به گزارش ایراف، ۲۹ مهر/میزان در تقویم رسمی افغانستان، روز ملی زبان ازبکی است؛ مناسبتی که هر سال فرصتی برای توجه به جایگاه این زبان در تاریخ و فرهنگ کشور و تأکید بر ضرورت پاسداری از تنوع زبانی فراهم می‌کند. امسال نیز این روز در کابل و شماری از ولایت‌های افغانستان و همچنین نقاط مختلف جهان با برگزاری برنامه‌های فرهنگی و ادبی گرامی داشته شد.
گفتنی است که روز ملی زبان ازبکی در سال ۱۳۹۸ خورشیدی، با فرمان محمد اشرف غنی، رئیس‌جمهور پیشین افغانستان، در تقویم این کشور نام‌گذاری شد و از آن زمان به مناسبت آن برنامه‌های فرهنگی برگزار می‌شود.
تأکید رهبران سیاسی بر پاسداری از زبان‌های مادری
محمد محقق، رهبر حزب وحدت اسلامی مردم افغانستان، در پیامی به مناسبت این روز، زبان را از مهم‌ترین مؤلفه‌های هویت ملی و تاریخی ملت‌ها دانست و تأکید کرد که تضعیف زبان‌های مادری می‌تواند به تضعیف هویت فرهنگی جوامع بینجامد. محقق با اشاره به وضعیت زبان‌های فارسی و ازبکی در افغانستان، محدود شدن حضور این زبان‌ها در مکاتبات رسمی، برداشتن تابلوهای فارسی و ازبکی و کاهش کاربرد آن‌ها در عرصه‌های عمومی و اداری را از روندهای نگران‌کننده توصیف کرد.
وی با تأکید بر ضرورت احترام به زبان‌ها، مذاهب و فرهنگ‌های مختلف، افغانستان را سرزمینی برخوردار از تنوع ارزشمند قومی و فرهنگی دانست و گفت هیچ زبان و فرهنگی نباید در نتیجه انحصارطلبی به حاشیه رانده شود.
از سوی دیگر، عطا محمد نور، رهبر جمعیت اسلامی افغانستان، نیز با انتشار پیامی در صفحه ایکس، روز ملی زبان ازبکی را به گویندگان و دوست‌داران این زبان تبریک گفت و از آن به‌عنوان زبانی شیرین یاد کرد. داوودعلی نجفی، وزیر حکومت پیشین افغانستان، نیز زبان ازبکی را یکی از سرمایه‌های فرهنگی و هویتی کشور خواند و بر نقش آن در غنای ادبیات افغانستان، تقویت همزیستی مسالمت‌آمیز و تحکیم وحدت ملی تأکید کرد. نجفی پاسداری، آموزش و گسترش این زبان را مسئولیتی مشترک دانست.
حق آموزش به زبان مادری و برابری زبانی
تنویراحمد قسیم، از دیگر چهره‌هایی بود که در پیامی بر اهمیت حفظ زبان ازبکی و نقش آن در میراث فرهنگی مشترک افغانستان تأکید کرد. او تنوع زبانی را نه عاملی برای جدایی، بلکه بخشی از سرمایه فرهنگی جامعه دانست و ابراز امیدواری کرد که گویندگان این زبان بتوانند به زبان مادری خود آموزش ببینند و در گسترش ادبیات و فرهنگ ازبکی نقش بیشتری ایفا کنند.
امیر ایماق، کاربر فیسبوک، نیز با اشاره به پیشینه تاریخی همزیستی اقوام در این سرزمین، سخن گفتن به زبان مادری را از حقوق اساسی انسان‌ها دانست. او تأکید کرد که محدود کردن زبان، به معنای محدود کردن حقوق انسانی شهروندان است و با وجود تعلق خود به جامعه هزاره و زبان فارسی‌دری، حمایت از حق پاسداشت زبان ازبکی را وظیفه‌ای شهروندی می‌داند.
در همین حال، محمدعلیم ساعی، فعال فرهنگی نیز با انتشار پیامی به زبان ازبکی، بر ضرورت تقویت آموزش این زبان، گسترش حضور آن در رسانه‌ها و نهادهای رسمی و انتقال میراث زبانی به نسل‌های آینده تأکید کرد. او احترام به زبان‌ها و هویت‌های گوناگون را از پایه‌های عدالت و اعتماد اجتماعی دانست و تصریح کرد که آینده افغانستان نباید بر محرومیت هیچ قوم یا محدودیت هیچ زبانی استوار باشد.
زبان ازبکی؛ میراث تاریخی و ادبی افغانستان
محمد ابراهیم غضنفر، فعال فرهنگی، زبان ازبکی را میراثی تاریخی و فرهنگی دانست که در کنار زبان‌های دری، پشتو، ترکمنی و دیگر زبان‌های کشور، در شکل‌گیری و غنای فرهنگ افغانستان سهم داشته است. غضنفر با اشاره به چهره‌هایی چون علی‌شیر نوایی و ظهیرالدین محمد بابر، بر اهمیت آموزش زبان مادری، توسعه منابع درسی، حمایت از شاعران و نویسندگان و تقویت حضور زبان ازبکی در رسانه‌ها و نهادهای علمی تأکید کرد.
علی بامیانی نیز با اشاره به پیوند زبان ازبکی با شعر، ادبیات، موسیقی و هنر، گرامی‌داشت این روز را یادآور مسئولیت مشترک شهروندان در حفظ و گسترش زبان‌های مادری دانست. او تأکید کرد که هیچ زبانی نباید به حاشیه رانده شود و احترام متقابل به فرهنگ‌ها و زبان‌های گوناگون می‌تواند به تقویت همزیستی و همبستگی در افغانستان کمک کند.
نادر سیرت، کاربر فیسبوک در پیام خود، به تجربه‌های تاریخی مشترک هزاره‌ها و ازبک‌ها اشاره کرد و یادآور شد که هر دو جامعه در دوره‌هایی از تاریخ با خشونت و رنج مواجه بوده‌اند. او با اشاره به کشتار هزاره‌ها در ارزگان و کارگران ازبک در سالنگ، این رویدادها را بخشی از خاطره تاریخی مشترک دو جامعه دانست و بر ضرورت همدلی و همبستگی میان اقوام افغانستان تأکید کرد.
زبان ازبکی و مردم افغانستان
زبان ازبکی یکی از زبان‌های ریشه‌دار و ارزشمند افغانستان است که در کنار زبان‌های فارسی‌دری، پشتو و دیگر زبان‌های رایج کشور، بخشی از هویت تاریخی و فرهنگی این سرزمین را شکل می‌دهد.
حضور زبان ازبکی در بخش‌هایی از شمال افغانستان، از جمله ولایت‌های فاریاب، جوزجان، بلخ و سرپل، نشان‌دهنده جایگاه آن در تنوع زبانی و فرهنگی کشور است.
میراث ادبی این زبان بخشی از تاریخ فرهنگی گسترده آسیای مرکزی و پیوندهای تاریخی آن با افغانستان به شمار می‌رود. حفظ و گسترش زبان ازبکی، افزون بر پاسداری از هویت فرهنگی گویشوران آن، به غنای میراث مشترک فرهنگی افغانستان نیز کمک می‌کند.
فراهم‌کردن زمینه آموزش، تولید آثار ادبی، فعالیت رسانه‌ای و حضور این زبان در نهادهای فرهنگی و آموزشی، می‌تواند به انتقال آن به نسل‌های آینده کمک کند. در کشوری با تنوع قومی و زبانی افغانستان، احترام به زبان ازبکی و دیگر زبان‌های مادری، بخشی از احترام به هویت شهروندان و تقویت همزیستی و همبستگی ملی است.
افغانستان با داشتن اقوام و زبان‌های مختلف، به رنگین کمان اقوام مشهور است، ازبک‌ها و زبان ازبکی نیز، در کنار زبان‌های دری و پشتو، از جمله زبان‌های رایج در افغانستان است و شمار زیادی از ازبک‌تباران به این زبان سخن می‌گویند.
