنین میانجی‌گری‌ای نباید صرفاً به متوقف کردن درگیری‌ها و کاهش تنش‌های مقطعی میان افغانستان و پاکستان محدود بماند، بلکه باید زمینه‌ای برای حل مسائل اساسی افغانستان و شکل‌گیری یک دولت فراگیر و قانونمند در این کشور فراهم کند. در واقع، باید از ظرفیت میانجی‌گری برای کمک به آینده سیاسی افغانستان نیز استفاده شود.
کاظمی با انتقاد از نقش‌آفرینی یک‌جانبه آمریکا گفت: ایالات متحده از فاصله هزاران کیلومتری دست خود را برای میانجی‌گری در مسائل افغانستان دراز می‌کند، اما طالبان نباید بدون در نظر گرفتن نقش کشورهای منطقه چنین پیشنهادی را بپذیرد. پذیرش این طرح زمانی قابل قبول است که کشورهای همسایه‌ای که به آنها اشاره کردم، در روند میانجی‌گری حضور داشته باشند.
وی خاطرنشان کرد: حضور این کشورها می‌تواند کمک کند تا منافع ملی افغانستان و منافع مردم این کشور در تصمیم‌گیری‌ها لحاظ شود. در چنین شرایطی است که مردم افغانستان نیز می‌توانند نسبت به روند میانجی‌گری و نتایج آن قانع شوند و آن را اقدامی در جهت تأمین منافع کشور خود بدانند.
آینده سیاسی افغانستان بدون مشارکت همه اقوام ممکن نیست
نماینده پیشین پارلمان افغانستان در بخش پایانی این گفت‌وگو با تأکید بر ضرورت مشارکت مردم در ساختار سیاسی آینده کشور اظهار داشت: من به‌عنوان یک شهروند افغانستان که نسبت به سرنوشت کشورم دغدغه دارم، امیدوارم روزی شاهد افغانستانی آباد، آزاد، سربلند و مستقل باشیم. مردم افغانستان برای این کشور شهید داده‌اند، قربانی کرده‌اند و تلاش‌های فراوانی انجام داده‌اند؛ بنابراین، شایسته است در تعیین سرنوشت سیاسی کشور خود نیز نقش داشته باشند.
وی افزود: حکومت طالبان باید با مردم افغانستان مشورت کند و زمینه مشارکت آنان را در ساختار سیاسی آینده کشور فراهم سازد. مقدمات شکل‌گیری یک دولت همه‌شمول باید از همین امروز فراهم شود و حکومت طالبان نباید این مسئله را به آینده‌ای نامعلوم موکول کند.
کاظمی با اشاره به ضرورت حضور طالبان در ساختار سیاسی آینده افغانستان گفت: همان‌طور که بارها در مصاحبه‌های قبلی نیز تأکید کرده‌ام، سرنوشت افغانستان بدون حضور طالبان به هیچ صورت قابل قبول نیست و چنین آینده‌ای نیز شکل نخواهد گرفت. طالبان بخشی از واقعیت سیاسی افغانستان است و نمی‌توان نقش آن را در آینده کشور نادیده گرفت.
وی در عین حال تأکید کرد: حضور طالبان باید در کنار مشارکت دیگر اقوام و گروه‌های افغانستان باشد. این‌گونه نیست که صرف حضور طالبان برای تشکیل یک دولت فراگیر کفایت کند؛ بلکه باید دیگر اقوام نیز سهم واقعی و قابل قبول خود را در ساختار سیاسی کشور داشته باشند.
نماینده پیشین پارلمان افغانستان در پایان گفت: شخصیت‌ها، رهبران و بزرگان اقوام مختلف که دل‌سوز مردم افغانستان هستند و برای سرنوشت این کشور دغدغه دارند، باید در ساختار آینده سیاسی مشارکت داده شوند. امیدوارم مردم افغانستان نیز درباره این موضوع دیدگاه‌های خود را مطرح کنند و این بحث به یک مطالبه عمومی برای شکل‌گیری آینده‌ای بهتر تبدیل شود.
روابط افغانستان و پاکستان از زمان شکل‌گیری پاکستان در سال ۱۹۴۷ میلادی با اختلافات سیاسی و مرزی همراه بوده است. مسئله خط دیورند، اختلافات بر سر امنیت مرزها، اتهام حمایت از گروه‌های مسلح و نگرانی‌های امنیتی دو کشور از مهم‌ترین عوامل تداوم تنش میان کابل و اسلام‌آباد بوده است.
در سال‌های اخیر نیز درگیری‌های مرزی و حملات متقابل، روابط دو طرف را با چالش‌های جدی مواجه کرده است.
از سوی دیگر، افغانستان به دلیل محصور بودن در خشکی، برای دسترسی به بازارهای بین‌المللی و آب‌های آزاد به مسیرهای ترانزیتی کشورهای همسایه وابستگی دارد. بندر چابهار ایران در کنار مسیرهای تجاری پاکستان، یکی از گزینه‌های مهم برای تنوع‌بخشی به مسیرهای صادراتی و وارداتی افغانستان محسوب می‌شود. توسعه این بندر و اختصاص ظرفیت‌های زیرساختی و زمین برای فعالیت‌های اقتصادی افغانستان می‌تواند نقش مهمی در کاهش وابستگی تجاری کابل به اسلام‌آباد ایفا کند.
در عرصه سیاسی نیز پس از بازگشت طالبان به قدرت در اوت ۲۰۲۱، موضوع تشکیل دولت فراگیر و مشارکت اقوام و جریان‌های سیاسی مختلف در ساختار حکمرانی افغانستان همچنان یکی از محورهای اصلی اختلاف میان طالبان و بخش‌هایی از جامعه افغانستان و همچنین یکی از مطالبات مطرح‌شده در تعاملات منطقه‌ای و بین‌المللی درباره آینده این کشور است.
