به گزارش ایراف، کاغذپران‌بازی از سرگرمی‌های قدیمی و پرطرفدار در هرات و دیگر ولایات افغانستان به شمار می‌رود و سال‌ها بخشی از اوقات فراغت کودکان، نوجوانان و جوانان بوده است.
ممنوعیت به دلیل پیامدهای ناگوار
عزیزالرحمان مهاجر، رئیس امر به معروف و نهی از منکر طالبان در هرات، گفته است که به محتسبان این اداره دستور داده شده تا از فروش نخ کاغذپران در سطح شهر جلوگیری کنند. به گفته او، این تصمیم پس از شکایت‌ها و درخواست‌های مکرر شهروندان گرفته شده است.
وی افزوده است که نخ کاغذپران در برخی موارد موجب بروز حوادث ترافیکی، آزار و اذیت شهروندان و زخمی شدن کودکان شده است. بر این اساس، فروش نخ و کاغذپران و انجام این بازی در مکان‌های عمومی در هرات ممنوع اعلام شده است.
بادبادک‌بازی، تفریحی سالم و با پیشینه
بادبادک‌بازی در هرات یکی از تفریحات سالم و با پیشینه طولانی در هرات است، کودکان و جوانان، به‌ویژه در روزهای جمعه و تعطیلات، در مکان‌های باز به کاغذپران‌بازی می‌پرداختند؛ تار دادن، جنگ انداختن کاغذپران‌ها و دویدن به دنبال کاغذپران رهاشده از بخش‌های مهیج این بازی است.
این بازی در هرات در دوره‌هایی از سال به خصوص عید نوروز رونق بیشتری دارد. گزارش‌های محلی از گرم شدن بازار کاغذپران و نخ هم‌زمان با آغاز فصل کاغذپران‌بازی در شهر حکایت دارد و نشان می‌دهد که این سرگرمی برای شماری از فروشندگان و سازندگان کاغذپران نیز منبع درآمد بوده است.
خطرات احتمالی بادبادک‌بازی
خطر اصلی که در سال‌های گذشته درباره کاغذپران‌بازی در هرات مطرح شده، به نوع نخ مورد استفاده بازمی‌گردد. برخی بازیکنان از نخ‌های بسیار نازک و تیز، موسوم به «تار شیشه»، استفاده می‌کنند که در صورت برخورد با بدن میتواند موجب بریدگی و جراحت شود. در سال‌های اخیر گزارش‌هایی از زخمی شدن شهروندان هرات در پی کاغذپران‌بازی منتشر شده بود.
خطر این نخ‌ها تنها به بازیکنان محدود نمی‌شود. در خیابان‌ها، تارهای کشیده‌شده کاغذپران ممکن است برای موتورسواران، دوچرخه‌سواران و عابران خطر ایجاد کند و در برخی موارد موجب بریدگی شود.
یک بازی قدیمی و محبوب
با این حال، کاغذپران‌بازی در فرهنگ عمومی افغانستان سابقه‌ای طولانی دارد و تنها محدود به هرات نیست. این بازی در شهرهایی مانند کابل نیز از سرگرمی‌های شناخته‌شده کودکان و جوانان بوده و منابع تاریخی و فرهنگی درباره رواج گسترده این بازی در افغانستان دست‌کم از حدود یک قرن گذشته گزارش داده‌اند.
کاغذپران‌بازی در افغانستان در دوره نخست حکومت طالبان نیز ممنوع شده بود، اما پس از سقوط آن حکومت در سال ۲۰۰۱ بار دیگر به‌صورت گسترده رواج یافت. این بازی در سال‌های بعد نه تنها به عنوان سرگرمی، بلکه به عنوان بخشی از فرهنگ و بازی‌های سنتی افغانستان معرفی و حتی جشنواره‌هایی برای آن برگزار شد.
در هرات نیز کاغذپران‌بازی بخشی از مجموعه بازی‌های محلی این ولایت محسوب می‌شود؛ بازی‌ای که نسل‌های مختلف با آن خاطره دارند و برای بسیاری از کودکان و نوجوانان، بخشی از اوقات فراغت و فضای اجتماعی شهر بوده است. به همین دلیل، ممنوعیت آن صرفاً یک محدودیت برای یک سرگرمی نیست و میتواند بحث درباره چگونگی حفظ بازی‌های سنتی در کنار تأمین امنیت شهروندان را نیز مطرح کند.
منتقدان می‌گویند که طالبان به جای ممنوع کردن فروش نخ و وسایل بازی، بهتر بود انجام این بازی را به مکان‌های باز و خارج از شهر محدود کنند. وقتی محل‌های مشخص برای بازی وجود داشته باشد، آسیب‌های احتمالی کاهش می‌یابد و دیگر نیازی به ممنوعیت وجود ندارد.
به باور منتقدان، اگر مبنای ممنوعیت این بازی، پیامدهای احتمالی آن باشد، اغلب ورزش‌ها و تفریحات دیگر نیز باید ممنوع شوند. این ممنوعیت مثل این است که به خاطر شکستن پای یک بازیکن، یا آسیب دیدن یک تماشاگر با توپ، بازی فوتبال را ممنوع اعلام کنیم.
از این رو، برخی فعالان اجتماعی معتقدند وظیفه حاکمیت در زمینه این نوع بازی‌ها، فراهم کردن فضاهای باز برای تفریح سالم و بدون دردسر شهروندان است، نه ممنوع کردن بازی. اگرچه پیش از این نیز محل‌های مشخصی برای بادبادک‌بازی وجود داشته است، اما چنانچه محدوده جغرافیایی تعیین‌شده‌ای برای بازی تعریف شود، بخش عمده مشکلات در این خصوص حل می‌شود.
موج ممنوع‌سازی و محدودیت‌های مختلف که از سوی طالبان اعمال شده، در بسیاری از موارد، راهکارهای ساده‌تری نیز دارند که در صورت توجه و دقت، میتواند کارساز باشد. با این اوصاف محدود شدن بازی محبوب هراتی‌ها، ممکن است نارضایتی‌ها را در میان نسل جوان افزایش دهد، چرا که این بازی در بخشهایی از هرات، به شکل دوره‌ای و تیمی انجام می‌شود و ممنوعیت آن، بخش بزرگی از بازیکنان و علاقمندان بادبادک‌بازی را ناراضی خواهد کرد.
ممنوعیت تازه در هرات در حالی اعلام شده است که مقام‌های طالبان دلیل آن را نه یک حکم کلی درباره خود کاغذپران، بلکه پیامدهای استفاده از نخ و انجام این بازی در محیط‌های عمومی عنوان کرده‌اند. با این حال، دستور جلوگیری از فروش نخ و کاغذپران عملاً دسترسی به این سرگرمی را محدود می‌کند؛ سرگرمی‌ای که در هرات سابقه‌ای طولانی دارد و اکنون به دلیل خطرات ناشی از نخ‌های تیز، حوادث ترافیکی و آسیب به کودکان، با محدودیت تازه روبه‌رو شده است.
