به گزارش ایراف، بازار آرد افغانستان در سال ۲۰۲۵ شاهد یک جابه‌جایی مهم در موازنه عرضه‌کنندگان منطقه‌ای بوده است؛ ازبکستان با افزایش چشمگیر صادرات، اکنون بازیگر غالب این بازار محسوب می‌شود و قزاقستان و روسیه با کاهش سهم و فشار رقابتی روبه‌رو شده‌اند.
بر اساس داده‌های منتشرشده از سوی منابع صنعتی قزاقستان، ازبکستان در سال ۲۰۲۵ حدود ۱.۶ میلیون تُن آرد به ارزش ۴۴۱.۷ میلیون دلار به پنج کشور صادر کرده که ۹۹.۹ درصد آن راهی افغانستان شده است.
یوگنی گان، رئیس هیأت مؤسسان اتحادیه آسیاب‌داران قزاقستان، تأیید کرده است که صادرات آرد قزاقستان به افغانستان در سال ۲۰۲۵ حدود ۲۰۰ هزار تُن کاهش یافته؛ افتی که مستقیماً ناشی از افزایش رقابت ازبکستان بوده است.
مزیت لجستیکی ازبکستان
گزارش‌ها نشان می‌دهد نبود تعرفه‌های ترانزیتی و هزینه‌های پایین‌تر حمل‌ونقل در مسیرهای مورد استفاده ازبکستان، مهم‌ترین عامل برتری این کشور در بازار افغانستان است.
این مزیت باعث می‌شود تولیدکنندگان ازبک بتوانند آرد خود را با قیمت رقابتی‌تر عرضه کنند؛ حتی زمانی که ماده اولیه یعنی گندم را از قزاقستان وارد می‌کنند.
در واقع، بخش قابل‌توجهی از گندم قزاقستان پس از ورود به ازبکستان، در آسیاب‌های این کشور تبدیل به آرد شده و سپس دوباره روانه بازار افغانستان می‌شود؛ چرخه‌ای که قزاقستان را از ارزش افزوده داخلی محروم می‌کند و سهم بازار سنتی این کشور را کاهش می‌دهد.
فشار بر صادرکنندگان قزاقستان و روسیه
افزایش رقابت ازبکستان، صادرکنندگان قزاقستان را با چالش جدی روبه‌رو کرده است؛ زیرا آنان بخشی از بازار سنتی خود در افغانستان را از دست داده‌اند.
صادرکنندگان روسی نیز وضعیت مشابهی دارند و با کاهش سهم خود در بازار افغانستان، به‌دنبال بازارهای جایگزین از جمله چین هستند تا فشار رقابتی را جبران کنند.
تحولات اخیر نشان می‌دهد که هزینه‌های حمل‌ونقل، ظرفیت آسیاب‌کردن و دسترسی به مسیرهای تجاری به عوامل تعیین‌کننده در رقابت منطقه‌ای تبدیل شده‌اند.
کشورهایی که قادرند گندم را با هزینه کمتر آسیاب و محصول نهایی را با قیمت مناسب‌تر عرضه کنند، در بازارهای آسیای مرکزی از جمله افغانستان دست بالا را خواهند داشت.
