به گزارش ایراف، موضوع تأمین هزینه‌های میزبانی از پناهندگان و نحوه مشارکت جامعه جهانی، محور اصلی سخنان نادر یاراحمدی، رئیس مرکز امور اتباع و مهاجرین خارجی وزارت کشور ایران، در هفتادوهفتمین اجلاس سالانه کمیته اجرایی کمیساریای عالی سازمان ملل متحد در امور پناهندگان (اکسکام) در ژنو بود.
یاراحمدی در این نشست با اشاره به میزبانی چندین دهه‌ای ایران از پناهندگان و مهاجران خارجی، خواستار بازنگری در شیوه توزیع مسئولیت‌های بین‌المللی شد و تأکید کرد که ادامه این وضعیت بدون تأمین منابع مالی متناسب، فشار بیشتری بر کشورهای میزبان وارد می‌کند.
وی همچنین از کمیساریای عالی سازمان ملل متحد در امور پناهندگان و شرکای مالی و توسعه‌ای آن خواست برای افزایش کمک‌ها، تسهیل دسترسی به منابع توسعه‌ای و ایجاد توازن میان تعهدات کشورها اقدامات عملی انجام دهند.
فاصله میان نیازهای مالی و کمک‌های دریافتی
یکی از محورهای اصلی سخنان رئیس مرکز امور اتباع و مهاجرین خارجی، میزان کمک‌های مالی اختصاص‌یافته به فعالیت‌های کمیساریای عالی سازمان ملل متحد در امور پناهندگان در ایران بود.
بر اساس ارقام اعلام‌شده از سوی یاراحمدی، نیاز مالی عملیات این نهاد در ایران در سال‌های ًاخیر حدود ۱۴۰ میلیون دلار برآورد شده بود، اما کمک‌های تأمین‌شده در سال ۲۰۲۵ به کمتر از ۱۰ درصد این میزان رسید.
این ارقام در حالی مطرح شده است که ایران طی چند دهه گذشته میزبان شمار زیادی از پناهندگان، به‌ویژه شهروندان افغانستان، بوده و بخش زیادی از هزینه‌های مرتبط با آموزش، بهداشت، درمان و سایر خدمات عمومی آنان را بر عهده داشته است.
یاراحمدی در این نشست بر ضرورت تخصیص منابع بر مبنای نیازهای واقعی تأکید کرد و خواستار آن شد که حمایت‌های بین‌المللی متناسب با حجم مسئولیت کشورهای میزبان افزایش یابد.
آموزش دانشجویان افغانستانی در ایران
بخش دیگری از سخنان یاراحمدی به خدمات آموزشی ارائه‌شده به مهاجران افغانستانی اختصاص داشت. وی با اشاره به حضور دانشجویان افغانستانی در مراکز آموزش عالی ایران، اعلام کرد که حدود ۵۹ هزار و ۶۵۸ دانشجوی افغانستانی در دانشگاه‌ها و مراکز علمی این کشور تحصیل می‌کنند.
به گفته وی، حدود ۴۲ هزار و ۷۳۳ نفر از مهاجران افغانستانی نیز از حمایت‌های آموزشی مورد اشاره برخوردار بوده‌اند و زنان سهم قابل‌توجهی از این جمعیت را تشکیل می‌دهند.
رئیس مرکز امور اتباع و مهاجرین خارجی همچنین به ادامه دسترسی دانش‌آموزان افغانستانی به آموزش و استفاده از آموزش‌های برخط در جریان حملات اخیر اشاره کرد.
طرح این آمارها در اجلاس اکسکام، بخشی از استدلال ایران برای تأکید بر هزینه‌های عمومی ناشی از حضور پناهندگان و ضرورت مشارکت بیشتر نهادهای بین‌المللی در تأمین منابع مورد نیاز بود.
تحریم‌ها و موانع مالی؛ چالش دیگری برای کشورهای میزبان
یاراحمدی در بخش دیگری از سخنان خود به تأثیر محدودیت‌های اقتصادی و تحریم‌ها بر توانایی کشورهای میزبان برای دریافت کمک‌های مالی و توسعه‌ای پرداخت.
وی گفت که موانع بانکی و مشکلات انتقال پول می‌تواند دسترسی به منابع مورد نیاز را دشوار کند؛ در حالی که کشورهای میزبان برای تأمین خدمات عمومی و مدیریت پیامدهای اقتصادی و اجتماعی حضور پناهندگان به منابع مالی پایدار نیاز دارند.
مقام ایرانی همچنین بر لزوم شفافیت در تخصیص منابع کمیساریا تأکید کرد و خواستار آن شد که توزیع کمک‌ها بر اساس شرایط و نیازهای واقعی کشورها انجام شود.
از نگاه یاراحمدی، ارزیابی تعهدات بین‌المللی نباید صرفاً به اعلام حمایت از پناهندگان محدود بماند، بلکه میزان مشارکت عملی کشورها در تأمین هزینه‌ها نیز باید مورد توجه قرار گیرد.
راه‌حل پایدار برای پناهندگان؛ فراتر از خوداتکایی اقتصادی
موضوع آینده پناهندگان افغانستانی و چگونگی پایان‌دادن به وضعیت پناهندگی طولانی‌مدت نیز از دیگر محورهای سخنان یاراحمدی بود.
وی با اشاره به سند راهبرد راه‌حل‌ها برای پناهندگان افغانستانی (SSAR)، بر ضرورت هماهنگی برنامه‌های کمیساریای عالی سازمان ملل متحد در امور پناهندگان با سیاست‌ها و قوانین کشورهای میزبان تأکید کرد.
به گفته وی، برنامه‌های مرتبط با خوداتکایی پناهندگان باید با تأمین منابع مالی کافی همراه باشند و نباید به افزایش تعهدات اقتصادی کشورهای میزبان منجر شوند.
یاراحمدی همچنین تأکید کرد که خارج‌شدن یک پناهنده از فهرست دریافت‌کنندگان کمک، لزوماً به معنای حل پایدار وضعیت او نیست. از این رو، همکاری نهادهای بشردوستانه و توسعه‌ای برای فراهم‌کردن شرایط بازگشت داوطلبانه، ایمن و پایدار به کشور مبدأ ضروری است.
وی اعلام کرد که ایران برای مشارکت در برنامه‌های مرتبط با راه‌حل‌های پایدار آمادگی دارد، مشروط بر اینکه این همکاری در چارچوب توافق‌های مشخص و با پشتیبانی مالی بین‌المللی صورت گیرد.
واکنش کمیسر عالی سازمان ملل به انتقاد ایران
برهم صالح، کمیسر عالی سازمان ملل متحد در امور پناهندگان، نیز در پایان این نشست از ایران به دلیل میزبانی طولانی‌مدت از پناهندگان، با وجود دشواری‌های موجود، قدردانی کرد.
وی دسترسی پناهندگان به آموزش، از جمله تحصیلات دانشگاهی، و برخورداری آنان از خدمات بهداشتی و درمانی را از اقدامات قابل تقدیر ایران دانست.
کمیسر عالی سازمان ملل متحد در امور پناهندگان در پاسخ به پرسشی درباره فاصله میان کمک‌های بین‌المللی و هزینه‌هایی که ایران برای میزبانی از پناهندگان متحمل می‌شود، بر ضرورت بررسی مشترک و واقع‌بینانه سهم طرف‌های مختلف تأکید کرد.
اظهارات مطرح‌شده در اجلاس اکسکام نشان می‌دهد که تأمین منابع مالی برای کشورهای میزبان همچنان یکی از موضوعات مهم در مدیریت وضعیت پناهندگان است.
برای ایران، که طی چند دهه میزبان شمار زیادی از شهروندان افغانستان بوده است، میزان مشارکت نهادهای بین‌المللی در هزینه‌های میزبانی از جمله موضوعات اصلی این بحث به شمار می‌رود. طی چهار‌دهه گذشته، ایران یکی از مهمترین کشورهایی بوده است که جمع زیادی از مهاجران افغانستانی را در خود جای داده است.
